Oruç: Şeytanın Niyet Üzerindeki Etkisi
“Ameller niyetlere göredir” hadîsinin merkezinde niyet vardır. Şeytanın insan üzerinde her türlü vesveseyi verme noktası vardır. Şeytan insanların ihlâslarını, samimiyetlerini bozmak için elinden gelen bütün çabayı sarf eder. Bir kimse hayırlı bir şeye niyet edince şeytan o hayırlı niyeti geciktirmek, bozmak ve ifsâd etmek için uğraşır.
Bu yüzden bir kimsenin dinini bilmesi farzdır. Dinini bilmeyen kimse ya dinini öğrenecek ya da dini bilen bir âlime, bir müstahada intisâb edip onun bilgisine göre davranacaktır. Sufiliğin şartlarından birisi zâhirini Kur’ân ve Sünnet’e göre dizayn etmektir; bu dizaynı yaparken ya kendi bilgisiyle şeytanın vesvesesinden kurtulacak ya da üstâdının fetvasına göre davranarak kendini muhafaza edecektir.
Kibir: Allah’ın Lütfuyla Büyüklenmek
Hz. Resûlullah buyurmuştur: “Allah kıyamet günü büyüklenerek elbisesinin eteğini sürüyenin yüzüne bakmayacaktır.” Ve “Gönlünde zerre kadar kibir bulunan asla cennete giremez.” Bu hükmü geniş perspektifte almak gerekir: Bineğinizle, evinizle, elbisenizle, eşinizle, çocuklarınızla, maddî-mânevî durumunuzla kibirlenirseniz Allah yüzünüze bakmaz.
Bir dervişin güzel sakalı olabilir, bilgisi olabilir, “ben üstâdın yanındayım” diyebilir, “ben has evlatlarımdan” diyebilir — ne olursa olsun, üzerinizde bulunan herhangi bir Allah’ın lütfuyla bir başkasına kibirlilik taslıyorsanız, büyüklük taslıyorsanız, tahakküm kuruyorsanız helâke doğru gidiyorsunuz. Allah sana bir başarı ihsan etmişse tevazunu artır, intihârını kaybetme.
Sevmenin Hakikati: Sevdiğinin Kapısında Olmak
Seven sevdiğinin kapısındadır. Dükkanını seviyor, dükkanın kapısında; işini seviyor, işinin kapısında; Allah’ı seviyor, Allah’ın kapısında; Resûlullah’ı seviyor, O’nun kapısında; üstâdını seviyor, onun kapısında. Seven sevdiğinden başka bir şey düşünmez. Seven sevdiğini mutlu etmekten başka bir şey düşünmez. Sevenin gözü, kulağı, her şeyi sevdiğindedir.
Alışkanlık sevmek değildir. Koyunlar akşam ağıla gelir, alışkanlıktandır. İnsanların da koyun cinsi vardır; alışmıştır, sabah çıkar akşam evine gelir. Eve sevdiğinden gelmiyor, alışkanlık hâlinde geliyor. Seven kimsenin yüreği göveç gibi kaynar; seven sevdiğinin kokusundan, renginden ayrılmaz.
Çilehanede Ya Ayşe’den Ya Allah’a
Meşhur hikâye: Bir derviş bir kızı çok sevdiğini söylemiş; üstâd onu çilehâneye sokmuş, “Ya Ayşe çek” demiş. Çileden sonra Ayşe kapıya gelmiş. Üstâd demiş: “Sen Ayşe’yi istedin, Allah sana Ayşe’yi verdi. Allah’ı iste, Allah sana kendini verir.” Derviş girmiş çilehâneye, bu sefer “Ya Allah” çekmiş.
Ensâr-Muhâcir Kardeşliği ve Dostluğun Zirvesi
Medine’lilere Ensâr, Mekke’den hicret edenlere muhâcir denildi. Ensâr, muhacirlere kucak açtı; ev verdi, tarla verdi, para verdi, mallarını paylaştı. Hattâ daha ileri gittiler: Birkaç eşi olanlar “eşimin birisini beğen, onu boşayım, sen nikâhla” dediler. Bu kardeşlikte geldikleri noktaya bakın.
Sufilerin âdâbında da vardır bu: Dostunun evinde teklifsiz yemek yemek. Bir dostuna evinin anahtarını vermek, “git istediğin zaman kullan” demek. Bu güvenin ve kardeşliğin zirvesidir; ancak bugünkü dünyada bunu uygulamak çok zordur.
Oruç Hükümleri: İslâm’ın Üç Direği
Hadîs-i şerîfte bildirilmiştir: “İslâm’ın direği ve dinin kıvamı üçtür: Allah’tan başka ilâh olmadığına şehadet etmek, beş vakit namaz ve oruç. Kim inkâr suretiyle bunlardan birini terk ederse kâfirdir.” Şâfiîler bu hadîsi ölçü alarak kasıtlı terk eden için küfür hükmü vermişlerdir. Hanefîler ise kasıtlı terk edeni günâh-ı kebâir işlemiş saymış, ayrıca tövbe etmesi gerektiğini bildirmiştir.
Bir kimse kasıtlı olarak bir gün Ramazan orucunu terk etse, bir yıl — hattâ bir rivayette üç yıl — oruç tutsa yine karşılığı değildir. Ramazan’ı terk ettiği için ayrıca tövbe etmesi gerekir.
Ramazan Nasıl Geçirilmeli?
Sahura kalkmak sünnettir; bir bardak su, bir zeytin bile olsa muhakkak sahur yapılmalıdır. Ramazan’ı kilo vererek çıkacağız; derviş çok yemez. Kadınlar Ramazan’ı mutfakta geçirmesinler; az ve az çeşit yemek yapsınlar, çok çeşit yarışına girmesinler.
İftar sofralarınızda fakir kardeşleriniz olsun; zenginler zenginleri ağırlamasın. Sofranız herkese açık olmalıdır. Zekat ve yardımlarınızı mümkünse kendi elinizle, gidip görerek verin.
Kaynakça
- Hadîs-i Şerîf (Buhârî, Bed’ü’l-Vahy, 1; Müslim, İmâre, 155) — “Ameller ancak niyetlere göredir”
- Hadîs-i Şerîf (Müslim, Libâs, 42; Buhârî, Libâs, 1) — “Allah büyüklenerek elbisesinin eteğini sürüyenin yüzüne bakmaz”
- Hadîs-i Şerîf (Müslim, Îmân, 147) — “Kalbinde zerre kadar kibir bulunan cennete giremez”
- Hadîs-i Şerîf (Nesâî, Îmân, 8) — İslâm’ın üç direği: Şehadet, namaz, oruç
- Hadîs-i Şerîf (Ebû Dâvûd, Savm, 38; Tirmizî, Savm, 27) — Kasıtlı Ramazan orucunu terk edenin hükmü
- Hadîs-i Şerîf (Buhârî, Savm, 20; Müslim, Sıyâm, 9) — Sahura kalkmak sünnettir
- Kur’ân-ı Kerîm, Haşr Sûresi 59/9 — Ensâr’ın muhâcirleri kardeş edinmesi ve îsâr ahlâkı
- Sufi menâkıb geleneği — Çilehâne hikâyesi: “Ya Ayşe” çekmekten “Ya Allah” çekmeye geçiş
Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi
Ek kaynaklar:
- Kur’an-i Kerim: Araf 7/146; Lokman 31/18; Hucurat 49/11: kibir, alay ve mümin ahlakı uyarıları.
- Kur’an-i Kerim: Hasr 59/9; Enfal 8/72: Ensar kardeşliği, fedakarlık ve muhacir-ensar dayanışması.
- Kur’an-i Kerim: Bakara 2/183-187: orucun farziyeti, ruhsatları ve sınırları.
- Buhari, Menakibu’l-Ensar; Muslim, Fedailu’s-Sahabe: Ensar sevgisi ve Ensar’ın fazileti rivayetleri.
- Buhari, Savm; Muslim, Siyam: oruç hükümleri, niyet, mazeret ve orucu bozan hususlar rivayetleri.
- Muslim, Iman; Tirmizi, Birr: kalbinde zerre kadar kibir bulunan kimse hakkındaki hadis ve ahlak şerhleri.
- Nevevi, Riyazu’s-Salihin, Kibirden Sakındırma, Sevgi, Kardeşlik ve Oruç bölümleri.
- Gazzali, Ihyau Ulumi’d-Din, Kibir ve Ucubun Zemmi, Muhabbet ve Oruç Sırları bahisleri.
- Ibn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, Ensar’ın fazileti ve oruç rivayetleri şerhleri.
- Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal, Oruç, fidye-kaza ve oruçta niyet başlıkları.
İlgili Sözlük Terimleri: İhsân, Kalb, Sünnet, Dervîş, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı