Allah’ın: Velilerin Üç Sınıfı

Allah’ın dostları veliler üç sınıftır. Birinci sınıf veliler: kendileri veli olduklarını bilmezler, insanlar da bilmez; yalnızca Allah, Peygamberler ve melekler bilir. Rical-i Gayb denilen zatlar bunlardandır. Bazıları vefat ettiklerinde maneviyatı iyi olanlar onların veli olduklarını anlar.

İkinci sınıf veliler: kendileri veli olduklarını bilirler, fakat insanlar bilmez. Allah ve maneviyat erbabı onların veli olduklarını bilir.

Üçüncü sınıf veliler en kıymetli olanlardır: hem kendileri bilir, hem insanlar bilir, hem de Allah ve maneviyat erbabı bilir. Bunlar tasavvuf literatüründe mürşid-i kâmil olarak geçerler. Ayet-i kerimede “O veliler ki onlara dünyada da ahirette de korku ve hüzün yoktur, onlara dünyada da ahirette de müjdeler vardır” buyurulmaktadır. Üçüncü sınıf mürşid-i kâmil veliler, dünyada da müjdeyi alan velilerdir.

Velilerin Dünyevi Müjdesi: Rüyada Görülmek

Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri’ne “Ahiretteki müjdeyi anlıyoruz ama dünyadaki müjde nedir?” diye sorulduğunda, “Onların gördükleri rüyalar ve onların göründüğü rüyalar” buyurmuştur. Mürşid-i kâmiller insanların rüyalarında ve hallerinde görülürler. Onlar yeryüzünde fesadı kaldırmak, karanlığı durdurmak, insanların sünnet noktasında yaşamalarını ve yaşatmalarını sağlamak için mücadele verirler.

Tirmizi Hadisi: Veliliğin Yolu

Tirmizi’nin naklettiği hadis-i şerife göre veliler bu hale çok namaz kılmakla, çok oruç tutmakla, çok ibadet etmekle erişmezler. Onlar bu hale halkın içinde durup onların eziyetlerini katlanmak, Muhammed Mustafa’nın güzel ahlakıyla ahlaklanmak, insanlar kötülük yapsa dahi iyiliğe devam etmekle erişirler.

Bizim Yolumuz Cennet Yolu Değil, Allah’ın Dostluğu Yoludur

Cennetlik olmak istiyorsanız buraya gelmenize gerek yok; onu evinizde de halledebilirsiniz. Beş vakit namazınızı kılar, orucunuzu tutar, haramlardan uzak durursanız inşallah cennetliksiniz. Bizim yolumuzda gidecek olan kardeşler gözlerini cennete değil, Allah’ın dostluğuna dikecekler.

Allah’ın dostluğu insanlardan gelen sıkıntılara katlanmak, öf bile edememek, ahlakını yüksek tutmak, güzel ahlaklı olmak ve insanlara iyilik yapmaktan geçer. Birisi sizi eziyet edecek, birisi gıybetinizi edecek, birisi size iftira edecek, birisi sizin hakkınızı yiyecek; siz güzel ahlakla ahlakınızı yükselteceksiniz ve insanlara iyilik yapmaya devam edeceksiniz. Her iyilik yaptığınızdan karşılık beklemeyeceksiniz.

Aileniz “aptal” diyecek, etrafınız “salak” diyecek, “gerizekalı” diyecek, “sen de bir laf söylesene” diyecek. Hayır. Sizin vekiliniz Allah, veliniz Allah, sahibiniz Allah. Ona teslim olacaksınız. Arkanızdan öğürenlere elinize fırsat düşerse iyilik yapacaksınız.

Din Kolaylıktır: Zorlaştırmayınız

Peygamber Efendimiz buyuruyor ki: “Din kolaylıktır. Dini aşmak isteyen kimse ona yenik düşer. O halde ortalığı tutun, elinizden gelenin en iyisini yapmaya çalışın. O zaman size müjdeler olsun. Günün başlangıcında, sonunda ve bir miktar geceden faydalanın.”

Din kolaylık dinidir. Zorlaştırmayınız, kolaylaştırınız. Nefret ettirmeyiniz, sevdiriniz. Dini zorlaştırmak takva değildir, hayatı zorlaştırmak takva değildir. Ayet-i kerimede o kolaylaştıranlar gerçek takva sahipleri olarak tanımlanmıştır. Din yaşanmak için indirilmiştir, yaşanmayı zorlaştırmak için değildir.

