Babaya: Anne-Babaya İyilik ve Saygı
Ashâbtan birisi geldi: ‘Kime iyilik yapayım Yâ Resûlallâh?’ Hazret-i Peygamber sallâllâhu aleyhi ve sellem Hazretleri: ‘Annene.’ Tekrar sordu: ‘Sonra kime?’ ‘Yine annene.’ Üçüncüsünde tekrar söyledi: ‘Yine annene.’ Dördüncüsünde Ashâb yine sordu, kime yapayım? Dördüncüsünde dedi ki: ‘Babana.’
Anneye iyilik yapılır. Babaya ise itâat edilir. İyilik yapacaksınız, görüp gözetmek bağından birinci derecede annenize iyilik yapacaksınız. Ama itâat söz konusuysa Kur’ân ve sünnet dairesinde erkek evlat, kız evlat herkese babaya itâat edecekler.
Kadının İtaati Evlendikten Sonra Kocasına Geçer
Kızların babaya olan itâatleri evleninceye kadardır. Evlendi mi, evlenen kadının itâati kocasına geçer. Artık kadın sadece ve sadece kocasına itâat eder. Babasına itâati kalkar. Bir baba da ‘benim kızım’ deyip onun üzerine hükmetmeye çalışmaz. O kadının üzerinde hükmedecek tek kimse vardır, o da onun kocasıdır.
Anne-Baba Zulmetse Bile İyilik
İbn Abbâs’a sordular: ‘Anne ve baba çocuklarına zulmetseler de mi?’ İbn Abbâs’ın cevabı: ‘Anne ve baba çocuklarına zulmetseler de çocuklar anne-babalarına iyilik yapacaklar.’
Bir Müslüman, sevabını Allâh’tan bekleyerek Müslüman olan ana-babasına iyi davranırsa Allâh onun için cennetten iki kapı açar. Şâyet birine iyilik ederse bir kapı açar. Şâyet ana-babasının birisini kızdırırsa, bunun rızâsını kazanıncaya kadar Allâh ondan razı olmaz.
Evlatlar Arasında Adalet
Gücü yerindeyken evlatların arasında eşitsizlik davranmayacaklar. Evlatlarına âdil olacak. Birini kucağına oturtup öbür gününü itmeyecek. Zulmetmek yok. Bu herkes için geçerli: Bir zâkir için de geçerli, bir çoğuş için de geçerli, bir üstâd için de geçerli. Kardeşler arasında adâletsiz davranmak, kardeşlere zulmetmektir. Kim adâletsizlik yaparsa Cenâb-ı Hak onunla irtibâtını keser.
Dört Abdullah ve İlmin Kaynakları
Dört Abdullah önemlidir: Hazret-i Abbâs’ın oğlu Abdullah (tefsirde ön planda), Hazret-i Ömer Efendimiz’in oğlu Abdullah (fıkıhta ön planda), Hazret-i Ebû Bekir Efendimiz’in oğlu Abdullah ve dört Abdullah. Bunlar doğduklarından itibaren İslâm terbiyesiyle terbiyelenmiş, çocuk yaşta Hazret-i Peygamber’in tedrîsâtından geçmiş sahâbedir.
Hazreti Abbâs’ın oğlu Abdullah, Arab diline en hâkim sahâbelerden birisidir. Belâgati çok kuvvetlidir. Kur’ân’ın diline vâkıf olan bu zât, İslâm târihinde ilk tefsiri yazmıştır. Hazret-i Ömer’in oğlu Abdullah ise fıkıhta çok ileridedir. Fakîhlerin büyük bir çoğunluğu onun rivayetleriyle hareket etmişlerdir. 23 kez Hazret-i Peygamber’le seyâhate çıkmıştır.
Dokuz Büyük Günah
Hazreti Ömer Efendimiz’in oğlu Abdullah dokuz büyük günâh kebâiri saymıştır:
- Allâh’a şirk koşmak – En büyük günâhı kebâir
- Haksız yere adam öldürmek – Öldürme hakkı Allâh’a ve devlete aittir
- Savaştan kaçmak – Hem maddî hem mânevî savaştan dönmek
- Nâmuslu insanlara iftira etmek – Zinâ isnadında bulunmak
- Fâiz yemek – Mü’min mü’minden bir dirhem dahi fâiz alırsa büyük günâhtır
- Yetim malı yemek
- Mescid-i Harâm’da günâh işlemek
- İnsanlarla alay etmek – Kimseyi küçümsememek
- Anne-babaya isyan etmek
İslam’da Savaş Hukuku
İslâm’da anarşi yoktur. Haksız yere masum bir kimseye silah uzatılamaz. Siz savaşta masum insanları öldüremezsiniz. Sizinle savaşmayan hiç kimseyi öldüremezsiniz. Canlı hayvanları katledemezsiniz, ormanları yakamazsınız, buğday tarlalarını yakamazsınız, insanların evlerini bombalayamazsınız, sivil insanlara dokunamazsınız. Eli silah tutmayan kadınları, çocukları, bebekleri, yaşlıları öldüremezsiniz. İslâm budur. Din budur.
Yahudilerle savaş esnâsında sahâbeler ehil eşek etlerini yemeye başladılar. Yahudi çiftçiler gelip Hazret-i Peygamber’e şikâyet ettiler. O esnâda Hazret-i Peygamber ehil eşek etini yasakladı. Bakın savaştalardır, ama yine de savaş hukukunu icrâ ettirdi.
Selefi-Vahhabi Ayrımı
Selef âlimleri ile bu selefî-vahâbîler birbirinden farklıdır. Sakın selef âlimleriyle selefî vahâbîleri aynı görmeyin. İsim aynı olabilir ama selef âlimlerinin fetvâlarıyla hiç alâkaları yok. Bunlar ümmetin içine atılmış bir fitne tohumudur.
Osmanlı Yemen’de İngilizlerle savaşırken Suud vahâbîler Osmanlı’ya arkadan vurdular. Son 100 yılda o güne kadar korunmuş târihî ne varsa hepsini yıktılar. Cennetü’l-Bakî’de bir kabristan taşı göremezsiniz. Sahâbelerin taşlarını, mezarlığını yerle bir ettiler. Ehlibeyt’in türbelerini yıktılar. Uhud şehîtlerine ait kabristanları yıktılar.
Lâ ilâhe illâllâh Muhammedun Resûlullâh diyen bir kimseye, elinde silah olmayan kimseye bir Müslüman silah uzatıyorsa, ona mermi çekiyorsa, din adına yapıyorsa onun arkasında emperyalist güçler vardır.
Hadisleri Reddedenlere Uzaklık
Hazreti Peygamber sallâllâhu aleyhi ve sellem Hazretleri buyurdu: ‘Öyle bir zaman gelecek ki rahat koltuklarına oturup bacak bacak üstüne atıp sizinle bizim aramızda Allâh’ın kitabı vardır diyenler çıkacak. Ben onlardan uzağım.’ Bir rivâyette: ‘Ben onlardan değilim, onlar da benden değil.’
Allâh’ın kitabında Allâh’ın yasakladıkları var. Muhammed’in de yasakladıkları var. Ve Muhammed’in yasakladıkları Allâh’ın yasakladıkları gibidir. Sünnetsiz, hadîssiz namâzın, orucun, haccın, zekâtın tarifi yapılamaz.
Savaştan Dönmek Yok: Sufi Sabrı
Savaştan geri dönmek yok. Ne maddî ne mânevî savaştan geri dönmek yok. Bir söz vermişim sözünden geri dönmek yok. Demişim ki: ‘Ben burada mücâdele etmeye söz verdim. Beraber koşmaya söz verdim. Hem nefsimle hem şeytânla mücâdele etmeye söz verdim.’ Yürü. Her ne yaşarsın yaşa. Geri dönüşün hepsini süt gevşekliğidir, kan gevşekliğidir.
Birisinde bir kötülük mü gördün? Düzeltmekle vazifelisin, çekip gitmekle değil. Eşinde bir eksiklik varsa düzeltmek için mücâdele etmek var. Evini korumak var. Çocuğunu korumak var. Sonuna kadar mücâdele etmek var. Sûfîlik budur.
Biz semâ ederiz, dönenlerden değiliz. Biz döneklerden de değiliz. Birbirimizle yirmi üç yıl, yirmi dört yıl. Ne yaşıyorsak yaşıyoruz. Hep beraber. Hata yaparız, kusur işleriz, yanlış yaparız, bataklıklara atarız, tozlu dumana bulanırız. Ama buradayız, beraberiz. Omuzu omuza, kafa kafaya, diz dize. Yiğit düştüğü yerden kalkar deriz, kalkarız.
Namuslu İnsanlara İftira ve Faiz
Nâmuslu insanlara iftira atmak büyük günâhlardan biridir. Kime zinâ isnadında bulunursanız, o sizi affetmedikçe Allâh sizi cennetine koymuyor. Ondan helâllik almadıkça Allâh sizi cennetine koymuyor.
Mü’min mü’minden bir dirhem dahi fâiz alırsa, annesini Kâbe duvarının dibinde nikâhlamış gibi olur. Mü’min mü’min arasında fâiz olmayacak. Birisi ‘Sana 5 lira borcum vardı, bana bunu 7 lira vereceksin’ diyorsa fâiz alınır sana.
