Dervişlik Ötekileştirmek Değildir, Dışarıda Bıraktığınız Kimseyi de İçinize Alabilmektir
Dervişlik — ötekileştirmek değildir. Aksine; dışarıda bıraktığınız, sevmediğiniz, kabûl etmediğiniz kişiyi bile içinize alabilmektir. Gerçek derviş — geniştir; kapsayıcıdır; küçük çevreye sığmaz. Allâh’ın bütün kullarını — mü’min ve gayrı mü’min, sâlih ve fâsık, dost ve düşman — bir şekilde kucaklayabilen kişidir. Yûnus Emre «Yetmiş iki millete bir gözle bakmayan, Hakk’ın katında âsî ve âlim sayılır» der. Dervişlik — herkesi ayırmadan kucaklayan bir gönül genişliğidir. Bu, sâdece dervişlik iddiâsı taşıyanların değil; gerçek dervişlerin alâmetidir.
Ötekileştirme — Modern Hastalık
Modern dünyâda «ötekileştirme» yaygın bir hastalık. Birini farklı görmek, dışlamak, küçümsemek. Siyâsî ötekileştirme — «bizim safımızdan değil»; dînî ötekileştirme — «bizim mezhebimizden değil»; etnik ötekileştirme — «bizim milletimizden değil»; sınıfsal ötekileştirme — «bizim seviyemizden değil.» Bütün bu ötekileştirmeler — derviş ahlâkına aykırıdır. Derviş — bütün insanları Allâh’ın kulu olarak görür.
Yûnus’un Sözü
Yûnus Emre der: «Yaratılanı sevdik Yaratan’dan ötürü.» Yâni yaratan Allâh; yaratılan bütün mahlûkât. Yaratan’a olan sevgi — yaratılanlara da yansır. Yûnus mü’mini de gayrı mü’mini de Allâh’ın yarattığı bir kul olarak görür; ona bir nazar atar. Bu — sınıf gözetmeyen, ırk gözetmeyen, mezhep gözetmeyen bir gönül genişliğidir. Türk tasavvuf geleneğinin en parlak ifâdesi.
Mevlânâ’nın Çağrısı
Mevlânâ «Gel, gel, ne olursan ol gel» diye çağırır. Müşrik olsan da, mecûsî olsan da, putperest olsan da gel. Bizim dergâhımız — ümîtsizlik dergâhı değil. Bu çağrı — derviş ahlâkının zirvesidir. Mevlânâ kapısını kimseye kapatmaz. Kim gelse — onunla muhabbet eder; onu Allâh’a yönlendirir. Bu — gerçek tebliğ, gerçek irşâd, gerçek dervişliktir.
«İçine Alma» — Nedir?
Birini «içine almak» ne demek? Onun bütün hatalarına rağmen onu reddetmemek; onu Allâh’ın bir kulu olarak görmek; onun için duâ etmek; onu kendinden bir parça gibi hissetmek. Bu, onun günahlarını onaylamak değil; ama onu yargılamaktan, dışlamaktan vazgeçmek. Allâh hatâlı kulunu yargılayabilir; biz değil. Biz — sâdece sevebiliriz; duâ edebiliriz; ümîd ile bekleyebiliriz.
Dervişin Geniş Gönlü
Derviş, geniş gönüllü olmalıdır. Gönlü dar olan kişi — sürekli «benden değil» der; sürekli ayrım yapar. Gönlü geniş olan ise — herkesi kucaklar; herkese yer açar. Bir hadîste «Mü’minin gönlü — Allâh’ın evidir» buyurulur. Allâh’ın evine herkes girebilir. Mü’min de gönlünü — Allâh’ın bir aynası olarak — herkese açık tutmalı.
Hak ile Bâtılı Karıştırma
«Herkesi içine alma» — hak ile bâtılı karıştırmak anlamına gelmez. Derviş — kişiyi sever; ama günahını sevmez. Kişiye yer verir; ama batılı reddeder. Kişiyi kucaklayabilir; ama onun yanlış inancını onaylamaz. Bu fark önemli. «Sevgi göster ama hakkı çiğneme.» Yûnus da, Mevlânâ da — bunu yaşamıştır. Sınır var; ama sınır kişiye değil, batıladır.
Niyâz — Geniş Gönül
Niyâz: «Yâ Rab, bana geniş bir gönül ver. Dervişliği ötekileştirme olarak değil; herkesi kucaklayabilme olarak yaşamamı nasîb et. Yûnus’un ‘yetmiş iki millete bir gözle bakma’ ahlâkını kalbime yerleştir. Mevlânâ’nın ‘gel ne olursan ol gel’ çağrısının ruhunu bende ihyâ et. Sevdiklerim dışındakileri de — Allâh’ın kulu olarak görme bilincini ver. Kişiyi sevmeyi; ama günahı reddetmeyi öğret. Dar gönlü, dar düşünceyi, dar sevgiyi benden uzaklaştır. Geniş, kapsayıcı, kucaklayıcı bir derviş eyle.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Derviş, Muhabbet, Gönül. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Hucurat 49/10; müminlerin kardeşliği.
- Kur’an-ı Kerim, Hucurat 49/13; insanların tanışma ve takva ölçüsüyle değerlendirilmesi.
- Kur’an-ı Kerim, Al-i İmran 3/159; yumuşaklık ve merhametle muamele.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, merhamet ve güzel ahlak rivayetleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, kardeşlik, merhamet ve tevazu bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kardeşlik hukuku ve ahlak terbiyesi bölümleri.