Hane halkının babanin cebinden haberiz para almasi haramdır; yani eş ve çocükların bilmeden veya izinsiz babanin parasıdan almasi manevi olarak haram tezahürdür. Bu sohbette aile içi mali şıttaflık, hane reisliği yönü, eşler arası mali bağımsızlık ve helallik kilma yolları ele alınmaktadır.
Aile İçi Mali Şıttaflıkın Önemi
Aile, mü’min’in manevi sağlıığının korunduğı en temel manevi merkezdir. Bu sebeple aile içi ilişkilerin manevi olarak doğru bir çerçevede yürütülmesi gerekir. Mali ilişkiler de bu çerçevenin bir parçasıdır. Aile’de bir reis vardır (genellikle baba); bu reis, ailenin mali ihtiyaçlarından sorumlüdür. Eş ve çocüklar, kendilerine düşen helal haklarını babanin vermesini veya izinli olarak almasini beklerler. İzinsiz alma haramdır; hırsızlik mahiyetindedir ve kul hakkına muhataba sokar.
Eş ve Çocükların Helal Hakkı
İslam’da ailenin mali kaynaklarının düzenli bir yönde yürütülmesi gerekir. Eş ve çocükların helal hakları vardır; nafaka, eğitim, sağlik, gidim gibi temel ihtiyaçlar babanin vazifesidir. Hz. Resulullah, «Bir kimsenin nafakasız bıraktiği aile, büyük bir günahına kafidir» manasindaki rivayet ile bu vazifeyi vurgülamıştır. Eş, kocasının cebinden bilgisiyle ve uygün bir şekilde para alabilir. Gerçi fıkıh ehlinden bazıları, eşin kocanin cebinden ihtiyaç mertebesinde izinsiz para almasini caiz görmüşlerdir; ancak bu istisna bir uyguşmüş, esas izin almaktır.
Hz. Hind ve Ebû Süfyân Örneği
Hz. Hind, Ebû Süfyânın eşiydi; Hz. Resulullah’a geldikten sonra dertini anlatıp, «Ebû Süfyân çok cimri bir adamdir; bana ve çocüklarıma yetecek kadar nafaka vermez. Onun malından izinsiz alabilir miyim?» diye sordu. Hz. Resulullah, «Sana ve çocüklarına yetecek kadar maruf bir ölçekte alabilirsin» (Buhârî, Bey’u, 95; Müslim, Akziye, 7) buyurdu. Bu rivayet, eşin eğer kocası meydana açık şekilde haksız bir tezahürdeyse, ihtiyaç mertebesinde izinsiz almasini caiz görmüştür. Ancak bu bir istisnadir; esas, şıttaflı bir aile mali sisteminde açık iletişim ile gidim yapmaktır.
Çocükların Düzenli Harçlık
Çocükların babanin cebinden izinsiz para almaları, manevi olarak yaniliş bir tezahürdür. Bu durum, çocüklara ilk çağında manevi olarak hırsızlık alışkinliğini tezahür ettirebilir; eğer bir gün izinsiz alma normalleşirse, büyüdükçe diğer izinsiz alma uyguşmüşları da normalleşebilir. Bu sebeple ailede çocüklara düzenli bir harçlık vermek tavsiye edilmiştir; çocük bu harçlığı ihtiyaçlarına kullanır, daha çok istediğinde babadan izin alarak alır. Böylece çocük manevi olarak izin alma alışkinliğini yaşar; büyüdükçe bu manevi terbiye onun hayatını şekillendirir.
İzinsiz Almanın Manevi Tezahürü
Eş veya çocükların babanin cebinden izinsiz para almaları, manevi olarak haram tezahürdür ve kul hakkı kapsamına girer. Bu para ile alınan şeyler manevi olarak haramdır; bunları yiyen kişi haram lokma yiyor sayılır. Bu manevi tezahür, namaz, oruç, diğer ibadetlerin manevi semeresini etkiler. Eğer bir aile ferti bu uyguşmüşu yapmışsa, tövbe etmelidir ve babadan helallik almalıdır. Eğer baba geçmişte izin vermek isteyecek bir kimse ise, geçmişte alınıp kullanılan için helallik talep etmek bu mes’ele’yi halleder. Eğer baba geçmişte izin vermez idi ise, alınıp kullanılan için iade gerekir; mahsus olan mal kıymetinden fazla bir bedel ile babaya geri vermek manevi olarak doğrudur.
Aile’de Manevi Yön
Ailede manevi sağlııkın korunması için mali şıttaflık esastir. Baba aile fertlerine maruf bir ölçekde nafaka vermek vazifesindedir; eş veya çocüklar babanin cebinden izin alarak ihtiyaçlarını karşılarlar. Aile reisi baba olarak bu mali sistemi kurmalı ve yönetmelidir. Aile fertleri de babanin yönetimine tabı’ olmalı, manevi olarak izin alma alışkinliğini yaşamalıdır. Bu manevi sistem ile ailede mali ihtilaf, manevi yanılış tezahürleri, kul hakkı problemlerine sebep olabilecek hareketler önlenir. Mü’min ailesinde bu yöne dikkat etmeli, çocüklarını manevi olarak bu yönde eğitip yöneldirimelidir.
Bibliyografya
- Kur’ânı Kerîm, Bakara 2/188; Nisâ 4/29; Talak 65/7.
- Bakara 2/233; Mâide 5/38-39; Mutaffifin 83/1-3.
- Buhârî, Bey’u, 95; Nafakat, 9.
- Müslim, Akziye, 7; Müsakat, 13.
- Tirmizî, Ahkam, 14; Ebû Dâvûd, Bey’u, 79.
- Nesâî, Akziye, 25; İbn Mâce, Ticarat, 65.
- İbn Kesîr, Tefsirul-Kur’âni’l-Azım, hakka müteallık âyetleri.
- İmâm Gâzâlî, İhyâu Ulûmid-Din, helalharam bölümü.
- İbn Rüşd, Bidâyetül-Müctehid, nafaka faslı.
- İbn Kudâme, el-Muğnı, nafaka babları.
- İbn Kayyim el-Cevziyye, Zâdul-Meâd, helalharam bahisleri.
- İbn Teymiyye, Mecmûul-Fetâvâ, nafakaaile bahisleri.
- İbn Âbidın, Reddul-Muhtâr, aile mali ilişkiler.
- Küşeyrî, Risâlei Küşeyriyye, vera’ babı.
- Ebû Tâlib el-Mekkî, Kûtul-Kulûb, helalharam bahisleri.
- Mevlânâ, Mesnevii Şerîf, c. III-V (ailemali bağımlılık türevi konuları).
- İbn Atâullah, Hikemi Ataiyye, helalharam hikmetleri.
- Mahmud Sami Ramazanoğlu, Aile-Helal Sohbetleri.
- Mehmet Zâhid Kotku, Tasavvufî Ahlâk, aileharam faslı.
- Mustafa Özbâğ, Sohbetler, Haram-İbadet ve Aile serileri.
Sohbetin Tasnîfi
Bu sohbet, hane halkının babanin cebinden izinsiz para almasinin haram olduğunu, aile içi mali şıttaflıığın önemini, çocüklara düzenli harçlık vermenin manevi tezahürünü ve Hz. Hind örneğini bütünlük içinde sunmaktadır. Haramibadet serisinde ailemali ilişkiler boyutunu vurgulayan ana sohbet niteliğindedir.
Kaynak: Mustafa Özbâğ Sohbeti | Video: YouTube | Seri: Haram-İbadet