Cenâbı Hakk’ın Sonsuz Sıfatlarının Tecellîsine Mazhar Olan İnsânın Kemâlâtı Da Sonsuzdur
Cenâbı Hakk’ın sonsuz sıfatlarının tecellîsine mazhar olan insânın kemâlâtı da sonsuzdur. Bu, tasavvufun derin öğretilerinden biridir. Allâh — sonsuz sıfatlara sâhip. Esmâü’l-Hüsnâ — Allâh’ın güzel isimleri; klasik kaynaklarda 99 isim, ama gerçekte sonsuz çoktur. İnsân — bu sıfatların tecellîsine mazhar olabilen tek yaratık. Melekler ibâdetle sınırlı; hayvanlar şuûrsuz; insân ise — Allâh’ın bütün sıfatlarını yansıtabilen aynalar. Bu yüzden insânın kemâlâtı da sonsuz. Bir yaşam, bir mertebede sonra başkası; sürekli yükselme. Klasik sûfîler bu konuyu — «insânı kâmil», «esmâ-i Hüsnâ tecellîleri», «mertebeler» şeklinde işlediler. Bu, modern psikolojinin ulaşamadığı bir potansiyeldir.
Esmâü’l-Hüsnâ
Allâh’ın güzel isimleri — Esmâü’l-Hüsnâ. «Vellâhi’lesmâü’lhüsnâ fed’ûhü bihâ» — En güzel isimler Allâh’ındır; O’nu bu isimlerle çağırın (A’râf 180). Klasik kaynaklarda 99 isim sayılır: Er-Rahmân, Er-Rahîm, El-Melik, El-Kuddûs, Es-Selâm, El-Mü’min, El-Müheymin, El-Azîz, El-Cebbâr, El-Mütekebbir vs. Ama hadîs: «Allâh’ın 99 ismi vardır; kim onları sayarsa cennete girer» (Buhârî, Müslim). «99 ismi vardır» — bilinenler; aslı sonsuz olabilir. Allâh’ın kemâli sonsuzdur; kemâlinin isimleri de.
İnsân — Tecellî Aynası
İnsân — Allâh’ın sıfatlarının yansıyabildiği aynalardır. Hadîsi Kudsî: «Yere göğe sığmadım; mü’min kulumun kalbine sığdım» (mealen, klasik sûfî kaynaklarında). Bu — insânın özel konumunu gösterir. İnsân — beden açısından sınırlı; rûh açısından sonsuz. Allâh’ın hangi ismini kalbe yerleştirirse — o ismin tecellîsini yansıtır. Er-Rahîm tecellîsi — sınırsız merhamet; El-Hakîm tecellîsi — derin hikmet; El-Adl tecellîsi — adâlet duyusu.
Mazhariyetin Mertebeleri
Klasik sûfîler — esmâ tecellîlerinin mertebelerini detaylı çizdiler. Sâlik önce bir isimle başlar — örneğin El-Hayy. Sonra başkasına geçer — Er-Razzâk. Sonra başkasına — El-Mü’min. Her ism — kalbe yeni bir boyut açar. Yıllar süren bir yolculuk. Bütün isimleri yaşayan «kâmil insân»dır. Mevlânâ, Yûnus, Hâcı Bektâş — bu yolculuğu yaptılar; bu yüzden sözleri evrensel derinliktedir. Mü’min de bu yolculuğa başlayabilir.
İnsânı Kâmil
«İnsânı kâmil» — Allâh’ın bütün isimlerinin tecellîsini yansıtan en mükemmel insân. Klasik sûfîlere göre — Hz. Peygamber’dir. O — bütün esmânın aynası. Hz. Peygamber’in örneği — bütün insânlık için ölçü. Her mü’min de — kendi seviyesinde insânı kâmil olmaya çalışır. Bu, kibirli «Tanrı oldum» iddiâsı değil; alçakgönüllü Allâh’ın tecellîlerine yer açma çabasıdır.
Sonsuz Kemâlât
İnsânın kemâlâtı — sonsuz. Çünkü Allâh’ın kemâli sonsuz; tecellîler de sonsuz. Bir mertebede sonra başkası; başkasında sonra başkası. Sahâbe bile birbirinden farklı seviyelerdeydi. Cennetnde de mertebeler var. Ahret hayatı — sonsuz kemâl yolculuğunun devamı. Bu yüzden — mü’min hiçbir zaman «yeterli» dememeli; sürekli yükselme yolunda olmalı. «Bu kadarı yetti» düşüncesi — ilerleyiş durur; sonra geriye düşülür.
Kemâlâtın Yolu
Kemâlâtın yolu nedir? 1) İlim — Allâh’ın isimlerini öğrenme. 2) Zikir — isimleri tekrar etme. 3) Tefekkür — anlamlarını düşünme. 4) Amel — isimlerin gereğini yapma (örnek: Er-Rahîm ismi — merhamet etmek). 5) Riyâzet — nefsi terbiye. 6) Sahih mürşid — yol gösterici. 7) Süreklilik — yıllarca, ömürce. 8) İhlâs — Allâh için, gösteriş değil. Bu adımlar — kemâlâta götürür. Acele yok; sürekli ilerleme önemli.
Modern İnsân Krizi
Modern insân — kendi potansiyelini bilmiyor. Materyalist düşünce — insânı sâdece biyolojik bir varlık olarak gösteriyor. «Sen sâdece evrim ürünüsün, hedefin yok» mesajı. Bu, insânın iç potansiyelini iptal eder. Sonuç: depresyon, anlamsızlık, anksiyete. Tasavvuf öğretisi — insânı Allâh’ın tecellî aynası olarak görür. Bu görüş — insâna sonsuz değer ve hedef verir. Modern müslüman — bu mîrâsı keşfedip içselleştirmelidir.
Niyâz — Esmâ Tecellîleri
Niyâz: «Yâ Rab, Sen’in sonsuz sıfatlarının — Esmâü’l-Hüsnâ’nın — tecellîlerine mazhar olan bir mü’min eyle. A’râf 180’in ‘O’nu en güzel isimlerle çağırın’ emrini uygulayan bir kul olarak yetiştir. Klasik 99 isimden başlayıp daha derinlere inen bir yolculuk nasîb et. Er-Rahmân, Er-Rahîm, El-Hakîm, El-Adl, El-Kerîm, El-Hâdî, El-Mün’im — bütün bu isimlerin kalpte tecellî etmesini ihsân eyle. İnsânı kâmil ölçüsü olan Hz. Peygamber’in mîrâsından bir hisse ver. Kemâlâtın sonsuz olduğunu bilen; hiçbir zaman ‘yeterli’ demeyen; sürekli yükselen bir derviş eyle. İlim, zikir, tefekkür, amel, riyâzet, sahih mürşid, süreklilik, ihlâs — bu kemâlât yolunu izleyen biri olarak yaşat. Modern materyalist anlamsızlık krizinden beni koru. Sen’in tecellî aynası olduğum şuûru ile yaşamamı nasîb et.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Esmâü’l-Hüsnâ, İnsânı Kâmil, Tecellî. → Tasavvuf Sözlüğü