Akran Zorbalığı Her Yere Sirayet Ediyor — Çocuğun Vahşîleşmesinin Sebebi: Edep Eğitiminin Çöküşü ve İslâmî Terbiyenin Kaybı
Akran zorbalığı (bullying) — günümüzün en yaygın toplumsal hastalıklarından biri haline geldi. Okullarda, sosyâl medyada, mahallelerde, hatta âile içinde — çocuklar birbirini eziyor, dışlıyor, hakâret ediyor, dayak atıyor. Bu — sıradan bir davranış bozukluğu değil; bir medeniyet krizinin tezâhürü. Çocuğu vahşîleştiren şey — edep eğitiminin çöküşü, İslâmî terbiyenin kayboluşu, aile içi şefkat eksikliği, ekran bağımlılığı ve toplumsal değerlerin erozyonu. Mü’min âile bu krizi tanımalı; çocuğunu hem zorba olmaktan hem de zorbaya uğramaktan koruyacak bir terbiye vermelidir.
Zorbalığın Tanımı — Sıradan Kavga Değil
Akran zorbalığı sıradan bir çocuk kavgası değildir. Sistematik, tekrarlayan, güç dengesizliği üzerine kurulu bir zulüm biçimidir. Güçlü olan zayıfı sürekli ezer; hakâret eder, dışlar, fiziksel veya psikolojik şiddet uygular. Modern çağda bu — siber zorbalığa da dönüştü: sosyâl medyada hakâret, dışlama, mahremiyet ihlâli. Bu davranış — zalim çocuğun ruhunu da kurban eder; mazlum çocuğun ruhunu da yaralar. İki taraf da hasar görür.
Edep — Bütün Eğitimin Temeli
İslâm geleneğinde edep — bütün eğitimin temelidir. Çocuk önce edep öğrenir; sonra ilim. Edep, başkalarına nasıl davranılacağını; büyüklere, küçüklere, akranlara, hayvanlara, eşyâya hürmeti öğretir. Edep eğitimi alan çocuk — başkasına zulm etmez; çünkü her mahlûkun bir hakkı olduğunu bilir. Modern eğitim sisteminde edep yer almaz; sâdece akademik başarı önemli. Bu eksiklik — vahşî nesillerin yetişmesine yol açtı.
Aile İçi Şiddet — Zorbalığın Kaynağı
Çocuk zorbalığını çoğu zaman evden öğrenir. Babası anneyi döven çocuk — okulda arkadaşını döver. Sürekli azarlanan, küçümsenen, hakâret edilen çocuk — başkasını küçümsemekte hiç çekinmez. Aile içi şiddet, hakâret, lakap takma, alay — çocuğun ruhuna kazınır; o da topluma aynı şekilde yansıtır. Çözüm: önce aile içi davranışların düzeltilmesi.
Ekran Bağımlılığı — Empatinin Ölümü
Sürekli ekrana bakan çocuk — gerçek insan ilişkisi kuramaz. Karşısındakinin acısını hissedemez; empati gelişmez. Video oyunlarında şiddet normalleşir; sosyâl medyada hakâret sıradanlaşır. Empatisi gelişmemiş çocuk — zorbalık yaparken karşısındakinin ne kadar acı çektiğini idrak edemez. Bu yüzden — ekran süresi sınırlandırılmalı; gerçek insan ilişkileri teşvik edilmelidir.
Mazlum Çocuğa Yardım
Zorbalığa uğrayan çocuğa nasıl yardım edilir? 1) Onu dinleyin; yaşadıklarını anlatmasına izin verin. 2) Suçlamayın — «Sen sebep oldun» demeyin. 3) Okul ile irtibata geçin; sorunu çözmesi için ısrar edin. 4) Çocuğa öz güven kazandırın; spor, sanat, dînî eğitim ile. 5) Allâh’a sığınmayı öğretin — «Yâ Rab, beni koru, dayanma gücü ver». Mazlum çocuğun duâsı kabûl edilir; bu — büyük bir tesellîdir.
Zalim Çocuğun Terbiyesi
Zorbalık yapan çocuğa nasıl davranılır? 1) Cezâ ile değil; anlatarak. Niçin yaptığını sorun; ardındaki acıyı keşfedin. 2) Mazlumun yerine koyun — «Sana yapılsaydı ne hissederdin?» 3) Allâh’tan korkmayı öğretin — «Mazlumun âhı arşa kadar çıkar» (hadis). 4) Bedel ödetmesini sağlayın; özür dilemesini; barışmasını. 5) Aile ortamını gözden geçirin — çocuğun şiddeti nereden öğrendiğini araştırın.
Okulun Sorumluluğu
Okul — zorbalığa karşı sıfır toleranslı olmalı. Görmezden gelme yok; «çocuklar arası» deyip geçiştirme yok. Her zorbalık olayı — ciddiye alınmalı, çözülmeli. Öğretmenler — sınıfta empati eğitimi vermeli; rol oyunlarıyla mazlumun hissettiklerini öğretmeli. Okul müdürü — aileleri haberdâr etmeli; gerekirse psikolojik destek devreye girmeli. Okul güvenli alan olmalı; korkulan yer değil.
Niyâz — Çocukların Korunması
Niyâz: «Yâ Rab, ümmetin çocuklarını akran zorbalığından koru. Mazlum çocukları muhâfaza eyle; zalim çocukları ıslâh eyle. Ailelere doğru terbiye verme bilgisini ver. Okulları çocuklar için güvenli alan kıl. Bizleri — çocuklarımıza edep ve şefkat öğretebilen, onları İslâmî değerlerle yetiştirebilen âileler eyle. Empatiyi, şefkati, başkalarının hakkına saygıyı çocuklarımızın kalbine yerleştir. Onları hem zorba olmaktan hem de zorbaya uğramaktan koru. Ümmeti Muhammed’in geleceği olan çocuklarımızı — vahşîleşmekten muhâfaza eyle.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Edep, Zulüm, Terbiye. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Hucurat 49/11; alay etme, küçümseme ve kötü lakap takma yasağı.
- Kur’an-ı Kerim, Hucurat 49/12; zan, gıybet ve sosyal edep uyarıları.
- Buhari, Edeb, Müslümanın Müslümana zarar vermemesi rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla, zulüm, kardeşlik ve eziyet etmeme rivayetleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, gıybet, eziyet ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, dilin afetleri ve sosyal ahlak bölümleri.