Cenâbı Hak celle celâlühû Kevser sûresinin 2. âyeti kerîmesinde «Rabbin için namâz kıl ve kurbân kes» buyurmuştur. Bu âyeti kerîme kurbân ibâdetinin Cenâbı Hak emri ile farz olduğu, ve mü'min için bir vazîfe olduğunu göstermektedir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette ailede sadece babanın kazancı olduğunda, kurbân kesmenin hangi şartlarda gerekli olduğunu, kim için kesileceğini, ve fıkıhî hükümleri îzâh etmektedir. Hanefî mezhebine göre nisâb miktârı mâla sâhip olan her hür Müslümân erkek üzerine kurbân vâcibdir; lâkin ailenin diğer fertleri için kurbân kesmek farz değil, müstehâbdır. Bu sohbette aile reîsi olan babanın hem kendisi için, hem isterse hanımı ve çocukları için ayrı ayrı kurbân kesebileceği, lâkin sadece kendisi için kesmek de yeterli olduğu açıklanmaktadır.
Kurbân İbâdetinin Mâhiyeti
Kurbân, lugatte «yakınlık vesîlesi olan şey» demektir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Kurbân, mü'minin Cenâbı Hakk'a yakınlaşma vesîlesi olarak kestiği bir hayvândır. Cenâbı Hak Kurbân'ı bir ibâdet olarak emretmiş, ve İbrâhîm aleyhisselâm'dan beri ümmetlere bu ibâdeti farz veya vâcib kılmıştır» demektedir. Hz. İbrâhîm aleyhisselâm oğlu İsmâîl'i kurbân etmek için bıçağı boğazına çekerken, Cenâbı Hak ona bir koç indirmiş, ve bu hâdise «Kurbân Bayramı»nın temeli olmuştur. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Onların etleri ve kanları Allâh'a ulaşmaz; lâkin sizden takvâ ulaşır» (Hac 22/37) buyurmuştur. Bu âyeti kerîme kurbânın asıl maksadının et ve kan değil, mü'minin niyetindeki takvâ olduğunu açıkça gösterir. Kurbân kesen mü'min, Cenâbı Hak için bir mâlını fedâ etmiş olur; ve bu fedâkârlık takvâya işâret eder.
Kurbânın Vâcibliği
Hanefî mezhebine göre kurbân vâcibdir; Şâfi'î ve Mâlikî mezheplerine göre ise sünneti mü'ekkededir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Hanefî mezhebine göre kurbân vâcibdir; nisâb miktârı mâla sâhip olan her hür Müslümân erkek üzerine. Nisâb miktârı, fıtır sadakası nisâbı ile aynıdır; yâni 80,18 gram altın veya onun değeri kadar mâl. Bu miktâra ulaşan kişi kurbân kesmekle mükelleftir» demektedir. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte «Kim varlık sâhibi olur da kurbân kesmezse, mescîdimize yaklaşmasın» (İbn Mâce, Edâhî) buyurmuştur. Bu hadîsi şerîf kurbân kesmenin ne kadar mühim olduğunu gösterir. Hanefî âlimleri bu hadîsi delîl olarak alıp kurbân kesmenin vâcib olduğuna hükmetmişlerdir. Vâcib, farz ile sünnet arası bir hükümdür; terkeden günâhkâr olur, lâkin küfre girmez.
Aile Fertleri İçin Kurbân
Aile fertleri için ayrı ayrı kurbân kesmek mes'elesi mühim bir mes'eledir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Hanefî mezhebine göre kurbân kesmek farz değil, vâcibdir; ve sadece nisâba mâlik olan kişiye vâcibdir. Yâni nisâba mâlik olmayan eş ve çocuklar için kurbân kesmek vâcib değildir. Lâkin aile reîsi olan baba, isterse kendisi için bir kurbân, isterse hanımı için ayrı bir kurbân, isterse çocukları için ayrı kurbânlar kesebilir. Bunların hepsi câizdir, ve müstehâbdır» demektedir. Resûli Ekrem efendimiz Veda Haccı'nda yüz tane deve kurbân etmiş, bu kurbânların bâzılarını kendi adına, bâzılarını âilesi ve ümmeti adına kesmiştir. Bu sünnet aile fertleri için ayrı kurbânlar kesmenin mübâh ve sevâb olduğuna işâret eder. Lâkin imkân ölçüsünde kesilebilir; bütün aile için ayrı kurbânlar kesmek mecbûriyet değildir.
