Selçuklu ile Anadolu’da bir medeniyet kuruluyor konusunda Mustafa Özbağ Efendi sohbeti. Bu yazıda Selçuklu ile Anadolu’da bir medeniyet kuruluyor hakkında tasavvuf perspektifinden önemli bilgiler ve değerlendirmeler bulacaksınız. Türkler savaşçı bir millet ve Tuğrul Şah zamanında ne yapıyor? İşte İslam’ı devlet dini olarak kabul ediyorlar.
Ve o zaman için Selçuklular İran’da, Irak’ta, bugün coğrafi olarak isimlendirdiğimiz Azerbaycan’da, Doğu Anadolu’da hakimiyeti altına alıyorlar. Bu Tuğrul döneminde oluyor. Yani artık devletin sınırları genişiyor. Irak’ta Şii hakimiyetini baltalıyor. Sultan Tuğru Abbas-ı halifeliğini kendi kontrolleri altına alıyor.
Sultan Tuğrul varis bırakmadan ölüyor ama Selçuklu bu bölgede hakimiyetini kuruyor ve Sultan Tuğrul varis bırakmadan ölünce Büyük Selçuklu tahtına kardeşi Çağrı Bey’in oğlu Alpars’tan geçiyor. Aslında Alpars’tan geçerken yani eee Çağrı Beyi devirerekten geçiriyor. Bunun da altını bir çizelim. Alpaslan’ı tanımamız için babası Çağrı Bey’i deviriyor. Tahta oturuyor. Alpaslan öyle bir kimse ve oğul Alpaslan geçiyor.
Sultan Alpaslan döneminde de Selçuklular büyümeyi sürdürüyorlar. Gürcistan oluyor Alpaslan ve Kuzey Suriye’yi hakimiyeti altına alıyor ve Doğu Anadolu’daki Selçuklu hakimiyetini sağlamlaştırıyor. Doğu Anadolu dedim. Selçuklu’nun batısı yani Bizanslı komşu.
Selçuklu ile Anadolu’da bir Hakkında
Yukarıda Gürcistan dediğinizde o zaman için Gürcistan normalde yukarı Hazar Türklerinden onlar da hakimiyet altına alıyor ama Gürcistan yukarı Hazar’dan gelen Türkler onlar yalnız Hristiyan Müslüman değildi. Onlar gün için Gürcüler sonradan İslam’la tanışıyorlar. Alpaslan’dan sonra Suriye’nin güneyine emirlerini gönderdiği gibi bizzat kendisi de Halep’i kuşatarak alıyor Alpaslan.
Ve Alpars’tan Mısır’ı hedef seçtiği halde Halep’ten hareket edeceği zaman Bizans imparatoru 4. Ramanos’un Anadolu’daki harekatını haber alıyor ve hızla geri dönüyor. 1071 Ağustosunda Malazgent Ovasında yapılan savaşı Sultan Alpaslan malum kazanıyor ve Türkler böylece Anadolu’da bir İslam devletinin temelleri atılıyor. 1071’den sonra bakın 1071’den önce eee hem Emeviler zamanında, Abbasiler zamanında Anadolu’ya gelen bir kısım hani Müslümanlar var.
Amma veelakin bunların bir ağırlıkları yok, bir yaptırımlıkları yok, hiçbir şeyleri yok. Ve böylece Anadolu’da bir Türk İslam medeniyeti başlıyor. Bunu böyle özellikle başına da Türk koyuyorum. Çünkü Türklerin kendince dini anlayışları ve algılamaları ve yaşamaları hani sohbetlerde ayırırım ya aşağı Mezopotamya, yukarı Mezopotamya diye. Yukarı Mezopotamya noktasında din algıları ve anlayışları biraz daha Türklerin farklı.
Ahmet Yesevi’nin etkisi var bunda. Ve Ahmet Yesevi enteresandır aşağı Mezopotamya sufiliğini öğrenmiş ama yukarı Mezopotamya sufiliği yaşamıştır ve yaşatmıştır. Mesela Yesevi elinde curasıyla köy köy dolaşıp bütün Türkleri İslam bayrağı altında Mesela Türklerde savaşın haricinde edebiyatları da kuvvet eder. Hani mesela şimdi böyle bir tarihi film filan çekiyorlar ya işte onlar da cura çalıp böyle eee şiirler okuyorlar, ilahiler okuyorlar filan.
Selçuklu ile Anadolu’da bir ve Önemi
Türkler biraz daha eee barış zamanında şiirseldirler. Ve mesela o Selçuklular son dönemine denk gelir ya Yunus mesela divanı vardır. Hazreti Pir’in Mevlânâ’nın divanı vardır. Hacı Bektaşi Veli’nin divanı vardır. Örneğin. Ve Anadolu’da mesela o eee Anadolu’ya has İslam’ı harmanlayan bu manada Hazreti Mevlânâ Yunus Emre Hacı Bektaş Veli. Sonradan Hacı Bayram’ı da koyabiliriz.
Bu bu toprakları aşağı Mezopotamya İslamı değil, yukarı Mezopotamya İslamıyla yoğurur. Anadolu’ya doğru gelirken Türkler yanlarında kendi kültürlerini, kendi inanç sistemlerini de getirirler. Anadolu’ya İslam yerleşirken battinilikten, haricilikten, Fatimilikten, İsmaliye’den eski Yunan felsefesinden uzaktırlar hepsi de. Enteresan bir şey.
Bir de Türklerde e çok böyle eee ince ince eee hani medreselere kapanıp ilim öğrenelim böyle bir dertleri yok. Çok savaşıyorlar. Çünkü Selçuklu’dan önceki Türk beyliklerine bakarsanız savaşmadıkları bir yaz yok. Hep savaşmışlar. Hep savaş halindeler. Kışın kışlıklarına çekiliyorlar. Atlarını besliyorlar. Kılıçlarını biliyorlar. Kalkanlarını tamir ediyorlar. Yaz gelince cihada çıkıyorlar. Çünkü geçimleri ganimet. Türklerde çok sanat yok.
Türklerde çok ticaret yok. Türklerde çok ziraat da yok. Türkler savaşaraktan geçimlerini sağlıyorlar. Ganimet. İslam’da da rızkın en hayırlısı birinci derecede ganimettir. İkincisi ticarettir. Ve Selçuklu konuşlanmış şehir devletinden artık böyle geniş coğrafyaya hükmeden bir devlet olunca çok hukukluluk, çok dillilik, çok hukukluluk, çok dillilik var Selçuklu’da. No.
İlgili Sohbetler
Daha fazla bilgi için Tasavvuf hakkında kaynaklara göz atabilirsiniz.