Tasavvuf Dini Yaşanır Kılmalıdır

Tasavvuf, dini yaşanmak için uğraşır; dini yaşanmaz hale getirip zorlaştırmak için değildir. İslam dini insanlardan uzak, çevreden uzak, akrabalardan uzak bir şekilde yaşanacak bir şey değildir. Muhammed Mustafa’nın peygamberlik öncesindeki mağarada halvet zamanı en fazla 16 gündür. Hayattan ayrılıp insanlardan uzaklaşmak, dini böyle algılamak yanlıştır.

Eğer bir tarikat, bir tasavvuf koyduğu kurallara güveniyorsa ve bunların Kur’an ve Sünnet’e uygunluğundan emipse, kapısını bütün insanlara açık tutar. Eğer düşünceniz evrensel Kur’an ve Sünnet düşüncesine uygun ise, kalbinizi, gönlünüzü, aklınızı herkese açık tutarsınız.

Oruçta Kolaylık: Ayda 3 Gün

Sahabeden birisi “Her gün oruç tutmak istiyorum” dediğinde Peygamber Efendimiz “Ayın başında, ortasında, sonunda tut” buyurmuştur. Sahabe “Daha fazlasına gücüm yeter” deyince “Pazartesi-perşembe tut” buyurmuştur. Sonra “Bir gün boş, bir gün dolu tut; bu Davud kardeşimin orucudur, ne güzel oruçtur, sana yeter” buyurmuştur. O sahabe yaşlandığında “Keşke Muhammed Mustafa’nın ilk söylediğine tabi olsaydım” demiştir.

Ayda 3 gün oruç tutarsanız Allah en az bire on verir; bütün ayı oruçlu geçirmiş gibi sevap alırsınız.

Banka Kredisi ve Faiz Meselesi

Mümkün olduğunca faizden uzak durmaya gayret edin, bankalardan uzak durmaya gayret edin. Hanefiler demişlerdir ki darülharpte harbi ile müminin arasında faiz yoktur. Bu fetva, olmazsa olmaz durumlar içindir: ticarette geri kalmamak için, çok sıkışıp küçük bir şeyle sıkıntını halledeceksen, işinle alakalı bir şey yapacaksan — eyvallah.

Ama nefsinle alakalı şeyler için; iyi bir araba alacakmışsın, iyi bir ev alacakmışsın, işini çok genişletmek istiyormuşsun — bunlar için uzak dur. Evin yoksa makul bir ev al kendine ama ütülmek için değil.

Ücret Karşılığı Din Hizmeti Eleştirisi

Kur’an-ı Kerim’de Cenab-ı Hak buyuruyor ki “Sizden ücret isteyenlerin peşinden gitmeyin.” Birisi size dini bir hizmet yaptığını söyleyip bunun karşılığını istiyorsa, peşinden gitmeyiniz. Birisi “Bu akşam sohbete giren bin lira verecek” diyorsa gelmeyin buraya.

Hanefiler parayla namaz kıldırmayı dahi mekruh görmüşlerdir. Şafiiler haram kabul etmişlerdir. Bir şeyin ücretini alıyorsan — ister para olsun ister baş köşeye oturmak olsun, ister müşteri edinmek olsun — hepsi ranttır.

Ayet-i kerime sabittir: “Sizden ücret isteyenlerin peşinden gitmeyin.” Biz talebe okutuyoruz, para verin; biz Kur’an kursu açtık, hocamıza ne vereceğiz — bunların hepsi ayet-i kerime ile çelişir. Din hizmeti Allah rızası içindir; karşılık beklemek ranta dönüşür.

Aşık Kendini Düşünmez

Eğer sen kendini düşünüyorsan yalancı aşıksın demektir. Sevgiliyi elde etmek mümkün değilse aşıklığın şartı o yolda ölmektir. Aşık maşukundan başka bir şey görmez, düşünmez, zikretmez, konuşmaz, duymaz, hissetmez. Onun yemesi sevgilidir, içmesi sevgilidir; duyması, konuşması, nefesi, alması, vermesi hep sevgilidir.

Mevlana ve Şems-i Tebrizi Örneği

Hz. Mevlana Şems-i Tebrizi’yi her şeyden fazla sevdiği için ona iftira etmediler mi? O iftirayı atanlar kendileri o iftiraya attıkları şeye maruz kalmadılar mı? Sen Allah’ın dostuna, Allah’ın velisine iftira atarsan o senin başında tecelli eder, sende görülür. Sen onun namusuna el uzatırsan senin namusun berbat olur.

Hz. Mevlana der ki: “Ay’ım Şems, Güneşim Şems, Canım Şems.” İnsanlar bunu yanlış anlarlardır. Şems Allah değildir, Peygamber de değildir. Ama Şems, Allah’ın ve Peygamber’in halifesidir. Onlar öyle sevmişlerdir.

