Kaza: Şeyhe Teslimiyet Değil, Tabi Olmak
Şeyhe teslimiyet diye bir kavramı kabullenemiyorum. Eskiden kalma bir tabir ama yerine oturmayan bir ifadedir. Şeyhe teslimiyet yok; şeyhe tabi olmak var, şeyhi örnek almak var. Teslimiyet Allah’a ve Resulullah’adır. Müminler hürriyetlerini, akıllarını, kalplerini, idraklerini yalnızca Allah ve Resulüne teslim ederler.
Eski kitaplarda ‘şeyhin elinde ölü yıkayıcının elindeki ölü gibi olacaksın’ denilir. Lafta öyle; ama biraz soğuk gelirse, biraz sıcak olursa bizim ölüler diriliyor hep. Haddi aşan bir sözdür bu. Bizim kardeşlerimiz tabi olsunlar, örnek alsınlar; hürriyetlerini kimseye teslim etmesinler. Bir kimse şeyhine hürriyetini teslim ederse başına geleceklere katlanamazsınız.
Sigara Bırakma Çağrısı ve Nefisle Mücadele
Dört beş haftadan beri sigara bırakın diyorum; kaç kişi bıraktı? Sigara bırakamayan bir kimse nefsine o noktada söz geçiremiyor demektir. Nefsine söz geçiremeyen başka nerede söz geçirecek? Bu gece söz verin: ‘Ya Rabbi, bu geceden sonra sigarayı bırakmaya ahd ettim, söz veriyorum.’ Pazartesileri oruç tutun, orucu sıklaştırın; Allah yardımcınız olsun.
Kaza Namazı ve Orucu Meseleleri
Hanefîlere göre bir kimsenin kaza namaz borcu varsa, önce kaza namazlarını iade etmesi efdaldir, vaciptir, evladır. Fetva olarak: Sünnetleri terk edip kaza kılacaksınız. Takvası ise sünnetlerle kazayı beraber götürmektir. Bir kimse sünnetleri terk edip kaza kılsa ona ‘böyle olmaz’ denmez; İmam-ı Azam Hazretlerinin içtihadı bu yöndedir.
Bir namazda iki niyet olmaz. ‘Öğlenin sünnetini kılarken kazaya da niyet edin’ diyen yanlış söylüyor. Kaza kılıyorsan neyin kazasını kılıyorsun, onu belirleyeceksin. Seferde bıraktığın namazı kaza ediyorsan iki rekât, normal günlük kazayı kılıyorsan dört rekât kılacaksın.
Kaza Orucu ve Kefaret
Kaza oruçlarını pazartesi-perşembe ve ayın üç gününde tutarken ‘Ya Rabbi, en son tutamadığım Ramazan orucunun kazasını tutmaya niyet ettim’ diyeceksiniz. Akıl bâliğ olmadan kasıtlı olarak oruç bozanlar için vicdan muhasebesi gerekir. Akıl bâliğ olmayan kimseye altmış bir gün kefaret gerekmez; ama vicdanen rahat olmak isteyen tutabilir.
Selam Adabı
Ayaktaki oturana, vasıtayla giden yürüyene, bir yere gelen orada bulunanlara selam verir. Kumar oynayana, içki içene, tavla oynayana, Kur’an okuyana, namaz kılana selam verilmez. İçeri giren selam verir, içeridekiler selam vermez. Arabasıyla giden yolda yürüyene selam verir.
Duanın Hakikati
Dua ibadettir, bir ricadır, istemektir. Duanın özü kulluğunu hatırlamaktır. Bir kimse kendinden yüce, kendinden büyük, kendinden zengin olandan ister; bu kulluğun ifadesidir. Duayı terk etmek kibirlilik ve küstahlıktır; yeri cehennemdir. ‘Ya Rabbi, Sen Hâlık’sın biz mahlûkuz, Sen vericisin biz alıcıyız, Sen zenginsin biz fakiriz’ — bu yakarıştır, kulluktur.
Peygamber Sallallahu Aleyhi ve Sellem’in dilinden ve sözünden dua etmek en güzelidir. Bilmiyorsak Türkçeye çevrilmiş dualarla dua ederiz. Onu da bilmiyorsak Cenab-ı Hak buyurur: ‘Kullarım Beni sana sorarlarsa, Ben onlara yakınım, dualarını kabul ederim.’ Duada dil söz konusu değildir; önemli olan Allah’a yakarış ve yalvarıştır.
Tasavvufta Makam Sevdası Eleştirisi
Tasavvuf ve tarikat, insanların çıkarlarının çatıştığı yer olmamalıdır. Plan ve proje yeri olmamalıdır. Maneviyat plan ve projeyle yürümez, Allah’la yürür. Paraya, makama, mansıba tamah edenler ahirette meydana çıkar. Dürüstlük, samimiyet ve ihlas olmazsa olmazdır.
Şeyh Efendi vefat ettiğinde ne oldu? ‘Biz babanın bıraktığı yerdeyiz’ deyip kendi şeyhliklerini ilan ettiler. Gizli şeyhlik yapanlar, makam sevdası düşenler var. Yirmi yıldır orta yerde görünmeyen birisi, makam sevdası düşünce ortaya çıkıveriyor. Parayla velilik olmaz, parayla şeyhlik olmaz. Kendisinde makam gören kimse münafıklık noktasındadır.
Şeyh Vefatından Sonra İstihare
Hacı Mustafa Efendi Hazretleri bana Beytullah’a karşı elimi tutup vasiyet etti: ‘Oğlum, vefat ettiğimizde kimseyi bırakmazsak herkese söyle, istihare yapsınlar, rüyalarında kimi görüyorlarsa ona gitsinler, bağlansınlar.’ Bu vasiyeti tüm dergaha söyledim. İstihare yapın, gördüğünüze gidin.
Resulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem buyurdu: ‘Ümmetim yanlışta toplanmaz.’ Yüz kişiden ellisi istihare yapıp otuzunun bir noktayı görmesi delildir. Şeyh vefat ettikten sonra ‘iki ay bekleyelim’ dediler, dört ay oldu, altı ay oldu, bir yıl geçti. En sonunda ‘biz böyle devam edeceğiz, Mehdî ve Resulü bekliyoruz’ dediler. Oturup beklemek çözüm değildir; istihare yapılır, bir mürşid-i kâmile bağlanılır.
Kaynakça ve Referanslar
Hadis-i Şerif Kaynakları
- “Ümmetim yanlışta (dalalet üzere) toplanmaz” hadisi — İbn Mâce, Sünen, Kitâbü’l-Fiten, No: 3950; Tirmizî, Sünen, Kitâbü’l-Fiten, No: 2167
- “Müslümanlar üç şeyde ortaktır: su, ot, ateş” hadisi — Ebû Dâvûd, Sünen, Kitâbü’l-Büyû’, No: 3477; İbn Mâce, Sünen, Kitâbü’r-Ruhûn, No: 2472
- “İnsanlar en çok kendi zamanlarına benzerler” rivayeti — Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ, No: 2536
- “Kullarım Beni sorarlarsa, Ben yakınım” — el-Bakara 2/186 (ayet)
- Peygamber’in gece namazını kazası — Müslim, Sahîh, Kitâbü Salâti’l-Müsâfirîn, No: 746; Hz. Âişe rivayeti
- Peygamber’in günlük virdini iade etmesi — Müslim, Sahîh, Kitâbü Salâti’l-Müsâfirîn, No: 747
Kur’ân-ı Kerîm Referansları
- Duanın kabulü: el-Bakara 2/186 — “Kullarım Beni sana sorarlarsa, Ben onlara yakınım, dua edenin duasına icabet ederim”
- Ruhlar âlemi ahdi: el-A’râf 7/172 — “Ben sizin Rabbiniz değil miyim?” hitabı
- Allah’a teslimiyet: Âl-i İmrân 3/83 — “Göklerde ve yerde ne varsa isteyerek veya istemeyerek O’na teslim olmuştur”
Fıkıh ve Tasavvuf Kaynakları
- Kaza namazının önceliği — el-Merğînânî, el-Hidâye, Kitâbü’s-Salât; İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr, Salât bölümü
- Kefaret orucu hükümleri — el-Kâsânî, Bedâi’u’s-Sanâi’, Kitâbü’s-Savm; İmam-ı Azam Ebû Hanîfe içtihadı
- İmâmeyn (İmam Muhammed ve İmam Ebû Yûsuf) birleşmesi halinde Hanefîlerin onlara uyması — es-Serahsî, el-Mebsût, Usûl bölümü
- Selam adabı — İmam Nevevî, Riyâzü’s-Sâlihîn, Kitâbü’s-Selâm bölümü; Buhârî, el-Edebü’l-Müfred
- Şâh-ı Nakşibend Bahâüddîn Hazretleri — Üç yüz otuz şeyhten istifade etmesi, Reşahât Aynü’l-Hayât (Ali b. Hüseyin el-Vâiz el-Kâşifî)
- İstihare namazı ve rüya ile karar verme — Buhârî, Sahîh, Kitâbü’t-Teheccüd, No: 1162; İstihare duası rivayeti
Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi