Mîrâc Kandili Sohbeti — Hz. Peygamber’in Rabbisini Görmesi, Yolculuğun Mânâsı
Mîrâc Kandili — Hz. Peygamber’in (s.a.v.) İsrâ ve Mîrâc gecesi. Hicret’ten yaklaşık bir buçuk yıl önce, Receb ayının 27. gecesi gerçekleşti. Hz. Peygamber — Mescidi Harâm’dan Mescidi Aksâ’ya (İsrâ); oradan göklere ve Sidretü’l-Müntehâ’ya (Mîrâc) yolculuk yaptı. Beş vakit namaz bu gecede farz kılındı. Bu hâdise — Kur’ân’da iki sûrede anlatılır: İsrâ 1 ve Necm 1-18. Sahih mü’min — bu mübârek geceyi bilinçli geçirmeli; sırf bir folklorik gelenek değil, derin bir manevî hâdise olarak anlamalıdır. «Sübhânellezî esrâ biabdihî leylen mine’lmescidi’lharâmi ile’lmescidi’laksâ» — Kulunu bir gece Mescidi Harâm’dan Mescidi Aksâ’ya yürüten Allâh’ı tesbîh ederim (İsrâ 1).
İsrâ — Yer Yolculuğu
«İsrâ» — gece yolculuğu; Mescidi Harâm’dan (Mekke) Mescidi Aksâ’ya (Kudüs) gidiş. Buraq isimli binekle, Cebrâîl (a.s.) rehberliğinde. İsrâ 1 — bunu anlatır. Bu yolculuk — Kudüs’ün önemini gösterir; çünkü oradan Mîrâc başlayacak. Mescidi Aksâ — ilk kıblemiz; Bedir Savaşı’na kadar Müslümanlar Kudüs’e doğru namaz kıldı. Bu mübârek mekân — bugün Filistinli müslümanların elinde ama işgal altında. Sahih mü’min — Kudüs için duâ eder.
Mîrâc — Gök Yolculuğu
«Mîrâc» — yükseliş; Mescidi Aksâ’dan göklere doğru. Yedi gök birer birer aşıldı: 1. gök — Hz. Âdem. 2. gök — Hz. Îsâ ve Yahyâ. 3. gök — Hz. Yûsuf. 4. gök — Hz. İdrîs. 5. gök — Hz. Hârûn. 6. gök — Hz. Mûsâ. 7. gök — Hz. İbrâhîm (Beytü’l-Ma’mûr’un yanında). Sonra Sidretü’l-Müntehâ. Sonra Cebrâîl’in geride kaldığı yer. Sonra Hz. Peygamber tek başına Allâh’a doğru. Bu, klasik İslâm anlatısının zirvesi.
Allâh’ı Görme Meselesi
Hz. Peygamber (s.a.v.) Allâh’ı gördü mü? Bu, İslâm âlimleri arasında ihtilâflı. Bir görüş (Hz. Âişe r.a. ve onun yolundakiler): görmedi; «Allâh’ı gördüğünü iddiâ eden iftirâ ediyor» dedi (Buhârî). Diğer görüş (İbn Abbâs r.a.): gözle gördü. Üçüncü orta görüş: kalp ile gördü; gözle değil. Necm 11: «Mâ kezebe’lfuâdü mâ raâ» — Kalp gördüğünü yalanlamadı (Necm 11). «Fuâd» — kalp; ayet kalbe yapılır. Pek çok klâsik âlim — kalbî müşâhede görüşünü tercih eder.
Beş Vakit Namaz
Mîrâc’da farz kılınan en önemli ibâdet — beş vakit namaz. Önce elli vakit emredildi; Hz. Mûsâ’nın tavsiyesi üzerine indirildi. Sonunda beşe indirildi. Allâh — bu beşe elli sevap verir (Buhârî, Müslim). Bu, Allâh’ın rahmetinin işâreti. Beş vakit namaz — mü’min hayatının iskelet yapısı; sabah, öğle, ikindi, akşam, yatsı. Mîrâc gecesini kutlayan mü’min — namazını ihmâl edemez; çünkü namaz Mîrâc’ın mîrâsıdır.
Namaz = Mü’minin Mîrâcı
Hz. Peygamber’in (s.a.v.) hadîsi (yaygın olarak rivâyet edilen): «Namaz mü’minin mîrâcıdır.» Bu rivâyet hakkında muhaddisler ihtilâf etti — bazıları zayıf veya uydurma der; ama mânâ olarak güçlü. Çünkü — Hz. Peygamber’in beden ile mîrâc ettiği gibi; mü’min de namazla rûhen yükselir. Her secde — yere değme, Allâh’a yakınlık. Her kıyâm — huzûr. Her rükû — tevâzu. Sahih namaz — kişiyi Allâh’a götürür.
Mîrâc Gecesinin İhyâsı
Mîrâc gecesini ihyâ — Hz. Peygamber’in zamanından kalan bir gelenek değil; sonradan ümmet tarafından geliştirildi. Bazı âlimler — bu kandil ihyâlarına şüpheli yaklaşır; bid’ati hasene veya seyyi’e konusunda ihtilâf vardır. Bazı âlimler — gece ibâdetinin her zaman güzel olduğu için onaylar. Sahih yaklaşım: aşırıya kaçmadan, niyetli olarak Kur’ân okuma, namaz kılma, duâ etme, tövbe etme. Halk arasında yaygın bid’atlere — kandil simidi mecbur, özel törenler — kapılmama.
Mîrâc’ın Dersleri
Mîrâc’ın dersleri: 1) Hz. Peygamber’in Allâh nezdindeki yüksek mertebesi. 2) Beş vakit namaz emri. 3) Mü’min ümmetin namazla cennetin anahtarına sahibi. 4) Kudüs ve Mescidi Aksâ’nın kutsallığı. 5) Sabırlı kalanın yükselişi — Mekke baskısı içinde Mîrâc. 6) Allâh’ın rahmeti — elli vakit’ten beşe indirme. 7) Müjde mîrâs — Hz. Mûsâ ve Hz. Peygamber’in nezâket diyaloğu. 8) Manevî yükselişin mümkün olduğu — kişi Allâh’a yaklaşabilir. Bu sekiz ders — sahih mü’min için ışık.
Modern Mü’minin Mîrâcı
Modern dönemde — Mîrâc’tan ders alınmıyor. İnsanlar gece eğleniyor; sosyâl medyada paylaşım yapıyor; ama beş vakit namaz kılmıyor. Bu, çelişki. Sahih müslüman — Mîrâc’a saygı duyar; ama asıl miras olarak beş vakit namazı yaşar. Mîrâc gecesi — namazını canlı tutma fırsatı. Aksaklığı varsa düzelt; düzenliyse derinleştir. Mîrâc’ı kutlamak — bu tamir ile başlar.
Niyâz — Mîrâc Bereketi
Niyâz: «Yâ Rab, Mîrâc Kandili bereketinden bana hisse ver. İsrâ 1’in ‘kulunu Mescidi Harâm’dan Mescidi Aksâ’ya yürüten’ mucîzesini içselleştir. Hz. Peygamber’in (s.a.v.) İsrâ-Mîrâc hâdisesinden — yer yolculuğu, gök yükselişi, yedi göğün geçilmesi, Sidretü’l-Müntehâ’ya ulaşma — ders alan bir mü’min eyle. Necm 11’in ‘kalp gördüğünü yalanlamadı’ beyânındaki müşâhededen — kalbî yakınlık şeklindeki Allâh ilmine — bana bir hisse ihsân eyle. Mîrâc’da farz kılınan beş vakit namazı — mü’minin mîrâc anahtarı olarak — bilinçle, huzûrla, sahih şekilde edâ eden bir kul eyle. Sekiz Mîrâc dersini — Hz. Peygamber yüksek mertebesi, beş vakit emri, namaz cennet anahtarı, Kudüs kutsallığı, sabırlının yükselişi, Allâh rahmeti, Hz. Mûsâ-Peygamber diyaloğu, manevî yükseliş — kalbime nakşet. Mîrâc gecesini ihyâ ederken — aşırılığa, bid’atlere kapılmadan; sahih ibâdet, Kur’ân, duâ, tövbe ile geçiren bir mü’min olarak yaşat. Modern Mîrâc anlayışsızlığından — sosyâl medya kutlaması, ama namaz ihmâli — beni koru. Mescidi Aksâ ve Kudüs için duâ eden; Filistinli müslümanlar için kalbi yanan bir mü’min eyle. Hz. Peygamber’in mîrâs olarak bıraktığı namazı hayatımın iskeleti yapan bir kul olarak yetiştir.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Mîrâc, İsrâ, Beş Vakit Namaz. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
- Buhari, İman ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeşlik rivayetleri.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin şerhi.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.