Cenâbı Hak celle celâlühû Lokmân sûresinin 13. âyeti kerîmesinde «Hani Lokmân, oğluna öğüt vererek ‘Yavrucuğum! Allâh'a ortak koşma; doğrusu şirk büyük bir zulümdür’ demişti» buyurmuştur. Bu âyeti kerîme baba ve oğul arasındaki manevî terbiyenin örneğini gösterir; baba sevgi ile yaklaşır (yavrucuğum), ve hikmet ile öğüt verir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette anne ve babaların hatâlı tutumlarının çocuklarda kaygı, korku ve özgüven eksikliğine sebep olduğunu, ve doğru ebeveynliğin nasıl olması gerektiğini îzâh etmektedir. Çocuk bir aile ortamında doğar, büyür, ve şahsiyetini bu ortamda kazanır; bu sebeple anne ve babanın tutumları çocuğun bütün hayâtını şekillendirir. Ebeveynin yanlış tutumları çocukta derin yaralar bırakır; lâkin doğru tutumlar çocuğu sağlıklı, kendine güvenli, ve sünnete bağlı bir şahsiyet hâline getirir.

Aile Ortamının Önemi

Aile ortamı çocuğun şahsiyetinin temelidir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Çocuk doğduğu andan itibaren ailenin etkisi altındadır. Hava ne kadar saf ise, çocuğun gelişimi o kadar sağlıklı olur; hava ne kadar kirli ise, çocuğun gelişimi o kadar bozulur. Aile çocuğun yaşadığı havayı temîn eder; bu sebeple ailenin tutumu çok mühimdir» demektedir. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte «Hiçbir baba çocuğuna güzel bir terbiyeden daha kıymetli bir mîrâs bırakmamıştır» (Tirmizî, Birr) buyurmuştur. Bu hadîsi şerîf ebeveynin en mühim vazîfesinin çocuğa güzel bir terbiye vermek olduğunu gösterir. Mâlmülk geçicidir; lâkin terbiye kalıcıdır. Bir baba çocuğuna milyonlar bıraksa da, terbiye vermemişse, çocuğu o milyonları batırır. Lâkin bir baba çocuğuna güzel bir terbiye verirse, çocuğu kendi başının çârsesini bulur, ve hayâtının her ânında bu terbiyenin meyvesini görür.

Hatâlı Tutumlar

Anne ve babaların hatâlı tutumları çeşitli olabilir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «En yaygın hatâlı tutumlar şunlardır: aşırı baskı ve cezalandırma; aşırı serbestlik ve ihmâl; aile içi şiddet; çocuğa karşı ilgisizlik; çocuğu sürekli eleştirmek; karşılaştırmalar yapmak; sevgiyi koşula bağlamak; ve çocuğa karşı tutarsız davranmak. Bu tutumların her biri çocuğun manevî yapısında izler bırakır» demektedir. Aşırı baskı çocuğu sürekli korku içinde yaşatır; ve bu korku ileride kaygı bozukluğuna dönüşür. Aşırı serbestlik çocuğa sınırların ne olduğunu öğretmez; ve ileride hayâtın zorluklarını kabûl edemeyen bir kişilik oluşturur. Aile içi şiddet çocuğa «güç ve yumruk her şeyin çözümüdür» mesajını verir; ve ileride şiddet eğilimi gösteren bir yetişkin olarak yetişir. İlgisizlik çocuğa «sen önemli değilsin» mesajını verir; ve ileride özgüven eksikliği yaşayan bir kişi olur.

Kaygı ve Korku

Hatâlı ebeveyn tutumları çocukta kaygı ve korku doğurur. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Çocuk eğer aile ortamında sürekli baskı altında ise, korku içinde yaşamaya alışır. Bu korku zamanla derinleşir, ve çocuğun şahsiyetinin bir parçası hâline gelir. Yetişkin olduğunda bu kişi her şeyden korkar; karar vermekten korkar, hayâta atılmaktan korkar, hattâ sevmekten ve sevilmekten bile korkar» demektedir. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Kim Allâh'a tevekkül ederse, O ona yeter» (Talâk 65/3) buyurmuştur. Bu âyeti kerîme korku ve kaygıdan kurtulmanın yolunu gösterir; Cenâbı Hakk'a tevekküldür. Lâkin Cenâbı Hakk'a tevekkül edebilmek için kişinin kalbinin sağlıklı olması gerekir; ve çocuklukta yaşanan kaygı kalbi sağlıksız hâle getirir. Bu sebeple ebeveynin asıl vazîfesi çocuğun kalbini Cenâbı Hak'a yönlendirmektir, ve onu korku ve kaygıdan korumaktır.

Özgüven Eksikliği

Hatâlı ebeveyn tutumları çocukta özgüven eksikliğine de yol açar. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Çocuk eğer ailede sürekli eleştiriliyorsa, başka çocuklarla karşılaştırılıyorsa, sevgisi koşullara bağlanıyorsa, kendisini değersiz hisseder. Bu değersizlik duygusu zamanla derinleşir, ve çocuğun özgüvenini öldürür. Yetişkin olduğunda bu kişi kendisine güvenemez; her kararında tereddüt eder, başkalarının onayını arar, ve kendi kendisine değer veremez» demektedir. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte «Hiçbir baba çocuğuna güzel bir tutum ve sözlerinden daha güzel bir hediye veremez» (Tirmizî) buyurmuştur. Bu hadîsi şerîf ebeveynin sözlerinin ve tutumlarının çocuk üzerindeki etkisini gösterir. Anne ve babanın güzel sözleri ve tutumları çocuğun özgüvenini geliştirir; eleştirici ve aşağılayıcı sözleri ve tutumları ise özgüvenini zayıflatır. Bu sebeple ebeveyn çocuğa karşı her sözüne dikkat etmeli, ve onu hep teşvîk eden, motiv eden, ve destekleyen bir tavır içinde olmalıdır.

Doğru Tutumlar

Doğru ebeveyn tutumları çocuğu sağlıklı yetiştirir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Doğru ebeveyn tutumlarının başında sevgi gelir; çocuk koşulsuz sevilmelidir. Sonra şefkat gelir; çocuğa şefkatle yaklaşılmalıdır. Sonra sabır gelir; çocuğun hatâlarına sabırla katlanılmalıdır. Sonra adâlet gelir; çocuğa adâletle davranılmalıdır. Ve son olarak hikmet gelir; çocuğun her dönemine uygun bir terbiye verilmelidir» demektedir. Bu beş tutum bir araya geldiğinde, çocuk sağlıklı bir şahsiyet kazanır. Sevgi içinde büyüyen çocuk, sevgi vermeyi öğrenir. Şefkat içinde büyüyen çocuk, şefkatli bir kişi olur. Sabır içinde büyüyen çocuk, sabırlı bir yetişkin olur. Adâlet içinde büyüyen çocuk, adâletli bir kişi olur. Hikmet içinde büyüyen çocuk, hikmetli bir yetişkin olur. Bu, ebeveynin çocuğa verebileceği en kıymetli mîrâsdır.

Halvetiyye Yolunun Aile Mîrâsı

Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolu aile içi hayâta büyük önem verir. Mustafa Özbağ Efendi Şerhi Virdi Settâr'ında, «Bu yolda dervîş ailesine karşı en yüksek standartlarda davranmalıdır. Aile ortamı bir manevî mektep olmalı; çocuklar burada dîni, ahlâkı, ve sünneti öğrenmelidirler. Eğer ailede manevî bir hava yoksa, çocuklar bu havanın eksikliğinde büyürler, ve manevîyatları zayıf olur» demektedir. Pîr Şâbânı Velî hazretleri çocukları olmasa bile dervîşlere ve onların ailelerine bir baba gibi yaklaşmıştır. Mustafa Özbağ Efendi kendi çocuklarına ve dervîşlerin çocuklarına manevî terbiye vermiştir. Mustafâ Özbağ efendi de sohbetlerinde, «Sen evinde bir manevî atmosfer kur. Sabah ve akşam Kur'ân okunsun; namâzlar cemaatle kılınsın; sohbetler düzenlensin; ve aile bireyleri bir manevî halka oluştursun. Bu atmosferde büyüyen çocuk hem dünyâda hem âhirette kazançlı olur» diye nasîhat eder. Bu öğreti Halvetiyye yolunun aile mîrâsıdır.

• Kur'ânı Kerîm: Lokmân 31/13-19; Tahrîm 66/6; Furkân 25/74; Talâk 65/3; Bakara 2/153.
• Süneni Tirmizî, Kitâbü'l-Birr ve's-Sıla, terbiye hadîsi.
• Sahîhi Buhârî, Kitâbü'l-Edeb.
• Sahîhi Müslim, Kitâbü'l-Birr ve's-Sıla.
• İmâm Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi'd-Dîn, Cilt 3, çocuk terbiyesi.
• İmâm Gazzâlî, Eyyühe'l-Veled.
• İbn Sînâ, Kitâbü's-Siyâse.
• İbn Miskeveyh, Tehzîbü'l-Ahlâk.
• İmâm Mâverdî, Edebü'd-Dünyâ ve'd-Dîn.
• İbn Cevzî, Lakatü'l-Menâfi'.
• İmâm Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb.
• İmâm Kurtubî, el-Câmi'u li-Ahkâmi'l-Kur'ân.
• İbn Kesîr, Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm.
• İbn Kayyim el-Cevziyye, Tuhfetü'l-Mevdûd.
• Mustafa Özbağ Efendi, Şerhi Virdi Settâr.
• Pîr Şâbânı Velî, Sohbet Mecmûası.
• Aziz Mahmûd Hüdâyî, Câmi'u'l-Fadâ'il.
• Hüseyin Vassâf, Sefînei Evliyâ.
• Niyâzî-i Mısrî, Dîvânı İlâhiyât.
• Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Aile ve Evlilik Sohbetleri.

Sohbetin Tasnîfi: Bu sohbet aile ortamının önemini, hatâlı tutumların çeşitlerini, kaygı ve korku doğurmasını, özgüven eksikliğine yol açmasını, doğru tutumları, ve Halvetiyye yolunun aile mîrâsını tafsîl etmektedir.

Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Aile ve Evlilik Sohbetleri