«Ey Îmân Edenler, Îmân Ediniz» Âyetini Nasıl Anlamalıyız?
«Ey îmân edenler, Allâh’a, Resûlüne, Resûlüne indirdiği kitaba ve daha önce indirdiği kitaba îmân ediniz» (Nisâ 136). Bu âyet ilginçtir: zâten îmân edenlere «îmân edin» diyor. Nasıl anlaşılır? Cevap: Îmân tek bir an’lık bir kabûl değil; sürekli bir hâldir. Mü’min her gün îmânını yeniler; tâzeler; derinleştirir. «Îmân ediniz» — îmânda sebât edin, kuvvetlendirin, derinleştirin. Bu sürekli bir süreçtir.
Îmân — Statik Değil, Dinamik
Îmân statik değil dinamiktir. «Bir kere îmân ettim, bitti» düşüncesi yanlış. Îmân — sürekli beslenmesi gereken bir ağaç gibi. Beslemezsen kurur; beslersen büyür. Bu yüzden Allâh «Îmân edin» diyor: «Îmânınızı koruyun, geliştirin, taze tutun».
Îmânın Artması ve Azalması
Îmân artar ve azalır. Ehli Sünnet ulemâsı bu konuda hemfikirdir. Sâlih amel îmânı arttırır; günah îmânı azaltır. Zikrullâh, namaz, sadaka — îmân kuvvetlendirir. Gaflet, günah, harâm — îmân zayıflatır. Mü’min îmânını koruyan amelleri sıkı tutmalıdır.
Tahkikî Îmân — Hedef
Sufîler iki tür îmândan bahseder: 1) Taklîdî îmân — annebabadan, çevreden alınan. 2) Tahkîkî îmân — kişinin kendi araştırması, idrâki, kalbî tasdîki ile kazanılan. Birinci kolay; ikinci zor ama gerçek. «Îmân edin» âyeti taklîdden tahkîke geçişi de teşvîk eder.
Îmân Hızla Kazanılmaz
Tahkîkî îmân hızla kazanılmaz. Yıllar süren tefekkür, dinleme, okuma, yaşama ile derinleşir. Sahâbei Kirâm 23 yıl boyunca îmânlarını arttırmaya devam ettiler. Vahiy ineceği her ânda yeni bir derinlik geldi. Modern mü’min de aynı şekilde — hızlı sonuç beklememeli.
Îmânın Beslenmesi
Îmânın beslenmesi: 1) Kur’ân tilâveti — düzenli okuma ve dinleme. 2) Tefsîr okuma — mânâları anlama. 3) Hadîs çalışması — Peygamber’in hayatından beslenme. 4) Sahih sohbet — ilim ehli ile birlikte olmak. 5) Zikrullâh — kalbi sürekli Allâh’a yöneltmek. Bu beslenmeler îmânı kuvvetlendirir.
Îmân Sınamaları
Îmân sınamalarla artar. Allâh mü’mini imtihân eder: hastalık, fakîrlik, kayıp, sıkıntı. Bu sınamalarda sabreden — îmânı kuvvetlenir; isyân eden — îmânı zayıflar. «İnsanlar ‘îmân ettik’ deyince mi sınanmadan bırakılacaklarını sanıyorlar?» (Ankebût 2).
Müceddidler — Îmânı Yenileyenler
Hz. Peygamber «Allâh her yüzyıl başında bu ümmete dînini yenileyen birini gönderir» buyurmuştu. Bu müceddidler ümmetin îmânını tâzeler. İmâm Gazâlî, İmâm Rabbânî, Şah Veliyullâh Dehlevî — müceddid kabûl edilen büyük âlimler. Eserleri îmân yenileme kaynağıdır.
Niyâz — Îmânın Sürekli Yenilenmesi
Niyâz: «Yâ Rab, îmânımı her gün yeniliyorum. Taklîdî îmândan tahkîkî îmâna yükselmeyi nasîb et. Kur’ân, hadîs, sahih sohbet ile îmânımı beslemeyi nasîb et. Sınamalarda sabredip îmânımı kuvvetlendirme tevfîki ver. Müceddid âlimlerin eserlerinden istifâdeyi nasîb et. İmânımı taze ve diri tut.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi îmânı sürekli yenilenen mü’minler eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Îmân, Tahkîk, Müceddid. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Bakara 2/261; Allah yolunda infakın kat kat karşılığı.
- Kur’an-ı Kerim, Tevbe 9/34-35; malı biriktirip Allah yolunda harcamama uyarısı.
- Kur’an-ı Kerim, Haşr 59/9; kardeşini kendine tercih etme erdemi.
- Müslim, Zühd, kulun gerçek malı ve infak rivayetleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, cömertlik ve infak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, cömertlik, cimrilik ve mal sevgisi bölümleri.