O Şeyh Sahte İcâzetlidir, Mânevî Rehber Değildir — Bir Gün Foyası Mutlaka Çıkar
O şeyh — sahte icâzetlidir; mânevî rehber değildir; bir gün foyası mutlaka çıkar. Bu uyarı — modern dönemde sıkça karşılaşılan bir gerçekten bahsediyor. «İcâzet» — bir mürşidin bir başkasına verdiği yetki belgesi; tasavvuf yolunda «sen de irşâda hazırsın, sen de mürşid ol» demek. Sahih icâzet — sahih bir mürşidden gelir; sahih bir silsilenin parçasıdır. Sahte icâzet ise — uydurma, gerçek olmayan, kişinin kendine yakıştırdığı bir iddiâ. Bir gün — bu sahteliğin foyası mutlaka ortaya çıkar. Çünkü gerçek mânevî rehber olmadığı için — sâlikleri terbiye edemez; başarısızlığı görülür.
İcâzet — Mânâsı
«İcâzet» — Arapça «câze» kökünden; izin, yetki, ruhsat anlamında. Tasavvufta — bir mürşidin bir sâlikine verdiği yetki belgesi. «Sen artık kâmil oldun; sen de irşâda hazırsın; sen de mürîd yetiştirebilirsin.» Bu belge — sahih bir mürşidden gelmelidir. Mürşid de — kendi mürşidinden almıştır; o da kendi mürşidinden; bu zincir Hz. Peygamber’e kadar gider. Buna «silsile» denir. Sahih icâzet — sahih bir silsilenin halkasıdır.
Sahte İcâzet Nasıl Olur?
Sahte icâzet farklı şekillerde olabilir: 1) Hiç icâzet almamış kişi — kendisini şeyh ilân eder. 2) Sahte bir mürşidden icâzet almış — silsile zaten bozuk. 3) Rüya ile icâzet aldığını iddia eder — «Hz. Peygamber bana rüyada verdi» gibi. 4) Eksik tahsille — gerçek mürşid yıllarca yetiştirir; bu kişi birkaç yılda kendine icâzet verir. 5) Asıl mürşidi rızasız — mürşid icâzet verecek hâlde olmadığı hâlde alır. Bütün bu durumlar — sahteliği gösterir.
Foyanın Çıkması
Sahte şeyhin foyası — bir gün mutlaka çıkar. Niçin? Çünkü: 1) Sâliklerini terbiye edemez — sâliklerin değişmediği görülür. 2) Şer’î hudûd ihlâlleri ortaya çıkar — bir gün haram bir davranışı tutulur. 3) Maddî menfaat aramaları belirginleşir — paranın peşinde olduğu anlaşılır. 4) Sözünde tutarlılık olmaz — farklı zamanlarda farklı şeyler söyler. 5) Kibir tezâhürleri — gizlemeye çalıştığı kibir patlar. Zaman — sahteliği ortaya çıkarır.
Bağlananların Kaybı
Sahte şeyhe bağlananlar — yıllarca boş yere harcarlar. Bağlandığında belki etkilenirler, hayranlık duyarlar, gerçek mânevî yol sandıklarını yaşarlar. Ama netîce — değişim yok. 10 yıl bu şeyhle geçirse — yine aynı kişi, aynı kibir, aynı nefis. Sahih bir mürşidle 10 yıl geçirseydi — çok değişmiş olacaktı. Bu kayıp — hayatta belki telâfî edilemez. Bu yüzden — sahih mürşid seçimi büyük özen ister.
Sahihliği Test Etme
Bir kişinin sahih şeyh olup olmadığını nasıl test ederiz? 1) Silsilesini araştır — hangi mürşidden, o hangi mürşidden alır. 2) Sâliklerine bak — onlar değişiyor mu, kemâle eriyor mu? 3) Şer’î hudûd — sünnete bağlı mı? 4) Maddî menfaat aramıyor mu? 5) Tevâzu — kibirsiz mi? 6) Söz tutarlılığı — farklı zamanlarda aynı şeyleri mi söyler? 7) İlim seviyesi — Kur’ân ve sünneti gerçekten biliyor mu? Bu yedi test — sahihliği ortaya çıkarır.
Yanlış Tarafta Olmak
Eğer farkına vardın ki sahte şeyhe bağlıydın — ne yapmalı? 1) Hemen ayrıl — devam etme. 2) Tövbe et — Allâh’tan af dile. 3) Sahih bir mürşid ara — bütün hayatın değişmesin diye. 4) Çevrene de uyar — başkaları da o şeyhten ayrılsın. 5) İlim öğren — bir daha sahteyi sahihten ayırabilesin. 6) Geçmişe takılıp kalma — Allâh’ın rahmeti geniştir; yeni bir başlangıç yap.
Hz. Peygamber’in Yolu
Sahih mürşid — Hz. Peygamber’in yolundadır. Hz. Peygamber: tevâzulu, ihlâslı, şefkatli, ümmete hizmet eden, maddî menfaat aramayan. Sahih mürşidin alâmetleri de aynıdır. Eğer bir kişi Hz. Peygamber’e benziyor — onun ahlâkıyla yaşıyor — sahih ihtimâli yüksek. Hz. Peygamber’e benzemiyor — kibirli, menfaatçi, gösteriş seven — sahte ihtimâli yüksek. Bu basit ölçü — büyük bir rehber.
Niyâz — Sahih Mürşid
Niyâz: «Yâ Rab, beni sahte icâzetli, gerçek mânevî rehber olmayan şeyhlerden koru. Sahih bir mürşide kavuşma fırsatı ver. Silsilesi muteber, sâlikleri kemâle eren, şer’î hudûda bağlı, maddî menfaat aramayan, tevâzulu, ilim sâhibi bir mürşid bul. Eğer farkında olmadan sahte birine bağlandıysam — hemen ayrılma cesâreti ver; tövbe et; sahih yola yönel. Hz. Peygamber’in ahlâkına benzeyen mürşidleri tanıma ferâseti ihsân eyle. İlim öğrenmemi nasîb et — sahihi sahteden ayırabileyim. Geçmişin kaybı için pişman olmadan; yeni başlangıç yapan bir mü’min eyle.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: İcâzet, Silsile, Sahte Şeyh. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Furkan 25/43; hevasını ilah edinme uyarısı.
- Kur’an-ı Kerim, Kehf 18/17; Allah’ın hidayet verdiğinin doğru yolu bulması.
- Kur’an-ı Kerim, Araf 7/175-176; ayetlerden sıyrılıp hevaya uyan kimse örneği.
- Kuşeyri, er-Risale, sahih mürşid, edep ve istikamet bahisleri.
- Hucviri, Keşfu’l-Mahcub, sahte iddialar ve tasavvuf ehlinin alametleri bahisleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, riya, ucub ve ilmi kötüye kullanma bölümleri.