Zikre Sırtını Dönersen, Allâh’ı Unutursan, Allâh da Sana Kendini Unutturur
Zikre sırtını dönersen, Allâh’ı unutursan — Allâh da sana kendini unutturur. Bu, Kur’ân’ın açık beyânıdır: «Allâh’ı unuttular; Allâh da onları unuttu» (Tevbe 67). «Allâh’ı unuttuklarına karşılık, Allâh onlara kendilerini unutturdu; onlar fâsıkların ta kendisidir» (Haşr 19). Bu — büyük bir uyarıdır. Allâh’ı unutmak — kendini unutmaktır. Çünkü insânın kim olduğunu, niye var olduğunu, nereye gittiğini bilmesi — Allâh’ı bilmekle olur. Allâh unutulunca — bu temel bilgiler de kaybolur; insân kendi kimliğini, gâyesini, sonunu kaybeder. Bu, modern insânın hâlidir.
Haşr 19 — Açık Uyarı
«Ve lâ tekûnû kellezîne nesullâhe feensâhüm enfüsehüm» — Allâh’ı unutan, böylece Allâh’ın da kendilerine kendilerini unutturduğu kimseler gibi olmayın (Haşr 19). Bu âyet — bir ders öğretir. Allâh’ı unutmak — kişiye kendini unutturur. «Kendini unutmak» nedir? Niçin var olduğunu, nereye gittiğini, kim olduğunu bilmemek. Modern insân — sürekli «hayatın anlamı nedir?» sorusunu soruyor; çünkü Allâh’ı unutmuş, dolayısıyla kendini unutmuş.
Kendini Unutma Krizi
Modern dönem — büyük bir «kendini unutma» krizi yaşıyor. İnsânlar mesleğini biliyor; eğitimini, parasını, ailesini biliyor; ama temel sorulara cevap veremiyor: Niçin yaşıyorum? Nereye gidiyorum? Asıl gâyem nedir? Bu sorular — sadece Allâh ile cevaplanır. Allâh unutulduğu için — cevaplar yok; cevapsız sorular bunalıma sebep oluyor. Anksiyete, depresyon, intihar — modern dönemin hastalıkları — bu unutuşun sonuçlarıdır.
Hatırlamanın Yolu
Kendini hatırlamanın yolu — Allâh’ı hatırlamaktan geçer. «Zikr» kelimesi — anmak, hatırlamak demektir. Allâh’ı zikretmek — aslında kendi kim olduğumuzu hatırlamaktır. «Ben Allâh’ın kuluyum; bu dünyâya O’na ibâdet için geldim; ahrette O’na döneceğim.» Bu cevaplar — kendi kimliğimi tanımlıyor. Bu cevaplar olunca — hayatın anlamı, gâyesi, hedefi de aydınlanıyor. Allâh’ı zikreden kişi — gerçek anlamda kendini bilir.
Fâsıklar
Âyetin sonunda «Onlar fâsıkların ta kendisidir» buyuruluyor. «Fâsık» — yoldan çıkmış; sapmış. Allâh’ı unutmak — yoldan çıkmaktır. Çünkü asıl yol — Allâh’a giden yoldur. Allâh’ı unutan — bu yolu kaybeder. Hangi yolda olduğunu bilmez; hattâ yolda olduğunu bile bilmez. Modern insân — kendini «özgür» sanıyor; aslında kayıp. Yön yok; hedef yok; sadece bocalama var.
Geri Dönüşün Yolu
Eğer Allâh’tan uzaklaşmışsan — geri dönüş yolu açıktır. 1) Tövbe — geçmiş gafleti itirâf et. 2) İstiğfâr — sürekli affedilme dile. 3) Düzenli zikir — kalbi uyandır. 4) Namaz — sahih bir şekilde, kalbinde. 5) Kur’ân okuma — Allâh ile yeni bir konuşma. 6) Sâlih meclis — hatırlatan ortam. 7) Sahih mürşid — yol gösterici. Bu yollar — Allâh’ı yeniden hatırlamayı sağlar; kendini yeniden tanımayı getirir.
Bakara 152 — Karşılıklı Hatırlama
«Fezkürûnî ezkürküm» — Beni anın, ben de sizi anayım (Bakara 152). Bu, Tevbe 67 ile Haşr 19’un olumlu zıtıdır. Unutmanın karşılığında — unutulma; anmanın karşılığında — anılma. Sen anarsan — Allâh seni de anar; melekler arasında, sevdiği kullarda, ahretteki şefâat anında. Bu — büyük bir lutuftur. Anarak — anılmaya hak kazanılır.
Pratik Uygulama
Pratikte nasıl uygulanır? 1) Her sabah ilk düşünce — Allâh. «Elhamdülillâhi’llezî ahyâna ba’demâ emâtenâ.» 2) Gün boyunca aralarda zikir — kısa, sık. 3) Namaz vakitlerinde — özel buluşma. 4) Yemek öncesi besmele, sonrası hamd. 5) Uyumadan önce Âyetü’l-Kürsî, üç İhlâs. 6) Sıkıntı anında — «hasbünallâh.» 7) Şükür anında — «elhamdülillâh.» Bu hatırlatıcılar — kendini hatırlatıcılardır.
Niyâz — Hatırlama
Niyâz: «Yâ Rab, beni Sen’i unutan, böylece kendini unutan kullardan eyle. Haşr 19’un uyarısını ciddiye al — Tevbe 67’nin tehlikesinden beni koru. Sürekli zikrederek hem Sen’i hem kendimi hatırlayan bir mü’min eyle. Bakara 152’nin müjdesi ile — Sana anmamı, Sen’in de beni anmanı nasîb et. Eğer gaflete düştüysem — tövbe, istiğfâr, düzenli zikir, namaz, Kur’ân, sâlih meclis, sahih mürşid yollarıyla geri dönmeyi nasîb et. Hayatımın anlamını, gâyesini, hedefini Sen’in zikrinde bulan; kendini Sen’inle tanıyan bir kul olarak yaşat. Anılmaya lâyık bir mü’min eyle.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Nisyân, Zikir, Kimlik. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Haşr 59/19; Allah’ı unutanlara Allah’ın kendilerini unutturması.
- Kur’an-ı Kerim, Taha 20/124; zikirden yüz çevirenin dar hayatı.
- Taberi, Camiu’l-Beyan, Haşr 59/19 ve Taha 20/124 tefsirleri.
- Kurtubi, el-Cami li-Ahkami’l-Kur’an, Haşr 59/19 tefsiri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, gaflet, zikir ve kalp hastalıkları bölümleri.
- Kuşeyri, er-Risale, zikir, gaflet ve nefs bahisleri.