Muharrem Ayının 10. Gününün — Âşûrâ Günü — Önemine Dair Rivâyetler ve Sahih Anlam
Muharrem ayının 10. günü — Âşûrâ günü olarak bilinir. Bu güne dair pek çok rivâyet vardır. Bazıları sahih, bazıları zayıf, bazıları uydurma. Sahih rivâyet — Hz. Mûsâ ve İsrâiloğullarının Firavun’dan kurtulduğu gündür; Hz. Peygamber bu gün için oruç tutardı (Buhârî). Zayıf rivâyetler — Hz. Âdem’in tövbesinin kabûlü, Hz. Nûh’un gemisinin Cûdî’ye konması gibi olayların Âşûrâ’da olduğu söylenenler. Mü’min sahihi sıkı tutmalı, zayıfı bilmeli ama itikâdına temel yapmamalı.
Âşûrâ Orucu — Sünnet
Âşûrâ orucu — sünnettir. Hz. Peygamber Medîne’ye geldiğinde Yahûdîlerin bu günde oruç tuttuklarını gördü; sebebini sordu. «Bu gün Mûsâ ve İsrâiloğulları’nın kurtulduğu gün; Mûsâ şükür için oruç tuttu» dediler. Hz. Peygamber «Biz Mûsâ’ya sizden daha yakınız» deyip oruç tuttu ve emretti (Buhârî). Daha sonra Ramazân farz olunca — Âşûrâ orucu nâfile mertebeye geçti; ama hâlâ yapılması müstehab.
9-10 Birlikte — Yahûdîlere Muhâlefet
Hz. Peygamber daha sonra «Gelecek sene yaşarsam, 9. günü de tutarım» buyurdu — Yahûdîlere muhâlefet için (Müslim). Bu yüzden Âşûrâ’yı tutan mü’min — 9-10. günleri birlikte tutmalı; ya da 10-11. günleri. Sâdece 10. gün tek başına tutmak — Yahûdîlere benzeme ihtimali olduğu için mekrûh sayılır bazı âlimler tarafından.
Hz. Hüseyin’in Şehîd Edilmesi
Hz. Hüseyin’in Kerbelâ’da şehîd edilmesi — hicrî 61’in Muharrem 10. günündedir. Bu — büyük bir târihî olaydır; ümmet için derin bir yara. Ama Hz. Hüseyin’in şehâdetinden önce de Âşûrâ orucu vardı; bu nedenle Âşûrâ orucu Hz. Hüseyin’in şehâdetiyle değil; Hz. Mûsâ’nın kurtuluşuyla bağlıdır. Şîîler bu günü mâtem günü olarak tutar; Ehli Sünnet ise hem sünnet orucu hem de Hz. Hüseyin’i anma günü olarak yaşar.
Zayıf Rivâyetler
Halk arasında dolaşan zayıf rivâyetler: Âşûrâ günü Hz. Âdem’in tövbesinin kabûlü; Hz. Nûh’un gemisinin durması; Hz. İbrahim’in ateşten kurtuluşu; Hz. Yûnus’un balıktan çıkması; Hz. Yûsuf’un kuyudan çıkması; Hz. Eyyûb’un şifâsı — bütün bu olayların hepsinin aynı günde olduğu söylenir. Âlimlerin çoğu bu rivâyetleri zayıf hatta uydurma sayar. İtikâd ettirmek için kullanılmamalı.
Âşûrâ Aşı — Folklor
Âşûrâ aşı — geleneksel Türk-Anadolu folklorudur. 10 farklı malzemenin birlikte pişirilmesi; mahalleye dağıtılması — ramazandan bu güne mahsus geleneklerden. Bunun dînî bir farzı veya sünneti yok; lakîn sadaka niyetiyle yapılan bu uygulama hayır vesilesidir. Bid’at sayılması gereken bir uygulama değil; ama farz/sünnet derecesinde değildir. Niyet hâlistir; uygulama mübâhtır.
Doğru Yaklaşım
Mü’minin Âşûrâ’ya doğru yaklaşımı: 1) 9-10 veya 10-11 oruç tutmak — sünnet. 2) Hz. Hüseyin’i, Kerbelâ’yı, ümmetin yaralarını anmak. 3) Âşûrâ aşı pişirip dağıtmak — sadaka niyetiyle. 4) Zayıf rivâyetleri itikâda temel yapmamak. 5) Şîîlerin aşırı uygulamalarına karışmamak. Sahih sünnet ile gelenek — bu ölçü içinde birleştirilir.
Niyâz — Sahih Sünnet
Niyâz: «Yâ Rab, Âşûrâ orucunu sünnetine uygun tutabilmemi nasîb et. 9-10 veya 10-11. günleri birlikte tutarak Yahûdîlere muhâlefet edebilmemi nasîb et. Hz. Hüseyin’in şehâdetini hatırlayarak; Kerbelâ’dan ders alarak yaşayabilmemi nasîb et. Zayıf rivâyetleri itikâda temel yapmaktan beni koru; sahih sünneti sıkı tutmamı nasîb et. Âşûrâ aşı sadaka olsun. Şîîlerin aşırılığından beni koru; Ehli Sünnet mîzânında yaşamamı nasîb et.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Âşûrâ, Muharrem, Kerbelâ. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
- Buhari, İman ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeşlik rivayetleri.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin şerhi.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.