Dert Dinlemek Vücudun Zekâtıdır

Dertli adamın kararsızlıklarla, dumanlarla dolu bir gönül evi vardır. Derdini dinlersen o eve pencere açmış olursun. Dert dinlemek herkesin işi değildir; gönlü derin olacak, o dertliyle yanacak, içini kaybedecek. Dert dinleyenin gönlü geniş olacak, o dert onu daraltmayacak, kasvetlendirmeyecek, ümitsizlendirmeyecek.

Müjdeler olsun dert dinleyip de o derdi başkasına yaymayanlara. Dert dinleyip de o derde derman olmaya çalışanlara. Eğer derdi dinleyip derdine derman olmaya çalışıyorsan, yüksek gönüllüsün; insanlara hayır penceresi açarsın.

Asıl Takva: Güzel Ahlâk ve Eziyetlere Katlanmak

Peygamberiniz Muhammed Mustafa güzel ahlakın temsilcisiydi, güzel ahlakın örneğiydi. O size sabahlara kadar namaz kılmanızı öğretmedi; o size çok önemli bir öğüt verdi: halkın içinde durup, halkın eziyetlerine katlanıp güzel ahlaklı olmayı öğretti.

Allah’ı zikretmek kolay, namaz kılmak kolay, oruç tutmak kolay, şehit olmak kolay. Ama birisi size zarar verdiğinde, canınızı acıttığında, hakaret ettiğinde, iftira attığında, hakkınızı yediğinde ne yapacaksınız? İşte asıl takva orada belli olur. Asıl takva insanların arasında iyi olmak ve iyiliği yaymaktır, güzel ahlaklı olmaktır, eziyetlere katlanmaktır.

Sarık sünnettir, sakal sünnettir, cübbe sünnettir — ama güzel ahlak onlardan daha evladır. Dile sahip çıkmak onlardan daha evladır. Sarığı sararsınız kendinizedir; ama dile sahip çıkmamak başkasınadır, kötü bir söz söylersiniz başkasını incitirsiniz.

Kaynakça

• Kur’an-ı Kerim: Yunus Suresi (Sure 10, Ayet 62-64) — “Allah’ın dostları olan velilere korku ve hüzün yoktur, onlara dünyada da ahirette de müjdeler vardır”; Şuara Suresi (Sure 26, Ayet 109, 127, 145, 164, 180) — “Sizden ücret isteyenlerin peşinden gitmeyin”; Leyl Suresi (Sure 92, Ayet 5-7) — kolaylaştıranlar gerçek takva sahipleridir
• Hadis-i Şerif: Tirmizi, Menakıb — velilerin mertebeye ulaşma hadisi: “Çok namaz ve oruçla değil, halkın eziyetlerine katlanmak ve güzel ahlakla erişirler”; Buhari, İman 29; Müslim, İman 17 — “Din kolaylıktır, dini aşmak isteyen ona yenik düşer”; Müslim, Sıyam 181-185 — Hz. Abdullah bin Amr’ın oruç hadisi: ayda 3 gün ve Hz. Davud’un orucu; Buhari, Tabir 5 — velilerin rüyada görülmesi hadisi; Tirmizi, Zühd — “Zorlaştırmayınız kolaylaştırınız, nefret ettirmeyiniz sevdiriniz”
• Fıkıh Kaynakları: Hanefi mezhebi — darülharpte faiz meselesi, parayla namaz kıldırmanın mekruhluğu; Şafi mezhebi — parayla ibadet ettirmenin haram olması; din hizmeti karşılığı ücret almanın hükmü
• Tasavvuf: Mürşid-i kâmil kavramı — velilerin üçüncü ve en yüksek mertebesi; Rical-i Gayb — gizli veliler; Mesnevi, Divan-ı Kebir — Mevlana Celaleddin Rumi; Şems-i Tebrizi — Mevlana’nın mürşidi ve ilahi aşk örneği
• Siyer ve Sahabe: Hz. Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem — peygamberlik öncesi Hira mağarasında halvet dönemi (en fazla 16 gün); Hz. Abdullah bin Amr radıyallahu anh — oruç hadisinin ravisi
• Ahlak ve Edep: Güzel ahlakın sünnetten üstün tutulması; dile sahip çıkmanın zahiri sünnetlerden evla oluşu; dert dinlemenin vücudun zekatı olması
• Akaid: Allah’ın dostluğu yolunun cennetten öte bir hedef olması; velilik mertebelerinin tasnifi; rüya-yı sadıka ve mübeşşirat kavramları

Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi

İlgili Sözlük Terimleri: Mürşid, Sünnet, Aşk, Halvet, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı