Şeytandan: Giriş

Bu sohbette Mustafa Özbağ Efendi, sûret ile sîret arasındaki farkı, niyetin insanı menziline ulaştıracağını, kalbini Muhammedîleştirmenin önemini, tasavvufun dıştan içe geçiş olduğunu, şeytandan korunmanın tek yolunun zikrullah olduğunu, ince düşünmenin edep olduğunu ve dervişin üstadıyla ilişkisinde sevginin merkez olduğunu anlatmaktadır.

Sûret ve Sîret — Dış ile İç

Bir kimse sakalını bırakırken Muhammed Mustafa sallallahu aleyhi ve sellem Hazretlerinin sünnetine ulaşmak ister, ona benzemek isterse, o sakalıyla ona ulaşacaktır. Ama o sakalıyla Müslümanları aldatmak isterse, o sakal onun cehennemine olacaktır. Sevene, sevdiğine benzemek yakışır — hem sûreten hem sîreten.

İnsanların dış kıyafetleri, sakalları, cübbeleri muhakkak bir şey anlatır. Bunları önemsiz görmeyiz. Ama bunlar amaç değil, araçtır. Önemli olan sîretini İslâmlaştırmasıdır — içini, kalbini, aklını, arzularını Muhammedîleştirmektir.

Niyet Menziline Ulaştırır

“Ameller niyetlere göredir.” Bir kimsenin niyeti ne ise Allah onu o menzile ulaştırır. Dünyaya meyleden dünyasını bulur, âhireti meyleden âhireti bulur, Mevlâ’yı niyet eden Mevlâ’yı bulur. İnsanlar aradıklarını bulurlar. Eğer görmek istediğin Allah ise Allah’ı görürsün; duymak istediğin Allah ise Allah’ı duyarsın.

Senin niyetin menziline ulaştıracaktır — yeter ki çalış, gayret göster, çaba sarf et, o uğurda yürü. İnanmıyorsan zaten çaba sarf etmene de gerek yok.

Kalbini Muhammedîleştirmek

Yemek yeme isteğini yok edemezsin — ama yemeğini Muhammedîleştirirsin. Su içmeyi bırakamazsın — ama suyunu Muhammedîleştirirsin. Kıyafetsiz yaşayamazsın — ama kıyafetini Muhammedîleştirirsin. İnsanların arzuları ölmez, nefis dâimidir. Ama her arzuyu Muhammedîleştirmek mümkündür.

O kalp ki Allah’ı zikreder, Allah’tan hakkıyla korkar, Allah’ın sıfatlarının karşısında hayretini gizleyemez, Allah’la sohbet eder, ibadete karşı muhabbeti vardır, haramlardan uzaktır, Allah’ın sevdikleriyle sevinir — işte o kalp mutmainneye ermiş kalptir, mârifetullaha ermiş bir kalptir.

Tasavvuf = Sûretten Sîrete Geçmek

Tasavvuf dıştan içe geçmektir, iç temizliğini sağlamak ve devamlı muhafaza etmektir. Kalpleri Allah’ın zikrullahıyla, muhabbatiyle hemhâl olanların kalpleri devamlı Allah’la baş başa kalacaktır. Allah’la baş başa olmayan, Allah’ı zikretmeyen, Allah’ı tespih etmeyen bir kimsenin kalbi hep şeytanın vesvesesiyle olacaktır.

Namazı dosdoğru kılmak: Zâhiri, erkânıdır. Sîreti ise namazı sevmek, namazı vuslat gibi görmek, son namaz gibi görmek, Allah’la sohbet olarak görmektir. Orucun sûreti hiçbir şey yememektir; sîreti ise dili muhafaza edip Allah’a kavuşmayı düşünmektir.

Şeytandan Korunmanın Tek Yolu — Zikrullah

Şeytandan kaçamazsınız. Şeytan damarlarınızda dolaşır, sağınızda solunuzda dolaşır, içinizde dolaşır. Gölge gibi sizi takip eder. İnsan gölgesinden kaçabilir mi? Nefsinizden kaçamazsınız, şeytandan kaçamazsınız.

Ancak zikrullah ile ondan muhafaza olursunuz. Şeytanın sahibini zikredip O’na sığınmak — tek yol budur. Allah kendisini zikrederek muhafaza eder, kendisini zikrederek korur, kendisini zikredeni emânına alır. Allah’ı çokça zikredenlerden olun.

İnce Düşünmek Edeptir

İncelik, Muhammed Mustafa sallallahu aleyhi ve sellem Hazretlerinin ahlâkıdır. O kaba yürümez, kaba konuşmaz, kaba davranışta bulunmazdı. Eşlerine, arkadaşlarına, hatta kâfirlere bile kaba sözler sarf etmezdi.

“Acaba karşımdaki kırılır mı? Acaba o üzülür mü?” — bu dervişlerin kendi aralarındaki davranışları. Ama asıl ince düşünce Allah’la kul arasında olmalıdır: “Böyle konuşursam Allah incinir mi? Böyle davranırsam Allah’ın hoşuna gider mi?” Bu ince düşünüş insanı derinleştirir, içselleştirir. Bir müddet suskunlaştırır, ama etrafınız üzerinizdeki o inceliği gördükçe muhabbeti artar.

Derviş ile Üstad İlişkisi — Sevgiyle Yakınlık

Hiçbir üstad dizinin dibinde birisinin olmasını istemez — bu zâhirdir. Önemli olan gönülde olmaktır, hâlde olmaktır, içte olmaktır. Yemen’deki bir derviş üstadının canındadır; yanındaki ise üstadının canında olmayabilir. Bu muhabbetle, sevgiyle mümkündür.

Seven, sevdiğini icrâ eder, koşturur, hizmet eder. Uzaklık yakınlık önemli değildir — seviyorsa uzaklar ona yakın olur. Sevenin önünde hiçbir engel yoktur. Aşk öylesine bir şeydir ki önüne duvar çıksa matkap olur deler, okyanuslar çıksa dalgıç olur geçer.

Kaynakça

Hadis-i Şerifler

• Ameller niyetlere göredir: “Ameller ancak niyetlere göredir.” — Buhârî, Bed’ü’l-Vahy, 1; Müslim, İmâre, 155
• Bir kavme benzemeye çalışan: “Kim bir kavme benzemeye çalışırsa onlardandır.” — Ebû Dâvûd, Libâs, 4; Ahmed bin Hanbel, Müsned, II/50
• Sakal bırakmak: “Bıyıklarınızı kırpın, sakallarınızı uzatın.” — Buhârî, Libâs, 64; Müslim, Tahâre, 54
• Şeytan damarlarında dolaşır: “Şeytan insanın kan damarlarında dolaşır.” — Buhârî, Ahkâm, 21; Müslim, Selâm, 23
• Kişi sevdiğiyle beraberdir: Buhârî, Edeb, 96; Müslim, Birr, 165

Âyet-i Kerimeler

• Namazı dosdoğru kılın: Bakara Sûresi, 2/43 — “Namazı dosdoğru kılın, zekâtı verin.”
• Şeytandan Allah’a sığının: Nâs Sûresi, 114/1-6 — “De ki: İnsanların Rabbine sığınırım… Vesvâsın şerrinden.”
• Kalpler zikrullahla mutmain olur: Ra’d Sûresi, 13/28
• Münafıklar az zikreder: Nisâ Sûresi, 4/142

Tasavvufî Kaynaklar

• Sûret-sîret ayrımı: İmâm Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, III. Cilt, Kitâbü’l-Libâs
• Şeytandan korunma: İmâm Rabbânî, Mektûbât, I. Cilt, 41. Mektup — Zikrullah kalkanı
• İnce düşünmek ve edep: Mevlânâ Celâleddin Rûmî, Mesnevî-i Şerîf — “Edep nurdur”
• Derviş-üstad ilişkisi: Abdülkâdir Geylânî, Fütûhu’l-Gayb, 5. Makale — Sevgiyle yakınlık

Sohbetin Özeti

Bu sohbette sûretin araç, sîretin amaç olduğu, niyetin insanı menziline ulaştıracağı, kalbini Muhammedîleştirmenin her arzuyu Kur’ân ve Sünnet’e uydurmak olduğu vurgulanmıştır. Tasavvufun dıştan içe geçiş olduğu, şeytandan korunmanın tek yolunun zikrullah olduğu, ince düşünmenin edep olduğu ve dervişin üstadıyla ilişkisinde sevginin mesafeyi sıfırladığı ifade edilmiştir.

Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi

İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Kalb, Sünnet, Muhabbet, Aşk, Dervîş, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı