Yemek: Helal Et ve Besmele Meselesi
Herhangi bir kesilen helal hayvanın üzerinde besmele çekilmediğine dair bir tespitiniz varsa o eti yemek caiz olmaz. Hanefiler böyle demişler: kesilirken besmele çekilmezse, yenmesi caiz olmaz. Bir kısmı ise ‘şüpheniz varsa yerken üzerinde besmele çekmeniz yeterlidir’ demiş. Allah Resulü (s.a.v.) şüphelilerden kaçınmıştır.
Müslümanlar bu konuda duyarlı olmalı; belediyeye mektup yazılmalı, İslami usullere uygun olup olmadığı sorulmalı, müftülük kontrol etmeli. Müslümanlar sadece karanlıktan şikayet ediyorlar ama bir şey yapmıyorlar.
Mürid-Mürşid İlişkisi
Kur’an ve Sünnet Dairesinde Olmalı
Bizim yolumuzdaki mürid-mürşid ilişkisi velayet yolundaki klasık mürid-mürşid ilişkisi değil. Bizim yolumuz daha fazla kardeşliğe, dostluğa, arkadaşlığa dayalı. Gönlüm arzu eder ki sahabelerin kendi arasındaki ilişkiyi kendi aramızda tesis edelim.
Kitaplarda yazıyor: ‘mürid mürşidinin önünde gassilin önünde yatan mefta gibi olacak.’ Ben kendi nefsimde bunu reddediyorum. Mürid-mürşid ilişkisi olacaksa Kur’an ve Sünnet çerçevesinde olmalı. Ayet-i kerimede ‘Allah’a itaat edin, Resulüne itaat edin, sizden olan emir sahiplerine itaat edin’ (Nisa 4/59) buyurulur — ama itaat Kur’an ve Sünnet üzerinedir.
Mürşidi Tanrılaştırmak
Peygamberi severken, peygamberi Allah’tan bir parçaymış gibi sevmeyiz — çünkü Allah parçalanmaz, bir şeye hulûl etmez, bir şeyle birleşmez. ‘Eğer Allah’ı seviyorsanız Habibime itaat edin ki Allah sizi korusun’ (Al-i İmran 3/31) ayet-i kerimesi indiğinde müşrikler ‘Muhammed de İsa gibi kendisine tapılmasını istiyor’ dediler. Ardından gelen ayet bunu reddetti.
Peygambere peygamber olduğu için severiz, Allah rızası için severiz. Ama asla peygamberi bir tanrı yerine koymayız. Peygamberi öyle koymazken, bir mürşidi Allah yerine veya peygamber yerine koyamayız. Kim koyarsa sapıklığa düşmüş olur.
Hz. Ömer’ın İkaz Edilmesi Örneği
Hz. Ömer (r.a.) kadınlarla alakalı bir fetva verdi. Bir kadın ‘Burada hatalı davrandınız efendim, Resulullah’ı (s.a.v.) böyle duydum’ dedi ve Ömer’i düzeliştirdi. Hz. Ebu Bekir ikaz edildi, Hz. Ömer ikaz edildi, Hz. Osman ikaz edildi, Hz. Ali ikaz edildi — ve hiçbirisi gücenmedi, teşekkür etti, Allah’a hamd etti.
Mürid-mürşid ilişkisi olacaksa böyle olacak. Kur’an ve Sünnete aykırı bir şey anlatmışsam, Allah rızası için ikaz edin. Arkamdan dedikodu yapmayın, buyurun söyleyin.
Besmele: Sünnetin Başı
Resulullah (s.a.v.) hiç terk etmediği sünnetlerin başında her işe besmeleyle başlamak gelir. ‘Kim terk edilmiş bir sünneti icra ederse iki yüz şehit sevabı vardır.’ (Taberani, el-Mu’cemu’l-Kebir) Besmelesiz başladığınız bir işe şeytan karışır, şeytan sizin ortağınız olur.
