Perşembe, 14 Mayıs 2026
YOLUMUZ NÜBÜVVET YOLUDUR

Mustafa Özbağ

İrşad & Tasavvuf · Resmî Site
Dergah Sohbetleri Serisi ·

658. Dergah Sohbeti — Tövbe, Kısas, İstikamet-İstikrar ve Bosna Misafirleri

Mustafa Özbaş Efendi, tövbenin üç mertebesini (dille, halle, kalple), kısasın günümüzde uygulanma şartlarını, istikamet ve istikrarın kemâle ermekteki önemini anlatıyor. Bosna-Hersek Tuzla Müftüsü ve Medrese Müdürü'nün selamlama konuşmalarıyla sohbet zenginleşiyor.


1. Bölüm

Gecenizi hayırlı eylesin. Âmin. Cenâb-ı Hak gündüzünüzü hayırlı eylesin. Âmin. Ayınızı, yılınızı, ömrünüzü hayırlı eylesin. Âmin. Rabb’im cümlemizi ve cümle ümmet-i Muhammed’i Hakk’ı hak, batılı batıl bilenlerden eylesin. Âmin. Hakk’ı hak bilip hakçaya yaşayan, batılı batıl bilip batıla karşı cihâd eden kullarından eylesin. Âmin. Rabb’im Filistin’i özgür eylesin. Âmin. Doğu Türkistan’ı özgür eylesin. Âmin. Bu Siyonist İsrail’i yerle eksan eylesin. Âmin. Destekçilerini yerle eksan eylesin. Âmin. Ümmet-i Muhammed’i bir ve beraber eylesin. Âmin. Ecmeyin. Tövbe nedir, hükmü nedir? Tövbe edince, zahiri ve batı ni neler olur? İnsanın yaşantısında veya mânâ noktasında değişiklikler olur mu? Hiçbir kimse yoktur ki, Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hazretleri ve peygamberleri ayırt ederekten bu hadîs-i şerîf’i naklediyorum.

Hiçbir kimse yoktur ki, bir günah onun perçeminden tutmamış olsun hadîs-i şerîf. Öyle deyince sahâbe soruyor, diyor Ya Resulallah, ümmetin hâli nice olur. Ondan sonra diyor ki, tövbe eden hiç günah işlememiş gibidir hadîs-i şerîfte. Tövbe nedir? Bir kimse bir hata bir kusur işlediğinde, bizim gibi zayıf Müslümanlar için oradan dönmesidir, geri dönmesidir. Bir dille tövbe vardır. bir kimsenin en azından, en kısasından, estağfirullâh el-azîm demesi veya biraz daha uzunluğundan, Subhanallah ve bi hamdihi, Subhanallah il-azîm ve bi hamdihi, estağfirullâh el-azîm demesi gibi. Bu o kimsenin diliyle olan tövbesidir. Bu da tövbe midir? Tövbedir. Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hazretleri, ben günde en az yüz kez Rabbime tövbe ederim der.

O zaman tövbenin dille olanı var. Bu nedir? En azı estağfirullâh el-azîmdir. Bir de hal olanı, bu normalde dille tövbe, bir de hal ile tövbe var. Bu hal ile tövbe ne? O kimsenin o günaha bir daha geri dönmemesi. Bu da fiili tövbedir. o kimse fiilen tövbe etti, o günaha bir daha dönmedi. Bir de kalbî tövbe vardır. Kalbî tövbe de o kimsenin o günahı bir daha kalbinden dahi geçirmemesidir. O zaman ilmel yakîn, aynel yakîn, hakkel yakîn söz konusu olduğu. İlmel yakîn ne demek? Dil ile tövbe etti. Hakkel yakîn ile, aynel yakîn ile o kimse normalde fiili tövbe etti. Bunun en ileri noktası kalben tövbe etti. Artık o kimse bir daha o günaha dönüş kapısı, onu da kapandı. Kalbinden dahi geçirmedi. Ve normalde böyle tövbe ederse bir kimse, kalben de tövbe etmiş olursa, o kimsenin kalbindeki karanlık, kalbindeki perde, kalbindeki o tabiri caizse Allâh’la o kimseyi perdeleyen günahlardan kurtulmuş oldu.

