Asıl Utanılacak Olan Şey Fukarâlık Değil, Kalbin Mânevî İlletidir — Maddî Fakirliğin Şerefi ve Kalp Hastalığının Utancı
Asıl utanılacak olan şey — fukarâlık değil; kalbin mânevî illetidir. Modern toplum fakirliği utanılacak bir şey gibi gösterir; «başarısız», «yeteneksiz» damgası vurur. Hâlbuki İslâm — fakirliği bir utanç vesilesi olarak görmez. Hz. Peygamber «Fakirlik şereftir, övüncümdür» buyurmuştur. Asıl utanılacak — kalpteki kibir, hased, riyâ, cimrilik, gaflet, dünyâ sevgisi gibi mânevî hastalıklardır. Bu hastalıkları taşıyan zengin — gerçek anlamda fakir; bunlardan uzak olan fakir — gerçek anlamda zengindir. Mü’min utanma ölçütünü düzeltmelidir.
«Fakirlik Şereftir»
Hz. Peygamber «elfakru fahrî» — fakirlik benim övüncümdür, buyurmuştur. Bu — şaşırtıcı bir ifâdedir. Çünkü dünyâda kimse fakir olmak istemez. Hz. Peygamber niçin fakirliği övüyor? Çünkü fakirlik — Allâh’a daha çok bağlılık getirir; zenginlik gibi gaflete sürüklemez. Hz. Peygamber’in evinde günlerce sıcak yemek pişmediği rivâyet edilir. Bu fakirlik — onun şerefiydi; çünkü tamamen Allâh’a güveniyordu.
Mânevî İlletler
Asıl utanılacak — kalbin mânevî illetleridir. Bunlar: 1) Kibir — kendini büyük görmek. 2) Hased — başkalarının nimetine düşmanlık. 3) Riyâ — Allâh için değil insanlar için yapmak. 4) Cimrilik — vermekten kaçınma. 5) Gaflet — Allâh’ı unutmak. 6) Dünyâ sevgisi — ahreti unutmak. 7) Ucub — kendi amellerini beğenmek. 8) Gîybet — başkasının arkasından konuşmak. Bu hastalıkları taşıyan kalp — utancın asıl kaynağıdır.
Modern Ölçütün Bozukluğu
Modern toplumun ölçütü bozuktur. Para sahibi olan — saygındır; cebi boş olan — küçümsenir. Bu ölçüt — İslâm’a aykırıdır. İslâm — kişiyi takvâsıyla, ihlâsıyla, ahlâkıyla değerlendirir; cüzdanıyla değil. Karûn zengindi; Allâh onu yerin altına gömdü. Hz. Bilâl köleydi, hâli kötüydü; Hz. Peygamber «Cennette ayakkabılarının sesini duydum» dedi. Gerçek değer — paraya değil; kalbe bağlıdır.
Zengin Fakir, Fakir Zengin
Bir paradoks: zengin olan fakir olabilir; fakir olan zengin olabilir. Maddî olarak çok şeyi olan ama kalbinde Allâh sevgisi olmayan — gerçek anlamda fakirdir; çünkü en kıymetli sermâyeden mahrûm. Maddî olarak çok az şeyi olan ama kalbinde Allâh sevgisi taşıyan — gerçek anlamda zengindir; çünkü en kıymetli sermâyeye sahip. Hadîs: «Asıl zenginlik mal çokluğu değil; gönül zenginliğidir.»
Fakirliğin Tehlikeleri
Tabiî, fakirlik — her zaman şeref değildir. Eğer fakirlik kişiyi haram yollara sevkediyorsa, isyâna sürüklüyorsa, kalbini Allâh’tan uzaklaştırıyorsa — tehlikedir. Hadîs: «Fakirlik küfre yakındır.» Yâni bazıları fakirlik içinde îmânlarını koruyamaz; isyân ederler. Bu yüzden bazı sahâbe «Yâ Rab, beni fakirlikten koru» diye duâ etmişti. Fakirlik şerefli olan — ihtiyârî sabırla taşınanıdır; isyân ettirenidir değil.
Zenginliğin Tehlikeleri
Zenginlik de — her zaman nimet değildir. Zenginlik insânı şımartabilir; Allâh’ı unutturabilir; kibirlendirebilir. Hz. Peygamber «Ümmetim için en korktuğum şey — dünyânın açılması ve birbirleriyle yarışmasıdır» buyurmuştur. Modern dönemde dünyâ çok açıldı; insânlar zenginliği yarışıyor. Bu — büyük bir fitnedir. Allâh «Mallarınız ve evlâdlarınız sizin için fitnedir» buyurur (Tegâbün 15).
Niyâz — Ölçütün Düzeltilmesi
Niyâz: «Yâ Rab, beni utanılacak şeyleri doğru tanıyan bir mü’min eyle. Fukarâlığı utanç vesilesi olarak görmekten beni koru. Asıl utancın — kalbin mânevî illetleri olduğunu bilebileyim. Kibir, hased, riyâ, cimrilik, gaflet, dünyâ sevgisi, ucub — bunlardan kalbimi temizle. Eğer beni fakir kıldıysan — fakirliği isyâna değil, sabra çevirebilen bir mü’min eyle. Eğer beni zengin kıldıysan — zenginliği gaflete değil, şükre çevirebileyim. Modern ölçütlerin yanlışlığını bilen; Hz. Peygamber’in ölçüsüyle bakan bir kul eyle.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Fakirlik, Kalp Hastalıkları, Tezkiye. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Fatır 35/15; insanların Allah’a muhtaç oluşu.
- Kur’an-ı Kerim, Mücadele 58/11; ilim verilenlerin derecelerinin yükseltilmesi.
- Buhari, İlim, ilmin fazileti rivayetleri.
- Müslim, Zikir ve Dua, dünya nimetleri ve kalbin yönelişiyle ilgili rivayetler.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, ilim, kalp ve fakr bahisleri.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı ve makamlar bahisleri.
- Hucviri, Keşfu’l-Mahcub, tasavvufi terbiye ve mürşidlik bahisleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, zikir ve ahlak bölümleri.
- Sühreverdi, Avarifü’l-Maarif, sohbet, zikir ve dergah adabı bahisleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, zikir, takva ve güzel ahlak bölümleri.