Besmele bir şeyin mührü, bir şeyin anahtarıdır. Araba kapısını açarken besmele çekin, kapatırken besmele çekin, kilitleken besmele çekin. Yemek yerken, su içerken, giyinirken, soyunurken, çıkarken, girerken — her şeyde besmele çekilecek. Çocuklarınıza aşılayın, eşinize aşılayın, etrafınıza aşılayın. Bu bir istanaşma hareketidir.
Yemek Adabı Sünnetleri
Yemekten Önce El Yıkamak
Resulullah (s.a.v.) yemekten önce mutlaka elini yıkardı. Kağıt ve çeteyle silinmek yıkamak değildir, silinmektir. Suyun bulunduğu yerde silinmek caiz değildir. Ellerinizi yıkanmadan sofraya oturmayın, çocuklarınıza da bunu öğretin.
Sağ Eli Kullanmak
Resulullah (s.a.v.) hayırlı işlerinde hep sağını kullanırdı. Kapıyı açarken, kapatırken, yemek yerken, su içerken, gömlek giyerken, ayakkabı giyerken — önce sağ el kullanacaksınız.
Önünden Yemek ve İsraf Etmemek
Tabağın kendi önünüze gelen tarafından yiyeceksiniz. Çocuklara bunu öğretin. Bir şey düştüğünde atmayın — Resulullah (s.a.v.) buyurmuştur: ‘Bereket belki de tabaktan düşen lokmadadır.’ (Müslim, Eşribe 134) Israf etmeyin; yemek artığını dağıtmayın. Allah’ın rızkına saygı gösterin.
Sofraya Beraber Oturmak ve Hamd Etmek
Yemeğe ailede en yaşlı, en faziletli veya hakim olan kimse başlar, sonra etraf başlar. Yemek başında besmele, sonunda hamd edilecek — ‘Elhamdülillah’ denecek. Dua etmeden kalkmayın.
İki Öğün Yemek
İslam’da üç öğün yemek yoktur. Resulullah (s.a.v.)’ın hayatında üç öğün yemek yediği görülmemiştir; iki öğün yemiştir. Acıkmadıkça yemeyeceksiniz, tam doymadan yemeği bırakacaksınız.
Kaynakça
Ayet-i Kerimeler
- Nisa Suresi 4/59 — “Allah’a itaat edin, Resulüne itaat edin, sizden olan emir sahiplerine itaat edin”
- Al-i İmran Suresi 3/31 — “De ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana uyun ki Allah da sizi sevsin”
- En’am Suresi 6/121 — Üzerinde Allah’ın adı anılmayanı yemeyin
Hadis-i Şerifler ve Rivayetler
- “Kim terk edilmiş bir sünneti icra ederse 200 şehit sevabı vardır” — Taberani, el-Mu’cemu’l-Kebir
- “Bereket tabaktan düşen lokmadadır” — Müslim, Eşribe 134
- “Beni canınızdan fazla sevmedikçe imanınız kemale ermez” — Buhari, İman 8; Müslim, İman 69
- Hz. Ömer’in ikazı — Hz. Ömer kadınlarla alakalı fetvada düzeltildi (Beyhaki, es-Sünenül-Kübra)
- “Sağını kullan” — Buhari, Et’ime 2; Müslim, Eşribe 107
- “Acıkmadıkça yemeyin, tam doymadan kalkın” — Tirmizi, Zühd 47
Fıkıh Kaynakları
- Besmele çekilmeden kesim — Merginani, el-Hidaye, Kitabu’z-Zebaih
- Mürid-mürşid ilişkisi — İmam Rabbani, Mektubat, 1. Cilt
- Tevhid ve hulul reddi — İmam Gazali, İhyau Ulumi’d-Din, Kitabu’t-Tevhid
- Yemek adabı sünnetleri — İbn Abidin, Reddü’l-Muhtar, Babü’l-Et’ime
Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi