Cenâbı Hak, kulu Muhammed'i aklın, ruhun ve sırrın ötesinde kendine yaklaştırdığında peygamberin manevi mertebesi en yüksek hudutlara ulaşmıştır. Bu sohbette miraç gecesindeki yakınlık manası, «kâbe kavseyni ev edna» (iki yay aralığı kadar veya daha az) ifadesinin tezahürleri, peygamberin akılruhsır mertebelerinin ötesinde olan manevi seyri ele alınmaktadır.

«Kâbe Kavseyni ev Edna» Sırrı

Necm sûresi 9. âyette Cenâbı Hak, «Fekâne kâbe kavseyni ev ednâ» (Aralarında iki yay aralığı kadar, ya da daha az kaldı) buyurur. Bu âyet, miraç gecesindeki manevi yakınlığın tasviri kerîmesidir. Müfessirler arasında bu âyetin manası üzerine derin yorumlar yapılmıştır. Bazıları bu yakınlığın Cebrail aleyhisselam ile peygamber arasındaki yakınlık olduğunu, bazıları ise peygamberin doğrudan Cenâbı Hak ile aralarındaki manevi yakınlığın tasviri olduğunu beyan etmiştir. Hangi yorum seçilirse seçilsin, bu âyetin ifade ettiği manevi mertebe son derece yüksek bir mertebedir; akılruhsır gibi mertebelerin ötesinde, kendine has bir mertebededir.

Akıl Mertebesinin Tehmili

Akıl, idrâk ve fehim'in en yüksek bedensel ve manevi vasıt'asıdır; ancak bir hâd'dı vardır. Mevlânâ Mesnevii Şerîf'te, «Akıl, mahalle bekcisidir; ev sahibi'ne götürmez» manasındaki ifadelerle aklın sınır'ını açıklar. Miraç gecesinde Cebrail aleyhisselam, Sidretü'l-Müntehâ'ya geldiğinde durdu ve daha öteye geçmedi; demek ki Cebrail aleyhisselam dahi böyle bir manevi mertebede daha öteye geçmekten kaçınmıştır. Hz. Muhammed Mustafa ise Cebrail'in dahi durduğu mertebeden öteye geçti; bu peygambere mahsus, akıl mertebesinin açığa geçtiği bir manevi tezahürdür. Aklın bu mertebede sınır olduğu, peygamberin manevi mertebesinin ise sınır'sız olduğu sergil'enir.

Ruh Mertebesinin Ötesi

Ruh, insanın manevi var'lîğının bir mertebesidir; aklîn üzerinde, manevi tezahürlere ve ilâhi feyze açık olan bir lâtîfedir. Sufi terbiyesinde ruh, mârifetilâhiyye nisbeti olan bir manevi merkezdir. Ancak ruh dahi bir mertebede sınırlanır; insanın ruh mertebesinde idrâk edebileceği manevi tezahürler vardır, ama Cenâbı Hak'ın zâtı şerîfine ulaşmak ruh mertebesinin de üstündedir. Hz. Resulullah, miraç gecesinde ruh mertebesinin de ötesine geçti. Bu peygambere mahsus bir manevi tezahürdür; mü'min'lerin manevi seyrinde ulaşabileceği bir mertebe değildir.

Sır Mertebesinin Ötesi

Sır, sufi terbiyesinde ruh'tan daha yüksek bir manevi mertebedir; insan için ilâhî tezahürlerin en derin mertebede yaşandığı bir lâtîfedir. Sır mertebesinde mârifeti ilâhiyye en derin mertebede tezahür eder. Ancak Hz. Resulullah'ın miraç gecesindeki manevi mertebesi, sır mertebesinin de üstündedir; o «kâbe kavseyni ev ednâ» mertebesine ulaştı. Bu mertebe, sufi terbiyesinde «sırr'u'ssır» (sırın sırrı) olarak isimlendirilen, peygambere mahsus bir mertebedir. Bu mertebe akıl, ruh, sır gibi insanî mertebelerin tümünün ötesinde, kendine has bir manevi tezahürdür. Mü'minler peygamberin bu mertebesini idrâk edemezler; ancak peygambere bu mertebede saygı duymalı, manevi olarak peygamberin müşâhede ettiklerinin sınîrlanamaz olduğunu kabul etmelidirler.

Vahyin Yakınlığı

Miraç gecesinde Cenâbı Hak peygambere «vahyettiğini vahyetti» (Necm 53/10) buyurmuştur. Bu âyetteki «evhâ» (vahyetti) ifadesi, manevi yakınlığın bir yönüne işaret eder. Vahy, Cenâbı Hak'tan kuluna direkt olarak gelen bir manevi tezahürdür; aralarında bir vasıt'a yoktur. Miraç gecesinde peygamberin Cenâbı Hak ile arasındaki manevi yakınlık, vahyin direkt akmasını sağlayan bir mertebede idi. Bu mertebede peygambere namaz emredildi, ümmetin manevi seyri belirlendi, Bakara sûresi'nin son âyetlerinin hükümleri vahyedildi. Bu manevi tezahürler, peygamberin manevi mertebesinin akılruhsır mertebelerinin üstünde olduğunu sergiler.

Mü'minin İdrâk Yönü

Mü'min, peygamberin manevi mertebesini idrâk edemese de, idrâk edemediği bu mertebeye saygı duymalı ve i'tikadına dahil etmelidir. Akılruhsır mertebelerinin ötesinde olan bu peygambere mahsus mertebeyi, kendi aklî ölçeğinde sınîrl'andırm'ak yanlıştır. Cenâbı Hak'ın ilâhi takdîri ile peygamber bu mertebeye getirildi; mü'min bu ilâhi takdiri kabul etmeli, peygamberi bütün manevi mertebeleri ile sevmelidir. Bu sevginin bir göstergesi, peygamberin sünnetini hayata uygulamak ve onun manevi mirasından istifâde etmektir. Sufi büyükleri, «Bizim manevi seyirimiz peygamberin manevi gölgesidir; o ne idrâk ettiyse biz onun bir nebze tâbî'sini idrâk edebiliriz» demişlerdir. Bu manevi nısbet, mü'mine peygamber sevgisinin nasıl kalbine yükleneceğinin ana çizgisidir.

Bibliyografya

• Kur'ânı Kerîm, Necm 53/8-18; İsrâ 17/1; Tek'vîr 81/19-23.
• En'am 6/103; Bakara 2/253; A'raf 7/143.
• Buhârî, Tevhid, 24; Tefsir, Necm; Bedi'u'l-Halk, 6.
• Müslim, İmân, 282-291 (miraç rivayetleri).
• Tirmizî, Tefsir, Necm; Ebû Dâvûd, Sünne, 19.
• Nesâ'î, Salât, 1; İbn Mâce, İmân, 13.
• İbn Kesîr, Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm, miraç bahisleri.
• Râzî, Mefâtihu'l-Gayb, aklruhsır mertebeleri tefsiri.
• Kâdî İyâd, eş-Şifâ, peygamberi hususi mertebesi babları.
• İbn Hacâr el-Heytâmî, ed-Durru'l-Munazzam.
• İmâm Gâzalî, İhyâu Ulûmi'd-Dîn, aklruhsır bahisleri.
• İbn Arabî, Futûhâtı Mekkiyye, miraç ve sırr'u'ssır babları.
• Mevlânâ, Mesnevii Şerîf, c. III-V (akıl mertebesi türevî konuları).
• Sülâmî, Tabakâtu's-Sufiyye, manevi mertebeler bahisleri.
• Küşeyrî, Risâlei Küşeyriyye, aklruhsır mertebeleri.
• İbn Atailah, Hikemi Ataiyye, peygamber sevgisi hikmetleri.
• İmâm R&abbacirc;nî, Mektûbâtı Şerîfe, peygamberi sırrı mektupları.
• Mahmud Sami Ramazanoğlu, Peygamber Sohbetleri, miraç bahsi.
• Mehmet Zâhid Kotku, Tasavvufî Ahlâk, peygamber muhabbeti faslı.
• Mustafa Özbâğ, Sohbetler, Peygamber-Muhammedîye serisi.

Sohbetin Tasnîfi

Bu sohbet, Cenâbı Hakk'ın peygamberi akılruhsır mertebelerinin ötesinde kendine yaklaştırdığını «kâbe kavseyni ev ednâ» sırrı üzerinden, peygamberin hususi manevi mertebesinin nasıl idrâk edilebileceği bağlamında bütünlük içinde sunmaktadır. Peygamber-Muhammedîye serisinde manevi mertebenin sırr'ı boyutunu vurgulayan ana sohbet niteliğindedir.

Kaynak: Mustafa Özbâğ Sohbeti | Video: YouTube | Seri: Peygamber-Muhammedîye