Başına Gelen Sıkıntıya Bakarken — Râzılık Makamına Doğru Yürü, İsyân Etme
Başına gelen herhangi bir sıkıntıya bakarken — râzılık makamına doğru yürü, isyân etme. Bu tasavvufî bir tavsiyedir. Sıkıntı geldiğinde iki yol vardır: 1) Râzılık — «Allâh böyle takdîr etti, bunda bir hayır vardır» demek. 2) İsyân — «niye bana?», «adâletsizlik!», «Allâh’a kızgınım» demek. Birinci yol mü’mini yükseltir; ikinci yol düşürür. Tasavvuf yolu — sürekli râzılığa doğru yürümektir.
Râzılık Makamı — Tasavvufun Zirvesi
Râzılık makamı tasavvufun zirvesidir. «Allâh onlardan râzı, onlar da Allâh’tan râzı» (Beyyine 8). İki yönlü bir râzılık. Mü’min Allâh’tan râzı olmadıkça — Allâh ondan râzı olmaz. Bu makama erişen mü’min — gerçek huzura erer.
Sıkıntının Sebebi — Hikmet
Mü’minin başına gelen sıkıntıların sebebi hikmettir. 1) Günahların kefâreti olabilir. 2) Mertebenin yükselmesi için bir vesîle olabilir. 3) Şükrü hatırlatmak için olabilir. 4) Gafleti gidermek için olabilir. 5) Cennetlik dereceleri arttırmak için olabilir. Mü’min sıkıntıyı bu hikmetlerle karşılar.
Hz. Eyyûb’un Sabrı
Hz. Eyyûb peygamberin sabrı meşhûrdur. Bütün malını kaybetti, sağlığı bozuldu, evlâdları öldü, yıllarca bekledi — ama tek bir isyân sözü etmedi. «Şüphesiz bana zarar dokundu; Sen merhametlilerin en merhametlisisin» (Enbiyâ 83). Bu hassas dua — isyân değil; teslim. Allâh O’nu mükâfâtlandırdı.
İsyân — Mâneviyâtı Yakar
İsyân mâneviyâtı yakar. Mü’min sıkıntıdan dolayı «niye bana?», «adâletsizlik!», «artık Allâh’a inanmıyorum» dese — sevâpları silinir. İsyân kalbi karaltır; kötülüğe açar. Bu yüzden tasavvuf isyâna karşı sertçe uyarır.
İlk Tepki — Önemli
Sıkıntı anındaki ilk tepki önemlidir. «Sabır, sabrın ilk darbede olanıdır» buyurmuştu Hz. Peygamber (Buhârî). Yâ’nî darbenin ilk anında sabır göstermek. Sonradan «sabretmeliydim» demek geç. Mü’min ilk tepkisini kontrol etmeyi öğrenmelidir.
«İnnâ Lillâhi» Duâsı
Sıkıntı anında «İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn» (Biz Allâh’ın kullarıyız, O’na döneceğiz) demek sünnettir. Bu duâ sıkıntıyı hafifletir; mü’mini hatırlatır: «Sen Allâh’ın kulusun; bu sıkıntı O’ndan geldi; sonunda O’na döneceksin». Bu çerçeve içinde sıkıntı küçülür.
Râzılık — Eğitilir
Râzılık eğitilir; doğuştan gelmez. Mü’min küçük sıkıntılarda râzılığı uygular; sonra büyük sıkıntılarda. Trafik sıkışıklığında — râzı olmak. Hastalık anında — râzı olmak. Maddî kayıpta — râzı olmak. Yıllar geçtikçe râzılık tabiat olur; sıkıntılar artık huzûru bozmaz.
Niyâz — Râzılık Makamı
Niyâz: «Yâ Rab, beni râzılık makamına yükselt. Sıkıntılarda isyân etmekten beni koru. Hz. Eyyûb’un sabrına benzer bir sabır ver. İlk darbede sabır gösterme tevfîki ver. ‘İnnâ lillâhi’ duâsını sürekli okumamı nasîb et. Senin takdîrinde hayır olduğuna kalpten inanan bir mü’min eyle. ‘Allâh’tan râzı, Allâh’ın kullarından’ grubuna kat.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi râzı mü’minler eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Râzılık, Sabır, İsyân. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
- Buhari, İman ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeşlik rivayetleri.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin şerhi.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.