Tek Bir Kurbânın Kifâyeti
Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette mühim bir hükmü açıklar: «Aile reîsi olan babanın kendi adına kestiği bir kurbân, ailenin tamâmını manevî olarak kapsar. Bu, Resûli Ekrem efendimizin sünnetidir. Bir hadîsi şerîfte ‘Hanesinde kurbân kesilen kişi ve aile efrâdı, manevî olarak bu kurbânın bereketinden istifâde eder’ buyrulmuştur. Lâkin bu, sadece aile reîsi için vâcib olan kurbânın değerlendirilmesi mes'elesidir; ailenin diğer fertleri için ayrı kurbân kesilmesini engellemez» demektedir. Yâni babanın kestiği bir kurbân ile aile manen istifâde eder; lâkin imkânı varsa baba isterse hanımı, çocukları, ve anababası için de ayrı kurbânlar kesebilir. Bu, aile büyüğünün takdîridir; ve aile bütçesine göre kararlaştırılır. Modern devirde bâzı âileler bütün aile fertleri için ayrı kurbânlar keserler; bu, mâlî imkânı olduğunda, sevâbtır. Bâzıları sadece bir kurbân keserler; bu da fıkhın izin verdiği bir durumdur.
Çocukların Hâli
Çocuklar için kurbân mes'elesi de fıkıhta tartışılmıştır. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Çocuklar için kurbân vâcib değildir; çünki çocuklar genelde mâlik değildir, ve mükellef sayılmazlar. Lâkin çocuğun kendi mâlı varsa, ve nisâba mâlik ise, baba çocuğun kendi mâlından kurbân kesebilir; çünki bu durumda çocuğun mâlının zekâtı gibi, kurbân da onun mâlından çıkar» demektedir. Lâkin bu durum nâdiren olur; çocuklar genelde mâlik değildir, ve baba çocuk için kendi mâlından bir kurbân keserse, bu sevâb sayılır; lâkin vâcib değildir. Akîka kurbânı ise farklı bir mes'eledir; akîka, çocuğun doğumunun yedinci günü kesilen şükür kurbânıdır, ve sünneti mü'ekkededir. Bu, kurbân Bayramı kurbânından farklıdır. Aile çocukları için akîka kesmemiş ise, bu sünneti yerine getirmek için her zaman akîka kesebilirler; lâkin bu konu Bayram kurbânından farklı bir konudur.
Niyetin ve İhlâsın Önemi
Kurbânın asıl mâhiyeti niyettedir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Kurbân kesen mü'min niyetinde Cenâbı Hak rızâsını bulundurmalıdır; sadece âdet olduğu için, sadece komşunun gözüne girmek için, ya da sadece et yemek için kesmemelidir. Niyet ihlâs ile yapılırsa, kurbân Cenâbı Hak indinde makbûl olur; ihlâs olmazsa, sadece bir hayvân kesilmiş olur, ibâdet olmaz» demektedir. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Bu kurbânlar Allâh'ın size verdiği nimetlerden dolayı O'nu yâd etmek içindir» (Hac 22/34) buyurmuştur. Bu âyeti kerîme kurbânın asıl maksadının Cenâbı Hak'ı yâd etmek, O'nun nimetlerine şükretmek, ve Hz. İbrâhîm sünnetine ittibâ etmek olduğunu gösterir. Bu niyetlerle kesilen kurbân, mü'min için bir manevî yakınlaşma vesîlesi olur. Halvetiyye yolu da kurbân ibâdetinde niyet ve ihlâsa çok önem verir; dervîşler kurbân keserken Cenâbı Hak adına, sünnete ittibâ niyetiyle, ve ailesinin manevî bereketi için kesmelidirler.
- Kur'ânı Kerîm: Kevser 108/2; Hac 22/34, 37; Sâffât 37/100-111; Mâide 5/27; Bakara 2/196.
- Süneni İbn Mâce, Kitâbü'l-Edâhî, kurbân hadîsleri.
- Sahîhi Buhârî, Kitâbü'l-Edâhî.
- Sahîhi Müslim, Kitâbü'l-Edâhî.
- İmâm Ebû Yûsuf, Kitâbü'l-Harâc.
- İmâm Serahsî, el-Mebsût, kurbân babı.
- İmâm Kâsânî, Bedâ'i'u's-Sanâ'i', kurbân ahkâmı.
- İbn Âbidîn, Reddü'l-Muhtâr.
- İmâm Merğînânî, el-Hidâye.
- İmâm Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi'd-Dîn, hac ve kurbân.
- İmâm Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb.
- İmâm Kurtubî, el-Câmi'u li-Ahkâmi'l-Kur'ân.
- İbn Kesîr, Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm.
- Mustafa Özbağ Efendi, Şerhi Virdi Settâr.
- Pîr Şâbânı Velî, Sohbet Mecmûası.
- İbn Receb el-Hanbelî, Câmi'u'l-Ulûm ve'l-Hikem.
- Aziz Mahmûd Hüdâyî, Câmi'u'l-Fadâ'il.
- Hüseyin Vassâf, Sefînei Evliyâ.
- İmâm Nevevî, el-Mecmû'u şerhu'l-Mühezzeb, kurbân babı.
- Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Soru-Cevâb Sohbetleri.
Sohbetin Tasnîfi: Bu sohbet kurbân ibâdetinin mâhiyetini, kurbânın vâcibliğini, aile fertleri için kurbân hükümlerini, tek bir kurbânın kifâyetini, çocukların hâlini, ve niyetin ve ihlâsın önemini tafsîl etmektedir.
Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Soru-Cevâb Sohbetleri