Kişinin Yüzüne Karşı Methetmek — Sünneti Seniyye’ye Aykırıdır
Kişinin yüzüne karşı methetmek sünneti seniyye’ye aykırıdır. Hz. Peygamber «Kim bir adamın yüzüne karşı onu överse — onun boynunu kesmiş gibidir» buyurmuştu (Buhârî, Müslim). Yüze karşı methiye — kişiyi gurura sevk eder; nefsi azdırır; samîmiyeti bozar. Sahih sünnet — kişinin gıyâbında iyiliklerini söylemek; yüzüne karşı ise ölçülü olmaktır. Bu sosyal âdâb İslâm’ın inceliklerindendir.
Sahih Hadîs — Boyun Kesmek
Buhârî ve Müslim’in rivâyet ettiği hadîs: «Kim bir adamın yüzüne karşı onu överse — sanki onun boynunu kesmiş gibidir.» Bu kuvvetli bir tabir. Övgü mânen kişinin boynunu keser; çünkü nefsini büyütür, kibri besler, mâneviyâtını öldürür. Yüze karşı methiye — manevî bir cinayettir.
Niçin Yasak? — Kibir Tehlikesi
Yüze karşı methiyenin yasaklanma sebebi — kibir tehlikesidir. İnsan zayıftır; övgü duydukça nefsî büyür. «Ben özelmişim, ben başarılıymışım, ben üstünüm» düşüncesi yerleşir. Bu kibir mü’mini bozar; mücâhedeyi durdurur; düşüşe götürür. Hz. Peygamber bu tehlikeyi bildiği için sertçe yasakladı.
Gıyâbî Övgü — Helâl
Gıyâbî övgü — kişinin yokluğunda iyiliklerini söylemek — helâldir; hatta sevaptır. Sahâbe sahâbenin iyiliklerini birbirleri yokken anlatırlardı. Bu hem örneklik sağlar; hem o kişiyi gururlanmaktan korur. Mü’min övmek istiyorsa — kişi yokken övsün; kişinin yanında ölçülü olsun.
Ölçülü Yüze Karşı Sözler
Yüze karşı tamâmen sessiz kalmak da gerekli değildir. Teşekkür etmek, sevgisini ifâde etmek, küçük bir iltifâtta bulunmak — bunlar âdâbtır. Ama abartılı methiye, sürekli iltifâtlar, gözünü kamaştıracak övgüler — bunlardan kaçınmak gerek. Ölçülü olmak — sünnete uygun.
Methiyeden Etkilenen — Tehlikede
Methiyeden hoşlanan kişi — tehlikededir. Mü’min övgüyü duyduğunda «Yâ Rab, bunlar benim olmaması gereken sıfatlardır; sen affet» demelidir. Hz. Ömer «Allâh’tan korkup methiyeye iltifât etmeyenlere rahmet» demişti. Övgüyü kabûlleneni — tasavvuf yolunda zarar görür.
Modern «Like» Kültürü — Aynı Tehlike
Modern sosyal medya «like» kültürü aynı tehlikeyi taşır. Her gönderi övgü almak için yapılır; her başarı paylaşılır; «like» sayısı nefsi okşar. Mü’min sosyal medyada dikkatli olmalı; özellikle dînî paylaşımlarını riyâ niyetiyle yapmamalı. Aksi takdîrde ameli zâyî olur.
Tedâvi — Tevâzu Eğitimi
Tedâvi tevâzu eğitimidir. Mü’min kendini sürekli alçakta tutmalı; «Ben hiçim, sâdece bir kulum» bilinciyle yaşamalı. Tasavvuf yolu bu tevâzuyu eğitir. Riyâzat, hizmet, zikir — nefsi alçaltır; methiyelerden etkilenmeyen bir kişilik oluşturur.
Niyâz — Methiyeden Etkilenmemek
Niyâz: «Yâ Rab, beni yüze karşı methetmekten ve methiyeden hoşlanmaktan koru. Sünneti seniyye’nin bu âdâbına bağlı kalmamı nasîb et. İltifâtla aldanmaktan, kibirlenmekten beni koru. Övgüyü duyduğumda ‘Sen daha iyisini biliyorsun’ diyebilen tevâzulu bir mü’min eyle. Modern ‘like’ kültürünün tuzaklarından beni uzak tut.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi sünnete bağlı tevâzulu mü’minler eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Âdâb, Kibir, Tevâzu. → Tasavvuf Sözlüğü