Kaynakça
Hadîs-i Şerîf Referansları
- Kime iyilik yapayım hadîsi (üç kez anne, sonra baba) – Buhârî, Edeb 2, Hadîs No: 5971; Müslim, Birr 1, Hadîs No: 2548
- Anne-baba zulmetseler de iyilik hadîsi – Taberânî, el-Mu’cemu’l-Kebîr (İbn Abbâs rivâyeti)
- Cennet kapısı açılır hadîsi – Ahmed ibn Hanbel, Müsned; Bezzâr, Müsned
- Dokuz büyük günâh (İbn Ömer rivâyeti) – Buhârî, Edebü’l-Müfred, Hadîs No: 8; Nesâî, Tahrim 3
- Ehil eşek eti yasağı hadîsi – Buhârî, Megâzî 38; Müslim, Sayd 24-25
- Rahat koltuklara oturup hadîsleri reddedecekler hadîsi – Ebû Dâvûd, Sünnet 5, Hadîs No: 4604; Tirmizî, İlm 10
- Savaştan kaçanlarla selâmın kesilmesi – Buhârî, Megâzî 79; Müslim, Tevbe 53 (Ka’b ibn Mâlik kıssası)
- Fâiz ve büyüklüğü hadîsi – Ahmed ibn Hanbel, Müsned; İbn Mâce, Ticâret 58
- Savaşta haddi aşmayın âyeti bağlamında – Bakara 2/190
Ayet-i Kerime Referansları
- Bakara Sûresi, 2/190 – Size savaş açanlara karşı savaşın, haddi aşmayın
- Bakara Sûresi, 2/178 – Kısâs hükmü ve affetmenin fazîleti
- Tevbe Sûresi, 9/118 – Tebûk seferine katılmayan üç sahâbe hakkında âyet
- A’râf Sûresi, 7/199 – Câhillerden yüz çevir
Fıkıh ve Tasavvuf Kaynakları
- Dört Abdullah ve fıkıh kaynakları – İbn Abdilberr, el-İstîâb; İbn Hacer, el-İsâbe fî Temyîzi’s-Sahâbe
- İbn Abbâs tefsiri – İslâm târihinde ilk tefsir çalışması (Süyûtî, el-İtkân fî Ulûmi’l-Kur’ân)
- İbn Ömer’in fıkhı – Hanefî ve Mâlikî kaynaklarında geniş yer tutar (Serahsî, el-Mebsût)
- Savaş hukuku – Ebû Yûsuf, Kitâbü’l-Harâc; Şeybânî, es-Siyerü’l-Kebîr
- Vahâbî-Selefî târihi – Cennetü’l-Bakî ve târihî yapıların yıkılması (Ahmed Zeyn Dahlân, ed-Dürerü’s-Seniyye)
- Sûfîlerin savaştan dönmeme prensibi ve sabır – Kuşeyrî, er-Risâle, Sabır bâbı
- Kadının itâati meselesi – Merginânî, el-Hidâye, Nikâh bahsi; Kâsânî, Bedâiu’s-Sanâi
Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi
Ek kaynaklar:
- Kur’ân-ı Kerîm, İsrâ 17/23-24; Lokmân 31/14-15; Ahkâf 46/15: anne-babaya iyilik, hizmet ve dua sorumluluğu.
- Kur’ân-ı Kerîm, Nisâ 4/36; En‘âm 6/151: Allah’a kullukla birlikte anne-babaya iyiliğin zikredilmesi.
- Kur’ân-ı Kerîm, Nisâ 4/31; Furkân 25/68-71: büyük günahlar, tövbe ve bağışlanma bağlamı.
- Kur’ân-ı Kerîm, Enfâl 8/15-16: savaş meydanından kaçmama ve cihad disiplini.
- Buhârî, “Edeb”, 1; Müslim, “Birr”, 1: anne-babaya iyiliğin fazileti ve önceliği.
- Buhârî, “Cihâd”, 138; Müslim, “Birr”, 5: cihada izin isteyen kimseye anne-babaya hizmetin hatırlatıldığı rivayetler.
- Buhârî, “Vesâyâ”, 23; Müslim, “Îmân”, 144: helak edici büyük günahlar rivayeti.
- Buhârî, “Diyât”, 2; Müslim, “Îmân”, 141: şirk, adam öldürme ve büyük günahlar hakkındaki rivayetler.
- Tirmizî, “Birr”, 4; Ebû Dâvûd, “Edeb”, 119: anne-babanın rızası ve evladın edebi.
- Zehebî, el-Kebâir: büyük günahların klasik tasnifi ve hadislerle açıklanması.
- Gazzâlî, İhyâ’u Ulûmi’d-Dîn, “Âdâbü’l-Ulfet”, “Kitâbü’t-Tevbe” ve “Muhlikât” bahisleri.
- Nevevî, Riyâzü’s-Sâlihîn, “Ana-Babaya İyilik”, “Günahlardan Sakınma”, “Tevbe” ve “Cihad” bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalânî, Fethu’l-Bârî, “Kitâbü’l-Edeb” ve “Kitâbü’l-Cihâd” şerhleri: anne-baba hakkı ve cihad ilişkisi.
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Ana Baba”, “Kebîre”, “Cihad”, “Tövbe”, “Birr”, “Kul Hakkı” maddeleri.
- Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, “b-r-r”, “k-b-r”, “j-h-d”, “t-w-b” kökleri: iyilik, büyük günah, cihad ve tövbe kavramları.
İlgili Sözlük Terimleri: Sabır, Kâbe, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı