Hâlis: Giriş
Bu sohbette dini Allah için hâlis kılmanın önemi, hayır ve ibadetlerde ihlasın gerekliliği, hayatı Muhammed Mustafa sallallahu aleyhi ve sellem’in yörüngesine oturtmanın yolları ve eşler arası Muhammed-Hatice ahlâkı ele alınmaktadır.
Dini Allah İçin Hâlis Kılmak
Din, bir meta, alışveriş, menfaat, makam veya şöhret vasıtası hâline getirilmemelidir. Namaz kılarken yalnızca Allah için kılmak esastır. Dindairlığıyla müdür, vali veya başkan olmak isteyen kimse dinini hâlis kılmamış demektir.
Gizli şirk tehlikesi burada ortaya çıkar. İnsan ibadetini ve dindalığını dünyevî bir kariyere, bir mevkiye, bir iş fırsatına çevirdiğinde gizli şirke düşmüş olur. Bu son derece tehlikeli bir hâldir.
Allah İçin Sevmek ve Yardım Etmek
Birini severken Allah için sevmek, yardım ederken Allah için yardım etmek ve bunu reklam etmeden yapmak gerekir. Hadis-i şerîfte bir sahâbe “Hem Allah için hem de insanlar sevsin diye yapıyorum” dediğinde Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem “Dini Allah’a hâlis kıl” buyurmuştur.
Bu hadis-i şerîf gösteriyor ki ibadet ve hayır işlerinde en küçük bir riya bile kabul edilmez. Yapılan her şey sadece ve sadece Allah rızası için olmalıdır.
Dini Hâlis Kılanların Hâli
Dinini Allah için hâlis kılanlar her türlü zorluğa, belâya ve cefâya Allah için göğüs gererler. Menfaatlerine bakmazlar, dünyevî hesapları yoktur.
Nûr Sûresi 37. âyette buyurulur: “Alışverişleri onları Allah’ın zikrinden alıkoymaz.” Kâfirlerin küfrü, münafıkların iftirası, dünyanın cazíbesi onları yollarından alıkoyamaz.
Hayatı Muhammed Mustafa’nın Yörüngesine Oturtmak
Bir şey yaparken “Muhammed Mustafa böyle yapar mıydı?” diye düşünmek gerekir. Yemek yerken besmele ile başlamak, sofrasına bakarken Peygamber’in sofrası ile kıyaslamak lazımdır.
Mevlânâ hazretlerinin meşhur sofra kıssası bu noktada hatırlanmalıdır: Bir gün sofrasına bakıp “Soframız firavun sofrası oldu” demiştir. Bu söz, Müslümanın yaşam tarzını Hz. Peygamber’in sade ve mütevazı yaşantısıyla ölçmesi gerektiğini hatırlatır.
Eşler Arası Muhammed-Hatice Ahlâkı
Erkekler eşlerinden Hatice ahlâkı beklerler ama kendilerinin Muhammed ahlâkında olup olmadıklarını sormazlar. Hâlbuki sen Muhammedî ahlâkla ahlâklanırsan karşında Hatice ahlâkını bulursun.
Bu mesele karşılıklıdır. Önce kendin ol, önce kendin yaşa, önce kendin o ahlâkı kuşan; sonra karşındakinden beklentiye gir. Aksi hâlde bu beklenti haksızlıktır.
“İyyâke Na’budu ve İyyâke Nesta’în” — Kulluğun Özü
Ancak Sana ibadet ederiz ve ancak Senden yardım dileriz. Bu âyet-i kerîme kulluğun özünü ifade eder. O’nun için yaşamak, O’nun için nefes almak, O’nun için ağlamak, O’nun için gülmek…
Her hareketimizde, her kararimizda, her nefesimizde bu bilinci taşımak gerekir. Kulluk yalnızca namaz, oruç, zekâttan ibaret değildir; kulluğun özü hayatın tamamını kuşatmasıdır.
Her Şey ve Herkes Sizi Terk Etmeden
Bir gün her şey ve herkes sizi terk edecek. Malınız, mülkünüz, sevdikleriniz, sağlığınız… Hepsi bir gün gidecek.
Siz her şeyi Allah için tutun, yalnız Allah kalsın. Her şeyi ve herkesi terk etmeden önce onları Allah için tutmuş olun ki o büyük ayrılık gününde yalnız Allah size yetsin.
Kaynakça
Hadis-i Şerîf
- Dini hâlis kılma hadisi — “Dini Allah’a hâlis kıl” (Nesâî, Cihâd 24)
- Riya ve gizli şirk hadisleri — Ahmed b. Hanbel, Müsned
Kur’ân-ı Kerîm
- en-Nûr 24/37 — “Alışverişleri onları Allah’ın zikrinden alıkoymaz”
- el-Fâtiha 1/5 — “İyyâke na’budu ve iyyâke nesta’în”
Tasavvufî Kaynaklar
- Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî — Sofra kıssası, “Soframız firavun sofrası oldu”
- İmâm Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn — İhlas bahsi, gizli şirk tehlikesi
Fıkıh
- İhlasın fıkhî boyutu — ibadetlerde niyet ve ihlas şartı
- Eşler arası haklar ve sorumluluklar
Sonuç
Dini Allah için hâlis kılmak, hayatı Muhammed Mustafa sallallahu aleyhi ve sellem’in yörüngesine oturtmak ve “İyyâke na’budu ve iyyâke nesta’în” bilinciyle yaşamak Müslümanın en temel vazifeleridir. Her şey ve herkes bizi terk etmeden önce her şeyi Allah için tutmalı ve yalnız O’na sığınmalıyız.
Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi
İlgili Sözlük Terimleri: Hâl, Nûr, Dergâh, Ashâb-ı Kirâm. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı