Faizin Tarîhî Bağlamı: Modernist İddiâya Reddiye
Fazlur Rahmân gibi modernistler, faizin yalnızca tarımsal ve perâkende tüketim sektörüyle sınırlı olduğunu savunur. İbn Kayyim gibi bazı orta çağ otoritelerinde de buna destek bulunabilir; ancak bu görüş geçerli değildir. Faizin mevcûd ve câri olduğu bir ekonomide ticârette faizin kullanılmamış olması muhtemel değildir. «Ticârî faize dâir târihsel delîl bulamadık» demek; Hz. Abbâs’ın Mekke dönemindeki faizi ortadayken kabûl edilemez.
Medîne’de Faiz Sistemi: Yahûdî ve Hristiyân Tüccarlar
Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hazretleri Medînei Münevvere’ye geldiğinde, orada Yahûdîler’in ve Hristiyânlar’ın işlettiği — yasaklanıncaya kadar çalışan — bir faiz sistemi vardı. Bu târihî gerçeklik, faizin yalnızca tarımsal alanla sınırlı olmadığını açıkça gösterir. Zamanla Müslümanlardan da, henüz faiz yasaklanmadığı için, o sisteme giren kimseler oldu — yasak gelene kadar.
Bu nakil, modernist «faiz tarım dışıdır, üretim kredisi ribâ değildir» tezini doğrudan çürütür. Çünkü Medîne’nin ticârî hayâtı, sırf tarımsal değil; mübâdele, kervân ticâreti ve nakit alışverişlerini de kapsayan bir genel ticârî yapıdır.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Silsile. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
- Buhari, İman ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeşlik rivayetleri.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin şerhi.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.