Hüsnüzan: Bayramlaşma Adabı ve Üstada Hitap
Bu bayramdan itibaren bayramlaşma tek gün olacaktır. Gün geçtikçe cemaat çoğalıyor, çoğaldıkça bayramlaşma olmaktan çıkıyor; herkes rüzgar gibi geliyor, rüzgar gibi geçiyor. Kurban bayramlarında bayramın ikinci günü, Ramazan bayramlarında birinci günü bayramlaşma gerçekleşecektir.
Tekke ve dergahın dışında kardeşlerin aşırı derecede tazimde bulunmasını, aşırı derecede saygı göstermesini istemiyorum. Hiç kimse ‘baba’, ‘babacım’, ‘üstadım’ demesin. Ben üstadıma ‘efendim’ diye hitap ediyordum. Dışarıda elini kalbinin üzerine koyup selam vermeye kalkmasın, ellerini kavuşturmasın. Bana herkesten fazla aşırı derecede hürmet gösterilmesi beni utandırıyor.
Kişi kendisini aynada görür. Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri’ne birisi ‘Ne kadar çirkinsin’ demiş, ‘Doğru söylüyorsun’ buyurmuş. Hz. Ebubekir Efendimiz ‘Ne kadar güzelsin, baktıkça bakasım geliyor’ demiş, ona da ‘Doğru söylüyorsun’ buyurmuş. İnsanlar birisine bakarken kendilerini görürler.
Hüsnüzan ve Düşünceleri Temizlemek
Düşünceleri temizlemek hüsnüzanla alakalıdır. Eğer hüsnüzan galip gelirse düşüncelerinizi temizlemiş olursunuz. Şahısların, olayların üzerine hüsnüzan besleyin. ‘Hacı Erkan bana kötülük yapar’ dediğinizde düşünceniz kirlendi. ‘İyi bir arkadaşımızdır, muhabbetimiz iyidir, ondan bana kötülük geleceğini zannetmiyorum’ derseniz hüsnüzan beslediniz.
Kendi üzerinizde de hüsnüzan besleyin. ‘Ben bir gün gelir namazı terk ederim’ demeyin. ‘Allah’ın izniyle ben bu yoldan bir daha ayrılmayı düşünmüyorum, Cenab-ı Hak beni müstakim eylesin’ deyin. Allah’ın üzerinde de hüsnüzan besleyin. Ama hüsnüzan beslemek tedbir almamak değildir. Herkesi masum görmek de değildir.
Masumluk ve Muhafaza Farkı
Dünya üzerinde Adem olarak yaratılmış tek masum insan Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri’dir. Geçmiş peygamberlerin dahi küçük hataları olmuştur. Hiçbir veli, hiçbir mürşid-i kamil masum değildir; onu masum görmek küfürdür. Ama mürşid-i kamillerde ve velilerde günah-ı kebair noktasında Cenab-ı Hak’ın muhafazası vardır. Muhafaza edilmek ile masum olmak farklıdır.
Tövbe ve Gıybet Tehlikesi
Dün gözünüzün önünde hata ve kusur işleyen kardeşiniz, gece dersini çektiyse ve tövbesini yerine getirdiyse, sabahına hiç günah işlememiş olarak kalkacaktır. Sizin onun üzerinde günahkar görmeniz suizandır, iftiradır ve sizin günahkar olduğunuzu gösterir. Şeytan karı kocanın arasına, anne baba çocuk arasına, dervişlerin arasına fitne ve bozgunculuk yaratır. Bir başkasının üzerinde hata, günah, kusurlarını gözünüzün önüne getirir. Hüsnüzan beslerken ölçüyü elden bırakmayın ama hiç kimseyi de melekleşmiş gibi görmeyin.
Siyaset ve Sufi Ahlakı
Siyaset ve siyasetçiler hakkında çok iftira ve gıybet dönüyor. ‘Bu siyasetçilerin hepsi de yalancı, hepsi de düzenbaz’ denildiğinde hepsinden helallik almak gerekir. Sufi ahlakı değildir bunlar. Bir kimse bir söz söylemiş, onu kendi kulağınla duymuşsan bu farklıdır. Ama İslam siyasettir; sufinin siyasetin dışında kalması gerekmez.
Rüya ile Hayat Yönetilmez
İnsanlar hayatlarını rüyaya göre yaşamayacaklardır. Bir insanın işi, aşı, eşi rüya ile yönetilmez. Dergah rüya ile yönetilmez. İşinizi, eşinizle olan ilişkilerinizi, arkadaşlarınızla olan ilişkilerinizi rüya ile yönetmeye kalkarsanız aldanırsınız. Evlenecek olduğunuz kimseyi rüya ile tespit etmeye kalkmayın.
Salih rüyalar mübeşşirat kapısıdır. Muhakkak ki her rüyanın bir manası vardır. Ama Hz. Peygamber veya geçmiş peygamberler, pir efendiler, üstadlardan birini rüyada görürseniz üstadınıza gideceksiniz, rüyayı anlatacaksınız, onun çizdiği çizgiyle yolunuza devam edeceksiniz.
Bir kardeşinizi rüyada kötü gördünüz diye ortalığa yaymayın. ‘Erkan’ı rüyamda gördüm, sıkıntıdaydı’ dediğiniz an onun üzerinde büyük bir bomba patlattınız. Birisinin üzerinde gördüğünüz kusur size aittir. Birisini yalancı görüyorsanız yalancısınız, gıybetçi görüyorsanız gıybetçisiniz. Güvenmek rahmanidir, şüphe etmek şeytanidir.
Sufi Adabı: Kimsenin Yüzüne Kötülüğünü Söylememek
Sufilerin adablarından biri de kimsenin yüzüne kötülüğünü söyleyip utandırmamaktır. Sufi birbirlerinin yüzüne kötülüğünü söyleyip onu utandırmaz. Onun eksiği, yanlışı varsa dua eder. Bir eksikliği, noksanlığı varsa onun için ağlar, gözyaşı döker. ‘Ya Rabbi benim nefsimden, sen beni affet. Onun nefsinde varsa onu da affet’ der.
Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri hakkında Hz. Enes Efendimiz şöyle nakletmiştir: Hz. Peygamber kimsenin yüzüne hoşlanmayacağı bir şey söylemezdi. Gıybet etmeyin, yanınızda gıybet ettirmeyin. Kimsenin aleyhine bir şey konuşmayın. ‘Ben onun yüzüne de söylerim’ demek delikanlılık değildir.
Abdest Alırken Kıbleye Dönmek
Abdest alırken veya gusül yaparken önünde sütre olmazsa kıbleye önünü ve arkanı dönme, yanlamasına dur. Eğer önünde sütre varsa bu geçerli değildir. Sütre, seni engelleyecek bir çalı bile olabilir. Besmele çekip sütre koyduğunuzda cinni taifesi oradan geçemez. Bir yerde çıplak kalırsanız parmağınızla etrafınızda besmele çekerek bir daire çizin, onun içine oturun; Allah’ın izniyle taife-i cin dokunamaz.
Kaynakça
Hadis-i Şerif Referansları
- Tövbe eden hiç günah işlememiş gibidir — Sünen-i İbn Mace, Kitabu’z-Zühd, No: 4250.
- Hz. Peygamber kimsenin yüzüne hoşlanmayacağı şey söylemezdi — Sahih-i Buhari, Kitabu’l-Edeb, No: 6032; Sahih-i Müslim, Kitabu’l-Fedail, No: 2309. Hz. Enes rivayeti.
- Güneş batıdan doğuncaya kadar tövbe kapısı açıktır — Sahih-i Müslim, Kitabu’z-Zikr, No: 2759.
- Keler hadisi — Sahih-i Buhari, Kitabu’z-Zebaih, No: 5391. “Bu benim kavmimin yiyeceği değildir” buyurması, gıybet yasağı bağlamında.
- Kişi kendisini aynada görür — Beyhaki, Şuabu’l-İman. Hz. Peygamber’in “Doğru söylüyorsun” cevabı.
Fıkıh ve Tasavvuf Kaynakları
- Kuşeyri Risalesi — Sufilerin adabı: kimsenin yüzüne kötülüğünü söyleyip utandırmamak bahsi.
- İmam Nevevi — el-Ezkar, Abdest ve Kıble Adabı bölümü. Sütre olmadan kıbleye dönmeme hükmü.
- İmam Gazali — İhyau Ulumi’d-Din, Kitabu Afati’l-Lisan. Gıybet, iftira ve suizanın tehlikeleri.
Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi
İlgili Sözlük Terimleri: Mürşid, Zikir, Dergâh, Tekke. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı