Nefis: Giriş

Bu sohbette kasko ve sigorta meselesi, iyiliklerin Allah’tan kötülüklerin nefisten oluşu, dört teslim meselesi, nefis terbiyesinde Kur’ân ve Sünnet önceligi, kazâ namazı, zuhr-i âhir, dilencilik yasağı ve ehl-i tasavvufun vakarı ele alınmıştır.

Kasko ve Sigorta Meselesi

İslâm hukukunun uygulanmadığı ülkelerde bireyin devlet hukukuyla ilişkisi farklı bir boyut kazanır. Kasko yaptırmak câizdir; çünkü kişi devletin koyduğu kurallara uymak zorundadır. Ancak kendi nefsinde haramdan kaçınmaya çalışmak farzdır. Bireyin kendi iradesinde olan hususlarda hassas davranması, devlet hukukuyla ilgili meselelerde ise zorunlulukları yerine getirmesi gerekir.

İyilikler Allah’tan, Kötülükler Nefsimizden

Kalbe iyilik penceresi açılmıştır; o pencereye uyarsan hidâyete erersin, nefse uyarsan şerre düşersin. Yaratan Allah’tır ama isteyen insandır. Nisâ Sûresi 4/79 âyet-i kerîmesinde buyurulduğu üzere sana gelen iyilik Allah’tandır, sana gelen kötülük ise kendi nefsindendir. Ra’d Sûresi 13/11’de ise bir kavim kendi durumunu değiştirmedikçe Allah onların durumunu değiştirmez buyurulmaktadır.

Dört Teslim Meselesi

Farklı tasavvuf erbâbı dört teslim meselesini farklı yorumlamıştır. Bu farklılıklar kafanızı bulandırmasın; esas olan Kur’ân ve Sünnet’e sık sık yapışmaktır. Velîlerin yorumları kendi makamlarına ve hâllerine göre şekillenmiştir; dolayısıyla aralarındaki fark tezat değil, bakış açısı farkıdır.

Nefis Terbiyesinde Kur’ân ve Sünnet Önceligi

Tasavvuf, nefis terbiyesinin icrâ yeridir. Rehber sıralaması şöyledir: Kur’ân → Sünnet → ashâb → imamlar. Velîlerin sözlerini anlamaya uğraşmaktansa Peygamber’in bir sünnetini yaşamak binlerce velinin sözünden evlâdır. Tasavvuf yolunda yürüyen kimse önce Kur’ân’ı rehber edinmeli, sonra Sünnet’e sarılmalı, ardından ashâbın ve imamların yolunu takip etmelidir.

Kazâ Namazı Meselesi

Hanefî fukahâsı sünnet yerine kazâ kılınmasını câiz görmüştür. İmâm-ı Âzam ise her ikisinin de kılınmasını söylemiştir. İmâm-ı Rabbânî ve Abdülkâdir Geylânî hazretleri de önce kazânın kılınmasını tavsiye etmişlerdir. Kazâ namazı borcu olan kimse bu borcu ödemeyi öncelik hâline getirmelidir.

Cuma Namazının Zuhr-i Âhir ve Vaktin Sünneti

Zuhr-i âhir namazı Osmanlı ulemâsının fetvâsıyla Anadolu’ya mahsus bir uygulamadır. İmâm-ı Âzam’da ve diğer mezheplerde böyle bir uygulama yoktur. Mustafa Özbağ Efendi, Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem hazretlerinin kılmadığı namazı kılmamaktadır. Bu mesele ihtilâflı olmakla birlikte Sünnet’e bağlılık esas alınmalıdır.

Dilencilik Yasağı — Hadislerle

Fakir olmadığı hâlde fakir gibi dilenen kimse ateş koru yer. Bir sabah kahvaltısı olanın dilenmesi haramdır. Dilenmeyene cennet sözü verilmiştir. Hadîs-i şerîflerde açıkça buyurulmaktadır: Vakarını koru, çalış, gayret et. Terk edilmiş bir sünneti ihyâ eden kimseye yüz şehit sevabı verileceği müjdelenmiştir.

Ehl-i Tasavvuf Asla Dilenmez

Ehl-i tasavvuf elini sadece Allah’a açar, hâlinden şikâyet etmez, kılık kıyafetini düzgün tutar, vakarını korur, çalışır ve gayret eder. Tasavvuf yolunda olan kimse halkın kapısına değil Allah’ın kapısına yönelir. Bu durum tasavvufun temel prensiplerinden biridir.

Kaynakça

Kur’ân-ı Kerîm

• en-Nisâ 4/79 — Sana gelen iyilik Allah’tandır, sana gelen kötülük kendi nefsindendir
• er-Ra’d 13/11 — Bir kavim kendi durumunu değiştirmedikçe Allah onların durumunu değiştirmez

Hadîs-i Şerîf

• İyilik Allah’tan, kötülük nefsten hadîsi
• Dilencilik hadisleri — fakir olmadığı hâlde dilenen ateş koru yer
• Dilenmeyene cennet sözü hadîsi
• Terk edilmiş sünneti ihyâ eden’e yüz şehit sevabı hadîsi

Tasavvufî Kaynaklar

• İmâm-ı Rabbânî — Kazâ namazı önceligi
• İmâm-ı Gazâlî — Nefis terbiyesi ve tasavvufun Kur’ân-Sünnet temelli oluşu

Fıkhî Kaynaklar

• Kasko ve sigorta meselesinde devlet hukukuyla ilişki
• Kazâ namazı — Hanefî fukahâsı, İmâm-ı Âzam, İmâm-ı Rabbânî ve Abdülkâdir Geylânî görüşleri
• Zuhr-i âhir — Osmanlı ulemâsı fetvâsı, Anadolu’ya mahsus uygulama

Sonuç

Bu sohbette nefis terbiyesinin Kur’ân ve Sünnet temelinde yapılması gerektiği, dilenciliğin İslâm’da kesinlikle yasaklandığı, ehl-i tasavvufun vakarını koruyarak çalıştığı, kazâ namazının öncelikleri ve zuhr-i âhir meselesinin tarihî arka planı ele alınmıştır. Velîlerin sözlerini anlamaya uğraşmaktansa Peygamber’in bir sünnetini yaşamak binlerce velinin sözünden evlâdır.

Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi

İlgili Sözlük Terimleri: Sünnet, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı