Doğruya Harcarsan Yanlıştan Kendini Kurtarırsın — Dünyâ ve Ahrette Sana Bekâbil
Doğruya harcarsan — yanlıştan kendini kurtarırsın; dünyâ ve ahrette sana bekâbil (karşılığı) olur. Bu, sahih mü’minin temel iktisadî prensibidir: para harcamayı düşünürken — niyetin temiz olması; harcamanın doğru yere gitmesi; sonucunun ahretteki karşılığı düşünülmesi gerekir. «Vellezîne yünfikûne emvâlehümü’btiğâ’e merdâtillâhi» — Allâh’ın rızâsını arzulayarak mallarını infâk edenler (Bakara 265). «Levlâ enzeltû ileyye ilâ ecelin karîb feessaddeka» — Yâ Rabbî, beni bir süre ertele de tasadduk edeyim (Münâfikûn 10). Kıyâmette zenginlerin pişmanlığı — niçin yeterli infâk etmedim? Mü’min bu pişmanlığa düşmemek için — bugünden doğruya harcamayı öğrenmelidir.
Doğruya Harcamak
«Doğruya harcamak» — Allâh’ın rızâsına uygun yerlere para verme. 1) Zekât — farz olan miktar. 2) Sadaka — ek hayır. 3) Aile geçimi — eş, çocuk, annebaba. 4) Akraba bakımı — sılai rahm. 5) İlim öğrenme — kitap, kurs, üniversite. 6) Sağlık — meşrû tedavi. 7) Helâl ihtiyâçlar — ev, gıda, kıyâfet. 8) Ümmet desteği — Filistin, hayır kurumları. 9) Sahih âlim ve dervişlere hediye. 10) Mescid inşası ve bakımı. Bu yerlere harcanan para — doğruya harcanmıştır.
Yanlıştan Kurtulma
«Yanlıştan kurtulma» — eğer doğruya harcarsan; aynı parayı yanlışa harcama riskinden kaçınmış olursun. Modern dönemde para yanlışa kolayca harcanır: 1) İsrâf — gereksiz lüks. 2) Haram tüketim — alkol, kumar, ahlâksız eğlence. 3) Haram alışveriş — fâizli krediler. 4) Düşman desteği — İsrâil ürünleri. 5) Gösteriş — marka aldatması. 6) Sahte hayır — yolsuz kurumlar. Doğruya harcayan — bütün bu tuzaklardan korunur. Para sınırlıdır; doğruya verirsen yanlışa kalmaz.
Dünyâdaki Karşılığı
Doğruya harcamanın dünyâdaki karşılığı: 1) Bereket — az ile çok olur. 2) Rızık artışı — Allâh karşılığını verir. 3) Hastalıkların şifâsı — sadaka «belâyı defeder.» 4) Sıkıntıların kalkması — kolaylık gelir. 5) Aile huzûru — Allâh evi mutlu kılar. 6) Sosyâl saygı — cömert insân sevilir. 7) Mânevî huzûr — Allâh ile yakınlık. Hadîs: «Sadaka maldan eksiltmez» (Müslim). Tam tersine — artırır.
Ahretteki Karşılığı
Ahretteki karşılığı — daha büyük: 1) Cennette yüksek mertebeler. 2) Sıkıntılardan korunma — sadaka cehennem ateşini söndürür (hadîs). 3) Kıyâmet gününde gölgelik — cömertler Arşın gölgesinde. 4) Allâh sevgisi. 5) Hz. Peygamber’in şefâati. 6) Cennet bahçeleri. Allâh: «Min zâellezî yukrizullâhe karzan hasenen feyüdâifehû lehû ed’âfen kesîreh» — Allâh’a kim güzel bir borç verir ki Allâh ona kat kat olarak versin (Bakara 245). Allâh’a borç vermek — sadaka. Karşılığı kat kat.
İyi Niyet Şartı
Doğru yere harcamak yetmez; niyet de iyi olmalı. «İnneme’la’mâlü bi’nniyyât» — Ameller niyetlere göredir (Buhârî, Müslim). Eğer sadaka — gösteriş için, şöhret için, vergi azaltmak için verilirse — Allâh kabul etmez. Eğer sâdece Allâh için verilirse — kabul edilir. Modern hayır kurumlarında çok kişi sadaka veriyor; ama niyetler farklı. Mü’min — niyetini sürekli kontrol etmeli.
Gizli ve Açık Sadaka
Sadakanın iki türü: 1) Gizli — kimse görmeden. 2) Açık — herkesin gördüğü. Klasik fıkıh: gizli sadaka daha faziletli; çünkü riyâ riski yok. Ama açık sadakanın da faydası var — başkalarına örnek olur, teşvik eder. Hangisini ne zaman? Eğer açık sadakada riyâ riski varsa — gizli. Eğer örnek olma fırsatı varsa — açık olabilir. Mü’min — durumu değerlendirmeli. Hadîs: «Gizli sadakası — sağ elinin verdiğini sol elinin bilmediği» (Buhârî).
Modern Hayır Stratejileri
Modern hayır stratejileri: 1) Aylık otomatik bağış — düzenli kazanç. 2) Hayır kurumu seçimi — sahih ve şeffaf olanlar. 3) Aile birikim — birlikte hayır planı. 4) Vasiyet — vefât sonrası malın bir kısmı. 5) Vakıf kurma — kalıcı hayır. 6) Üçüncü dünyâ projeleri — Filistin, Suriye gibi. 7) İlim ve eğitim destekleri. 8) Yetim ve dul desteği. Bu stratejiler — modern mü’minin elinde. Sadece zekât değil; sürekli ek hayır.
Niyâz — Doğru Harcama
Niyâz: «Yâ Rab, doğruya harcayan; yanlıştan kendini koruyan bir mü’min eyle. Bakara 265’in ‘Allâh’ın rızâsını arzulayarak infâk edenler’ arasında olayım. Münâfikûn 10’un pişmanlığından — ‘beni bir süre ertele de tasadduk edeyim’ diyenlerin akıbetinden — beni koru. Zekât, sadaka, aile geçimi, sılai rahm, ilim, sağlık, helâl ihtiyâç, ümmet desteği, sahih âlim hediye, mescid — bu doğru yerlere harcayan bir kul eyle. İsrâf, haram tüketim, fâizli alışveriş, düşman desteği, gösteriş, sahte hayır — bu yanlış yerlerden beni uzak tut. Dünyâdaki karşılığı — bereket, rızık, şifâ, kolaylık, huzûr, saygı, yakınlık — nasîb et. Ahretteki karşılığı — yüksek mertebeler, cehennemden korunma, Arş’ın gölgesi, Sen’in sevgin, Resûlün şefâati, cennet bahçeleri — bana ihsân eyle. Bakara 245’in ‘Allâh’a güzel borç vereni kat kat ödüllendirme’ lutfundan bana hisse ver. Niyetimi her zaman saf, Allâh için tut. Gizli sadakanın bereketinden bana lutfet.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: İnfâk, Sadaka, Bekâbil. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Bakara 2/261; Allah yolunda infakın karşılığı.
- Kur’an-ı Kerim, Hadid 57/10-11; Allah yolunda harcama ve güzel borç.
- Kur’an-ı Kerim, Fecr 89/27-30; razı olunmuş nefse dönüş çağrısı.
- Kuşeyri, er-Risale, beka, fena ve ihlas bahisleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, infak, ihlas ve mal sevgisi bölümleri.
- Sühreverdi, Avarifü’l-Maarif, ihlas ve seyrüsüluk bahisleri.