Mevlânâ’yı Anma ve Regâib Kandili — İki Mübârek Vesilenin Birleştiği Bir Sohbet Akşamı
Mevlânâ Celâleddîni Rûmî’yi anma ve Regâib Kandili — bazen aynı akşamda buluşan iki mübârek vesile. Mevlânâ, Türk-İslâm tasavvufunun en büyük figürlerinden biri; Anadolu irfânının zirve isimi. Regâib ise — Receb ayının ilk Cuma gecesi; üç ayların başlangıç müjdesi. İki vesile birlikte gelince — sohbet daha bereketli olur. Mevlânâ’nın aşk yolunu, Allâh sevgisini, vuslat ümîdini hatırlayarak; Regâib’in lutuflarını umarak — mü’min bu akşamı kalbinde derin bir tezekkür ve tefekkür ile geçirir. Bu yazıda Mevlânâ, Regâib ve bu iki vesilenin birleşmesi ele alınır.
Mevlânâ — Anadolu’nun Mücevheri
Mevlânâ Celâleddîni Rûmî (1207-1273) — Belh’te doğdu, Konya’ya yerleşti. Babası Bahâeddîn Veled büyük bir âlimdi. Mevlânâ — fakîh, müderris, sonra Şemsi Tebrîzî ile karşılaşıp sûfî oldu. Mesnevî — onun en büyük eseri; binlerce sayfada aşk, Allâh, insânın derinliği işlenir. Anadolu’da tarîkat geleneği — Mevlânâ üzerinden büyük bir gelişme gösterdi; Mevlevîlik tarîkatı kuruldu. Hâlâ — bütün dünyâ Mevlânâ’yı okuyor.
Şems ile Karşılaşma
Mevlânâ’nın hayatının dönüm noktası — Şemsi Tebrîzî ile karşılaşması. Şems, gezgin bir derviş, görünüşte sıradan ama içsel olarak Allâh’ın velîlerinden. Konya’ya geldi; Mevlânâ’yı buldu; bir bakış ile Mevlânâ’yı değiştirdi. Mevlânâ artık eski fakîh değil; aşk ehli, sûfî oldu. Şems’i kıskanan talebeler onu uzaklaştırdı veya öldürdü; tarih kesin değil. Mevlânâ Şems’in arkasından çok ağladı; Mesnevî’yi yazdı; Mesnevî, o ağlamanın kelimeleri.
Mesnevî — Aşkın Kitabı
Mesnevî — Mevlânâ’nın en büyük eseri; 6 cilt; binlerce beyit. Konusu — Allâh sevgisi, Allâh’a yolculuk, nefisle mücâdele, insânı kâmil. Hikâyeler, mesellerle örülmüş; herkes anlayabilir. İlk beyti meşhûr: «Dinle bu ney, nasıl şikâyet ediyor; ayrılıkları anlatıyor.» Bu — bütün insanın hâlinin özetidir. Asıl yurdundan uzaklaşmış bir varlık; aşk ile aslına dönmek istiyor.
Şebi Arûs — Düğün Gecesi
Mevlânâ’nın vefâtı 17 Aralık 1273; bu gece «Şebi Arûs» — düğün gecesi olarak anılır. Niçin düğün? Çünkü Mevlânâ ölümü — sevgiliye kavuşma olarak görüyordu. «Ne zaman öleceğim, Allâh’ıma kavuşacağım?» diye sürekli bekliyordu. Ölüm onun için son değil; gerçek başlangıç. Bu, sûfîlerin ölüme bakışıdır. Korkulan değil; ümîd edilen. Vuslat ânı.
Regâib Kandili
Regâib — Receb ayının ilk Cuma gecesi. «Regâib» — Allâh’ın rağbet edilen lutufları. Bu geceyi ihyâ etmek — büyük bir hayır. Üç ayların başlangıç müjdesidir. Hz. Peygamber Receb hilâlini görünce «Allâhümme bârik lenâ fî Recebe ve Şabân, ve belliğnâ Ramazân» duâsı ederdi. Regâib bu duânın açılışı gibi. Tövbe, istiğfâr, salavat, Kur’ân tilâveti ile geçirilmeli.
İki Vesilenin Birleşmesi
Bazen — Mevlânâ’yı anma ve Regâib aynı akşama denk gelir. Bu, iki kat bereket demektir. Mevlânâ’nın yolunu hatırlarken — Regâib’in lutuflarını umuyoruz. Sûfî geleneği — bu iki vesileyi bir sohbet ile birleştirmek alışkanlığında. Mesnevî’den okunur; salavat çekilir; Mevlânâ için duâ edilir; kendi nefsimiz için tövbe edilir. Bu birlik — sohbete derinlik katar.
Mevlânâ’dan Ne Alırız?
Modern mü’min Mevlânâ’dan ne alır? 1) Aşkı ilâhî bilinci — Allâh sevgisinin derinliği. 2) Hoşgörü — «Gel, gel, ne olursan ol gel» geniş ufku. 3) Ölüm bakış açısı — şebi arûs olarak görmek. 4) Aşkın dili — şiir, mâna, sembol. 5) Sünnet bağlılığı — Mevlânâ sünnet ehli idi; sünneti reddetmedi. 6) Tasavvufun zenginliği — sıradan dindarlığın ötesi. Bu hisseler — bütün ümmete açıktır.
Niyâz — Mevlânâ ve Regâib Bereketi
Niyâz: «Yâ Rab, Mevlânâ’yı anma ve Regâib bereketinden hisse al. Mevlânâ’nın aşkı ilâhî yolundan bana bir tat ver. Mesnevî’sini okuyup anlama; sünnetine sâdık ama aşka açık bir mü’min olarak yetiştir. Regâib gecesinin Allâhümme bârik lenâ fî Recebe ve Şabân duâsını dilime düşür. Üç aylar boyunca — bana bereket, sıhhat, ihlâs ihsân eyle. Mevlânâ gibi ölümü şebi arûs olarak gören bir kalp ver. İki vesilenin birleştiği bu akşamlarda — kalbim Sen’in aşkıyla dolsun. Mevlânâ’nın ruhuna Fâtihâ, salavat hediye etmemi nasîb et.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Mevlânâ, Regâib, Şebi Arûs. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Tevbe 9/36; haram aylar ve zamanın hürmeti.
- İbn Receb el-Hanbeli, Letaifü’l-Maarif, Receb, Şaban ve Ramazan bahisleri.
- Nevevi, el-Ezkar, dua ve zikir adabı bölümleri.
- Suyuti, el-Leali’l-Masnua, Regaib rivayetlerinin sıhhatiyle ilgili değerlendirmeler.
- Diyanet İşleri Başkanlığı, Dini Kavramlar Sözlüğü, üç aylar ve kandil maddeleri.
- Mevlana Celaleddin Rumi, Mesnevi, çev. Veled İzbudak, MEB Yayınları.
- Mevlana Celaleddin Rumi, Mesnevi Şerhi, şerh: Tahirü’l-Mevlevi, Şamil Yayınevi.
- Abdülbaki Gölpınarlı, Mesnevi Tercemesi ve Şerhi, İnkılap Kitabevi.
- Reynold A. Nicholson, The Mathnawi of Jalaluddin Rumi, E. J. W. Gibb Memorial Series.
- Annemarie Schimmel, Ben Rüzgarım Sen Ateş, çev. Senail Özkan, Ötüken Neşriyat.