Sen Bu Âlemi Hayâl Üzere Yürür Gör
«Sen bu âlemi hayâl üzere yürür gör» — sufî bir öğüt. Bu dünyâ — kalıcı varmış gibi görünür; ama gerçekte fâni, geçici, hayâl gibi. Mü’min dünyâya «hayâl» perspektifiyle bakmalı; ona aşırı bağlanmamalı. Bu görüş tevekkülü kolaylaştırır; ihlâsı arttırır; ahirete yönelmeyi sağlar. «Bu dünyâ hayatı sâdece bir oyun ve eğlencedir; ahiret yurdu ise asıl hayattır» (Ankebût 64).
Ankebût 64 — Asıl Hayat
«Bu dünyâ hayatı sâdece bir oyun ve eğlencedir; ahiret yurdu ise asıl hayattır; keşke bilselerdi» (Ankebût 64). Bu âyet net bir karşılaştırma yapar. Dünyâ — oyun, eğlence; geçici, hafif, ciddî değil. Ahiret — asıl, gerçek, ciddî. Mü’min bu karşılaştırmayı kavrarsa — önceliklerini doğru ayarlar.
Dünyâ — Bir Rüya Gibi
Sufîler dünyâyı bir rüyaya benzetir. Rüyada gördüğünüz bir saray — gerçek görünür; uyandığınızda yok olur. Dünyâ da öyle. Yıllarca uğraştığınız bir mal — ölüm anında kaybolur. Yıllarca toplandığınız servet — başkalarına geçer. Bu rüya görüşü mü’mine perspektif verir.
Hz. Peygamber’in Dünyâya Bakışı
Hz. Peygamber «Dünyâ benim için bir ağaç gölgesine sığınan yolcu gibidir; sonra kalkıp gider» buyurmuştu (Tirmizî). Bu derin bir benzetme. Yolcu ağaç gölgesinde kısa bir mola verir; sonra yoluna devam eder. Mü’min de dünyâda kısa bir mola; asıl yolu ahirete.
Modern Materyalizm — Tersi
Modern materyalizm tam tersi öğretir: «Bu dünyâ tek gerçek; ondan yararlan, eğlen, biriktir; ahiret belirsiz, sâdece bu hayat senindir». Bu öğreti İslâmî değerlere zıt. Materyalizm — dünyâya aşırı bağlanma — Allâh’a olan tevekkülü zedeler.
Hayâl Bakışı — Nasıl Kazanılır?
«Hayâl bakışı» nasıl kazanılır? 1) Ölümü sık hatırlamak. 2) Mezarlık ziyâreti yapmak. 3) Geçici sevdiklerin kaybını ibret olarak değerlendirmek. 4) Zikrullâhı arttırmak — kalp Allâh’a bağlandıkça dünyâ küçülür. 5) Hayatın kısalığını tefekkür etmek. 6) Sufî eserleri okumak (Mesnevî, İhyâ). Bu uygulamalar bakışı değiştirir.
Dünyâyı Reddetmek mi? — Hayır
«Hayâl bakışı» dünyâyı reddetmek değildir. Mü’min dünyâda yaşar; çalışır; geçimini sağlar; çocuk yetiştirir. Ama kalbi dünyâya bağlanmaz. Dünyâ bir araç; gâye değil. «Mâl ne kötü hizmetçi; ne güzel araç» — sufî sözü. Bu denge — sahih tasavvuf.
Yûnus Emre’nin Görüşü
Yûnus Emre «Mal sahibi, mülk sahibi, hani bunun ilk sahibi? Mal da yalan, mülk de yalan; var biraz da sen oyalan» derdi. Bu mısrâlar dünyâ hakkındaki sufî bakışın özetidir. Mal yalan, mülk yalan — yâ’nî kalıcı değil, hakîkat değil. «Var biraz da sen oyalan» — kullan ama bağlanma.
Niyâz — Hayâl Bakışı
Niyâz: «Yâ Rab, bana bu âlemi hayâl üzere görme ferâseti ver. Ankebût 64’ün karşılaştırmasını kalbime sâbit kıl. Hz. Peygamber’in ‘ağaç gölgesi yolcusu’ bakışını bende uygula. Modern materyalizmden beni koru. Yûnus Emre’nin ‘mal yalan, mülk yalan’ anlayışını içselleştirmemi nasîb et. Dünyâda yaşayan; ama kalbi ahirette olan bir mü’min eyle.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi sahih bakışlı mü’minler eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Dünyâ, Hayâl, Ahiret. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
- Buhari, İman ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeşlik rivayetleri.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin şerhi.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.