Mesnevi Okuması (1795.Beyit) 09.12.2023 konusu hakkında Mustafa Özbağ Efendi’nin değerli açıklamalarını içeren bu sohbette, derin manevi bilgiler paylaşılmaktadır.
Mesnevî 1795. Beyit — Ey Güzel Yüzlü
Haklarınızı helâl edin, bizden yana da helâl olsun inşallah. Sohbete başlamadan önce bir genç kız şöyle bir soru sormuş: “Ne zaman matematik çalışmaya otursam, hemen tevhîd çekip salavât-ı şerîfe çekesim geliyor; matematik çalışasım gelmiyor.” Dedim ki, aynı şey bende de var. Beyitleri yazarken, önümde duruyor; nasıl anlatayım, nasıl dile getireyim diye düşünürken öyle geçiyor zaman.
Mesnevî-i Şerîf’in bu bölümünde, hikâyenin araya giren birçok tasavvufî mesele sebebiyle bölündüğünü görüyoruz. Hazret-i Pîr’in böyle bir üslûbu vardır; araya pek çok ince meseleler, sûfîyâne hakîkatler girer, sonra tekrar ana hikâyeye döner. Bu bölümde araya giren ilâhî nefeslerden biri “Ey güzel yüzlü, güzel yüzünün zekâtını ver” sözüdür.[1]
Esmâü’l-Hüsnâ ve Duâ
“Ey güzel yüzlü” diye seslenildiğinde, buradaki murâd Allah celle celâlühûdur. Çünkü en güzel isimler Allah’ındır. Cenâb-ı Hak buyurmuştur: “En güzel isimler Allah’ındır. O’na bu isimlerle duâ edin. O’nun isimleri husûsunda haktan sapanları terk edin.”[2]
Demek ki en güzel isimler Allah’ındır ve o isimlerle duâ edilir. Peki bu isimler nasıl bilinir? Peygamber Efendimiz sallallâhü aleyhi ve sellem buyurmuştur: “Allah’ın doksan dokuz ismi vardır; kim bunları sayar (ezberler ve mânâsıyla amel eder)se cennete girer.”[3] Bu doksan dokuz ism-i şerîf, Esmâü’l-Hüsnâ olarak bilinir.
Cemâl İsm-i Şerîfi
Cemâl kelimesi sadece yüz güzelliği olarak algılanmamalıdır. Aslında Cemâl ism-i şerîfi, Cenâb-ı Hakk’ın bütün lütuf ve rızâ sıfatlarının toplamıdır. Ne kadar lütuf ve rızâ sıfatı varsa, hepsi Cemâl sıfatının altında toplanır. Cemâl ism-i şerîfi Rahmân ism-i şerîfinin altındadır; Rahmân ism-i şerîfi de Allah ism-i şerîfinin altındadır. Bunlar ayrı ayrı cem’ makamlarıdır.
Böyle olunca “güzel yüzlü”den murâd, Allah’ın Cemâl’idir. O Cemâl makâmının inceliklerini öğret, onun tecelliyâtını gönlümüze ver, diye niyâz edilmektedir. Bu Cemâl’de Cemâl’e lâhut uzanmayan bir kimsenin anlayabileceği bir şey değildir. Hazret-i Pîr öyle sözler söylemiştir ki, o sözlerin anlaşılması için ancak o makâma ulaşmış olmak gerekir.[4]
İlâhî Nefesler ve Aşk Şiirleri
Sohbetin bu bölümünde, “Garip Mustafa” mahlasıyla yazılmış ilâhî nefesler okunmuştur. Bu şiirlerde ilâhî aşkın derinliği, sevgiliye (Cenâb-ı Hakk’a) olan teslimiyet ve fedâkârlık dile getirilmiştir:
“Seni ilk gördüğüm anda kanım ve bazım helâl demiştim. Kendi etimi sevgiliden istemem, sevgiliden öç almaya kalkışmam demiştim. O nazlı sevgili kanımı anda döktüğünde, Garip Mustafa hoş gör, şikâyet yok, hattâ ana sütü gibi helâl et geç.”
“Gönlüm kan denizi olsa da helâl ettim; gönlüm kanlara bulansa da. Dudağıma kader koydum, kan kesilmiş; gönlümün acısını kimseye söylemedim. Akan kanıma parmak bas, alnına sür ey sevgili; cümle âlem senin kurbanın olduğunu anlasın. Garip Mustafa, aşkının şâhidi olsun. Yaşayan öyle oldu; mezarıma bir uğra, kanım sana helâldir.”
Hazret-i Pîr buyurmuştur: “Mâdem ki topraktaki güllerin verdiği kokudan kaçmaktasın, kederlilerin yüreğini niye gelip açarsın? Aşk âşıklarının bedenlerinin toprağı süprüntüdür; âşıkların verdiklerinden uzaklara gitme.” Bu sözler, ilâhî aşkın tâlibine yolun zorluklarından kaçmaması, âşıkların hâline yakınlık göstermesi gerektiğini anlatmaktadır.[5]
Kaynaklar
[1] Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Mesnevî-i Şerîf, I. Cilt, 1795. Beyit ve devamı.
[2] A’râf Sûresi, 7/180: “En güzel isimler (Esmâü’l-Hüsnâ) Allah’ındır. O’na bu isimlerle duâ edin.”
[3] Buhârî, Sahîh, Kitâbü’d-Da’avât, 68; Müslim, Sahîh, Kitâbü’z-Zikr, 6 (Hadis No: 2677).
[4] Cemâl, Celâl ve Kemâl sıfatları için bkz. İmâm Gazâlî, el-Maksadü’l-Esnâ fî Şerhi Esmâillâhi’l-Hüsnâ; Kuşeyrî, er-Risâle, “Cemâl ve Celâl” bahsi.
[5] Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Mesnevî-i Şerîf, I. Cilt; ilâhî aşk ve âşıkların hâli hakkındaki beyitler.
İlgili Sohbetler
Daha fazla bilgi için Tasavvuf sayfasını ziyaret edebilirsiniz.