Onun perdesi açıldı. Bir Müslümanın gönlünde 70 bin zulmet perdesi vardır dediği o perdeler ne oldu? Yavaş yavaş açılmaya başladı. Ve batini, zahiri ne olur? Zahiri o kimse artık o günahtan kurtulmuş olur. O günaha girmez, o günahla haşır neşir olmaz. Bunun batini nedir? adım adım o kimsenin o günahı aklından kalbinden dahi geçirmemesidir. Onu hiç düşünmemesidir ki onun kalbi artık onun o günahla alakalı temizlenmeye, o günahla alakalı pak olmaya başladı. İnsanın yaşantısında veya mana noktasında değişiklikler olur mu? Her hâlde, her hâlde ama iyiliğe doğru ama kötülüğe doğru insanda değişiklikler olur. Yeter ki o kimse o hâli kendi üzerinde tecelli ettirsin. bilhassa seri sürük noktasında Sufiler bir şeyden geri dönerlerse ondan bir daha geri dönmemeleri gerekir. tövbe etti, geri döndü, bir daha artık o hâle geri dönmemesi lazım.


2. Bölüm

Ama insanız, hepimiz hata yaparız, kusur işleriz, yanlışlık yaparız. Hepimiz günaha gireriz, hepimiz için geçerli bu. Oradan tövbe eder, ruca eder, hem dille tövbe eder, hem hal ile tövbe eder, hem de kalp ile tövbe edip geri dönmeye gayret ederiz. İstiğfar nedir? Tövbe ve istiğfar farklı şeyler midir? Değildir. Hemen hemen aynı şeylerdir. O yüzden tövbe de, istiğfar da farklı şeyler değildir. Allâh bizi hakkıyla tövbe edenlerden eylesin. Âmîn. Tövbe bir de ayrıyetten zikir şemsiyesinin altındadır. Tövbe aynı zamanda da zikrullaktır. Allâh’ı zikretmektir. O yüzden Allâh’ı zikretmektir derken şimdi birazdan bir zikrullah yapacağız. Bu bir ayrı bir zikir. Tövbe etmek de ahiretten zikirdir. Kısas nedir?

Bakara Sûresi 179. âyet. Kısassa sizin için hayat vardır, âyet-i kerimesinin de belirtildiği gibi. Kısas yapılabilir mi? Günümüzde kısas yapılabilir mi? Yapılıyorsa şartları nedir? Kısas, bu manada tabiri caizse göze köz, cana candır. Veyahut da kola koldur, ayağa ayaktır. bir kimse bir suç işledi, bu suçun karşılığı İslâmî hükümlerce neyse odur. Ama genelde kısas haksız yere birisinin öldürülmesiyle alakalıdır. oraya den vurulur. Bir kimse bir kimseyi haksız yere veya haklı yere önemli değil. Öldürdü, öldürdüyse ona kısas uygulanır. Haklı ise haklılığının durumuna göre değişir bu. Ama normalde kısas odur. E kısas bizim için hayat vardır. Evet sen öldürüleceğini bilsen, karşıdaki masum bir insanı öldürmezsin.

Veyahut da senin de kolunun kesileceğini bilsen, Veyahut da bileğinin kesileceğini bilsen, bir daha dikkat edersin birisinin canını yakmaya, örneğin. Ama kısas olmadığı için herkes herkesin canını istediği gibi yakıyor. Günümüzde kısas yapılabilir mi? Yapılabilir ama İslâm’ın şeriatinin hukuk olarak uygulanmış olması gerekir. İslâm şeriat, İslâm’ın şeriatı hukuku uygulanıyorsa, o uygulanan beldede, bölgede, ülkede kısas olur. Uygulanmıyorsa orası zaten darül harp hükmündedir. O zaman İslâm’ın hukuku olmadığından dolayı darül harptir. Darül harpte de kısaslar uygulanmaz diye hadîs-i şerift nettir. O yüzden bir yer darül harp ise, mesela Almanya darül harptir, kısas uygulayamazsınız. Örneğin, İslâm hukukunu kendisine hukuk olarak kabul etmeyen bir ülkede kısas uygulaması yoktur.

