Hakikat yolcusuysan kısa görüşten ve yanlış zanlardan kurtulman gerekir

Hakîkat Yolcusuysan — Kısa Görüşten ve Yanlış Zanlardan Kurtulman Gerekir

Hakîkat yolcusuysan — kısa görüşten ve yanlış zanlardan kurtulman gerekir. Bu tasavvufî bir öğüttür. Kısa görüş — sâdece bu dünyâya, anlık çıkara, yüzeysel sebeplere odaklanmaktır. Yanlış zanlar — bilgisizce, ön yargılı, sui zan ile yapılan değerlendirmelerdir. Hakîkat yolcusu uzun görüşlüdür; ahireti gözler; her olayda hikmeti arar. Yanlış zandan kaçınır; iyi niyetle değerlendirir.

Kısa Görüşten Kurtulmak

Kısa görüşten kurtulmak — uzak ufka bakmaktır. Anlık çıkarlar yerine — ahiret çıkarları. Bu dünyâdaki başarılar yerine — Allâh’ın rızâsı. Geçici hazlar yerine — kalıcı sevap. Bu uzun görüş — sufînin ayırıcı vasfı. Modern dünyâ kısa görüşlü; mü’min uzun görüşlü olmalı.

Yanlış Zanlardan Kaçınmak

«Ey îmân edenler! Zannın çoğundan kaçının; çünkü zannın bir kısmı günahtır» (Hucurât 12). Bu âyet sui zandan (kötü zandan) kaçınmayı emrediyor. Mü’min hakkında bilgi sahibi olmadığı meselelerde — kötü yorumdan kaçınır. «Belki başka bir sebebi vardır», «Allâh onun durumunu daha iyi bilir» tarzı yaklaşımları benimser.

Hüsni Zan — Mü’minin Tavrı

Hüsni zan (iyi zan) mü’minin tavrıdır. Müslüman kardeşinin davranışını gördüğünde — iyi yorum yapar. «Bunu yaptı, demek ki bir hayır niyeti var», «Bu sözünden böyle bir mâna çıkar», «Allâh onun kalbini bilir». Bu olumlu bakış kardeşliği korur; düşmanlıktan uzak tutar.

Sufînin Geniş Görüşü

Sufînin geniş görüşü hayatı bütün boyutlarıyla ele alır. Bir olayı görünce — sâdece fizikî sebepleri değil; mânevî hikmetini de düşünür. Bir kişiyle karşılaşınca — sâdece dış görünüşüne değil; rûhî hâline de bakar. Bu derinlemesine bakış — uzun yıllar süren mâneviyât eğitiminin meyvesi.

Cımbızlama Yerine — Bütüncül

Modern dönemde insanlar olayları cımbızlar; bütünden kopararak yorumlar. Bir hadîsi konteksten koparıp eleştirir; bir âyeti bağımsızca tartar; bir kişinin tek bir sözünü öne çıkarıp yargılar. Sufînin görüşü — bütüncül. Bütün metinleri, bütün olayı, bütün hayatı değerlendirir.

Tahkîk — Araştırma Şart

Mü’min her duyduğuna inanmaz; araştırır (tahkîk). «Ey îmân edenler! Eğer fâsık birisi size haber getirirse, araştırınız; bilmeden bir topluluğa zarar verir de sonra yaptığınıza pişman olursunuz» (Hucurât 6). Bu âyet tahkîki emrediyor. Kısa görüşlü mü’min hemen inanır; uzun görüşlü mü’min araştırır.

Niyâz — Geniş Görüş

Niyâz: «Yâ Rab, beni kısa görüşten ve yanlış zandan koru. Uzun ufka bakan, hikmeti gören bir mü’min eyle. Hüsni zan ile yaklaşan; kötü zandan kaçınan biri olarak yetiştir. Cımbızlama yerine bütüncül bakış ver. Tahkîk ederek karar veren bir ferâset ver. Sufîlerin geniş görüşünü bana bağışla.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi geniş görüşlü mü’minler eylesin.

Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Hakîkat, Hüsni Zan, Tahkîk. → Tasavvuf Sözlüğü

Ek kaynaklar:

• Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
• Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluÅŸu.
• Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
• Ä°mam Gazali, Ä°hya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
• Buhari, Ä°man ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
• Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeÅŸlik rivayetleri.
• Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
• Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
• Ä°bn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin ÅŸerhi.
• KuÅŸeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.