Orada da kendi başınıza da kısas uygulayamazsınız. Bazen böyle cemaatler veyahut da bir topluluk veya bir grup böyle kendince İslâm’ın hukuku uyguluyormuş gibi davranıyorlar. Bu doğru değildir. O yüzden kısasın uygulanması için bir İslâm devletinin veyahut da oradaki o topluluğun her şeyiyle İslâm hukukuna uygun davranılması gerekir. Beliniz ziyai gibi eğilinceye kadar namaz kılsanız ve ok gibi zayıflayıncaya kadar oruç tutsanız sizin için iki birden daha sevimliyse istikamete erişmiş olmazsınız. İstikamet nedir? İstikamet bir kimsenin Kur’ân ve Sünnet yolunda hem düşünmesi hem yürümesidir. Neden bunu düşünmesi olarak da koydum? Şimdi insanlar var mesela Kur’ân Sünnet tarihisinde düşünmüyorlar.


3. Bölüm

Fikirleri bozuk, akâyetleri bozuk, amelleri düzgün örneğin ama akâyeti bozuk. Böyle olunca o kimsenin normalde istikamet ehli değil. İstikamet ehli olabilmesi için o kimsenin hem fikri yapısı hem de ameli yapısı normalde o kimsenin istikamet üzerine olacak. Kur’ân ve Sünnet üzerine olacak. Eğer Kur’ân ve Sünnet üzerinde değilse o istikamet üzerinde değildir. Şimdi hem istikamet olacak hem de o kimsede aynı zamanda istikameti destekleyen istikrar olacak. İstikrar nedir? Bir kimsede düzgün bir şekilde o hali yürütümesidir. İstikrar da odur. Bir gün namaz kılıyor ertesi gün kılmıyor. O istikrarı bozuk. Orucu bir gün tutuyor Ramazan orucunu ertesi gün Ramazan orucunda gevşeklik yapıyor. İstikrarı bozuk.

O kimse bir gün dersi çekiyor ertesi gün çekmiyor. İstikrar bozuk. O kimse istikrarlı bir şekilde yürümüyor. Bakın dini meselelerde istikrarı olmayanın ikili ilişkilerde veya toplumsal ilişkilerinde aile ilişkilerinde istikrarı olmaz. İstikrar o kimsenin kişiliği kimliği açısından size çok büyük bir ölçü verir. Etrafınızdaki insanların istikrarı ile değerlendirin. Bir kimse var mesela derviş Allâh razı olsun ders almış. Bir hafta derse geliyor bir hafta derse gelmiyor. Veyahut da dersi başka bir şeyle değiştiriyor. dayımlar geldi de yok halamlar geldi yok halamın dünürünün bilmem nesi geldi filan o kimse istikrarını değiştirdi. yok canım kardeşim benim perşembe günleri dersim var bu perşembe günleri dersim benim hiç kimse engelleyemez.

Ben o perşembe dersine gideceğim veya benim istikrarım bu benim mahallemde dersler ben oraya haftanın bir günü gideceğim. bir günü de perşembe gün derse gideceğim bu istikrarı o kimse koruması gerekir. İstikrar budur beş vakit namaz farz istikrarı budur o kimse beş vakit namaz farzı kılacak istikrarlı. Bakın dini konularda bu büyük bir ölçüdür dini konularda bir kimsenin istikrarı bozuksa o kimsenin ikili üçlü beşli ilişkilerinde de istikrarı bozuktur. Bunu tecrübeyle ben çok sefer bunu tecrübe etmişimdir bak çok sefer tecrübe etmişimdir. O istikrarlı insan böyle tabiri caiz askeri disiplinlik bir şekilde yürür istikrarlı insan. İstikrarı yoksa o kimsenin bir rüzgar eser dağılır bir ayağı çukura basar dağılır bir çamura girer dağılır istikrarı sıkıntılı onun.

O kimse o kimseyle yol yürürken dikkat et duygusal olarak zikzaklar çiziyor o kimseye dikkat et o istikrar noktasında sıkıntı. Şimdi istikamet doğru evet istikamet bir kimsenin şu anda mesela fikri yapıda istikamet çok önemli. o kimse düşünürken düşünce yapısında akahit noktasında Kur’ân sünnet tarihisinde düşünecek yapısı bu olacak. Şimdi bakıyorsunuz namazın dabdesinde orucunda entelektel gibi duruyor ve hatta profesör ve hatta büyük bir din âlimi fakat fikri yapısı bozuk akahidi bozuk. O kimsenin Kur’andaki ayetleri çarpıtıyor hadîs-i şerifleri reddediyor hadîs-i şeriflerle alakalı şüpheli şeyler konuşuyor. O kimsede istikamet bozukluğu var o kimsede istikamet bozukluğu varsa o normalde Allâh beni affetsin tehlikeli bir nokta.


4. Bölüm

Şimdi insanlar normalde istikamette bunu aramıyor istikamette aradığı şey onun namaz abdest onda istikrar muhakkak lazım. Ama bugünün insanında Allâh affetsin fikri yapıda istikrar yok istikamet yok fikri yapıda istikamete bozuk fikri yapıda. Konuşuyorsunuz biraz konuşmaya başlayınca bakıyorsunuz kader inkarcısı biraz konuşmaya bakıyorsunuz kabir azabı yok diyor. Biraz konuşmaya başlıyorsunuz hadîs-i şerifleri inkar ediyor ve hatta diyor ki 9 tane hadîs-i şerif vardır sahi olan geri kalan sahi değildir. Hadisler üzerinde tartışma açıyor ve hatta biraz konuşuyorsunuz mezhepler üzerinde tartışma yapıyor bir bakıyorsunuz mezhepsiz bir kimse çıkıyor ortaya. Ne imam-ı azam ne imam-ı şafi ne imam-ı malik ne imam-ı hambel bütün imamları aldı çok affedersiniz çöpe attı bu adam o imamlardan daha fazla bir imam o çok biliyor.

Onda istikamet de bozuk istikrar da bozuk bakın istikamet de bozuk istikrar da bozuk ve hatta bir müteşabih bir ayetin üzerinde tartışacak insan arıyor. Bırak kardeşim müteşabihi sen nasıl anlıyorsan anla bu normal değil lakin o anlayışını bana dikte etmeye de çalışma. Burada ne oldu o kimsenin istikameti de bozuldu istikrarı da bozuldu. Şimdi böyle olunca o kimse ne tarafa gideceği belli olmayan ne tarafa gideceği belli olmayan istikameti ve istikrarı bozuk bir kimse çıktı ortaya. En tehlikelisi sebep bizdenmiş gibi görünüyor çünkü sebep bir bakmışın derviş gibi görünüyor burada. Ders almış sıkıntı değil laf dinlemiyor söz dinlemiyor istikametini bozuyor istikrarını bozuyor ama derviş aramızda.

Bunu böyle yapma diyorsun yapıyor yapma dediğimiz halde yapıyor ve hatta arkadan dolaşıyor sanki görmeyecekmişiz duymayacakmışız gibi davranıyor. Yapıyor o yapacağını onda istikamet de bozuk istikrar da bozuk Allâh muhafaza eylesin. İkinin birden daha sevimli olmasını açıklar mısınız Allâh ona her şeyden sevimli ve sevgili gelecek. Müminin kemale ermesi Allâh’ın ona her şeyden sevgili olması her şeyden sevgili gelmesi seveceğin en yüksekteki en yüksek konumda senin duygu olarak kalp olarak ruh olarak beden olarak için dışın olarak en yüksekte Allâh olacak. Allâh gözünün gördüğü görmediği her şeyden sevgili gelmedikçe kemale eremezsin. Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hazretleri gözünün gördüğü görmediği yaratılmışlardan en sevgili gelmedikçe kemale eremezsin.

Bak yaratılmışlardan diyorum Allâh yaratan her şeyden en fazla sevgili ve sevimli gelen Allâh Celle Celaluhu. Ondan sonra her şeyden fazla sevgi ve sevgili gelen Hz. Muhammed Mustafa sallallâhu aleyhi ve sellem eğer sende bu böyle tecelli etmezse o zaman kemale ermez. Cumatesi sohbetinde bahsettiğiniz huzur ehli ile istikametin bağı var mıdır? Zaten o istikamet yolunda yürüyse huzur ehli olur. İstikamet yolunda yürümezse o kimse huzur ehli olamaz. Rabbim bizleri istikamet ehli eylesin. Bir de istikrarlı eylesin. Eğer istikamet ehli ve istikrarlı olursak o zaman inşâAllah biz o huzura erenlerden oluruz. İnşâAllah o huzur ehlinden oluruz. Aramızda Bosno’dan misafirlerimiz var. Allâh razı olsun her ikisinden de bir mikrofon verin ondan sonra bir inşâAllah selamlama yapsınlar.

Mustafa abiye de bir tane şey verin mikrofon verin. Hoş o ne söylerlerse söylesinler kafasına göre tercüme ediyor geçiyor. bir paragraf söylüyor söyleyen ondan sonra o bir paragrafı keyfi yerinde ise bir cümle keyfi yerinde değilse iki kelime ile hallediyor. Bunda söyle. Allâhumme salli ala Seyyidinâ Muhammed’in fil avvalin. Allâhumme salli ala Seyyidinâ Muhammed’in fil ahiren. Allâhumme salli ala Seyyidinâ Muhammed’in fil mele-i ala ila yevmi-i din. Şeyh Efendi’nin sevgisi, Selamun aleyküm ve rahmetullah ve bereket. Şeyh Mustafa’yı, Sayın Ali’mi ve Şeyh’imi, Bu güzel bir atmosferde, bu halde, Bu güzel bir atmosferde, bu halde, Bu güzel bir atmosferde, bu halde, Salam’ım ve salavat’ım prema drag’ım peygamber Muhammed’u sallallâhu aleyhi ve sellem ve vb. emliyep’im cemaat’ım Şimdi ben Vahid Fazlovic Bosna Hersek Tuzla Kanto’nun müftüsü Tuzla’ya gelenler orada program yaptığımızda tanıyanlar Yanındaki Ahmet Hatuniş de Behran Begova medresesinin direktörü müdürü aynı zamanda Hepinize teşekkür bir borç, böyle bir atmosferde, böyle bir ortamda bulunduğumuz için Allâh’ın adına, Allâh’ın zikirlerini yapacağımız için fazlasıyla mutluyuz, memnunuz Üstadımıza da sevg ve saygılarını iletiyorum İman, İslam, İhsan’ın güçü, burada, bu akşam, bu salonda gördüğüm bir şey İslam’ın, Allâh’ın ve gücünü, kuvvetini ve birlikteliğini hep birlikte görüyoruz Bu bizim İslam birliği için de önemli bir artılardan birisi Her birimizin, ne yaşadığımızı, ne yaşadığımızı ve bu dünyada yaşamak için en önemli bir şey Her birimizin, ne yaşadığımızı, ne yaşadığımızı ve bu dünyada yaşamak için en önemli bir şey Ama hepimizin en fazla olması gereken ibadeti gerektiği gibi yapmamız ve Allâh yolunda hep birlikte olmamız okuduğu ayetteki gibi Allâh’ın yolunda olmak, Allâh’ın birliğini, beraberliğini, ibadetle yapmak ve herkesin yapabildiği kadar yapabilmesi bunlardan önemli siz tekke insanlarsınız, ibadetin ne olduğunu biliyorsunuz Allâh yolunda ibadet yapabilmek için yapılması gerekenleri en iyi şekilde yapabildiğimizin daha üstüne yapabilmek görevlerimizden birisi bunda bizim rehberimiz, yoldaşımız her şeyi öğreten, peygamber efendimizin hadisleri ve sunnetlerini yerine getirebilmek en önemli vazifelerimizden birisi olması lazım Bizi iznimin o poboş niy lüdi, naslednisi, poslanika Muhammed Aleyhisselatü Vesselam, naslednisi, svi Allahovi, poslanika, ova zemlya, ovde, ovay narod, ovde imao, velike autoritete, upoviesti ima i danas Biz hepimizin Allâh yolunda, peygamber efendimizin söylediklerini yapmak, bu topraklarda yapabildiğimizin en iyisini yapmak, onun yolundan gitmek ana hedeflerimizden, ana amaçlarımızdan biri olması lazım sizin şeyhinizi daha önceden tanıyoruz, biliyoruz, onun yaptığı hizmetleri de biliyoruz, hem bu kendi topraklarında hem de ülke dışındaki yerlerde yaptığı hizmetleri biliyoruz ve devamını diliyoruz Biz Bosnalılar olarak dünyadaki Müslümanların çektiği zulmü, şuandaki Filistin’deki gazeteki problemleri biliyoruz, onun için de daha fazla İslam’a, birliğe sarılmamız lazım Selamun aleyküm, benimle beraber Ahmet Defendi Hatunici, Behran Begova Medrese’nin direktörü Tuzla’ya geldik.

Biz Sarajevo’dan sonra, Bosna-Hercegiçe şehrindeki en büyük şehir olarak, Tuzla’dan geliyoruz, Tuzla’nın Bosna’da ayrı bir özelliği var, yüzde 95’i Müslüman olan bir yerdir, biz orada zulmü yapıyoruz, o yüzden, Tuzla’dan sonra, Bosna-Hercegiçe şehrindeki en büyük şehir olan Tuzla’dan geliyoruz, Tuzla’nın Bosna’da ayrı bir özelliği var, yüzde 95’i Müslüman olan bir yerdir, biz orada zulmü, genesite soykırımı gördük, nasıl olarak Seprenizya, Tuzla’nın içerisinde kalan bir bölgedir Müslümanlar, Bosna’ya Allâh’ın, Djeleşan’ın ve Vol’e’nin birçok kuşnuru var. Yani, Bosna’daki Müslümanlar, gördükleri zulümlerden ve şeylerden sonra, ümmet olarak, İslam’a daha fazla soruluyorlar ve daha fazla İslam’ı öğrenmek istiyorlar ve öğrenmek için de çaba sarf ediyorlar.

Yani, biz Allâh yolunda yapılması gerekenlerin hepsini yapmak için buradayız ve yapmakta devam edeceğiz. Biz bu yolla hiçbir şeyden korkmadan, İslam yolunda az önce okuduğu ayetteki gibi her şeyi yapmaya devam edeceğiz ve öğrenmeye de devam edeceğiz. Privilegiye de, biz bu akşam sizinle birlikteyiz. Privilegiye de, bugün Şeyh Efendi’ye şükür, birkaç kez söylemek istiyoruz. Sizle birlikte olmaktan çok mutluyum. Üstadımın dediği gibi söz verdi ve hepinize Allâh yolunda olmayı nasip eylesin inşâAllah. Sözler yoktur. Tamam. Ecez lasfı vatıya-i şerife. Âmîn. el-Fâtiha. Âmîn. Âmîn.


Kaynakça

Mustafa Özbağ Efendi’nin sohbetinden derlenmiştir.

Kaynak video: YouTube

İlgili Sözlük Terimleri: Hâl, Zikir, İhsân, Kalb, Sünnet, Şeyh, Yakîn, Şükür. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı