Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte «Kadın dört sebeple alınır: mâlı için, soyu için, güzelliği için, ve dîni için. Sen dîni olanı seç, elin toprakla dolsun» (Buhârî, Nikâh) buyurmuştur. Bu hadîsi şerîf evlilikte tercîhin esâsının dîn olduğunu, ve bu esâsa riâyet etmeyenin pek hayır görmediğini gösterir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette evlilikte denkliğin (küfüv) ne kadar mühim olduğunu, hangi vasıflarda denklik aranması gerektiğini, ve denkliğin gözardı edilmesinin sonuçlarını îzâh etmektedir. Denklik, eşler arasındaki uyumun temelidir; ve uyumsuz bir evlilik, ne kadar sevgiyle başlasa da, sonunda zorluğa düşer. Bu sebeple sünneti seniyye eşler arasında dîn, ahlâk, kültür, ve eğitim bakımından denkliği aramayı emir buyurmuştur.

Küfüv Mefhûmu

Küfüv, lugatte «denk, eş, benzer» demektir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Tasavvuf ve fıkıh ıstılâhında küfüv, evlenecek iki kişinin hayâtın belli alanlarında bir denklik göstermesidir. Bu denklik dînde, ahlâkta, kültürde, eğitim seviyesinde, ve âile yapısında aranır. Küfüvsüz evlilikler büyük zorluklara dûçâr olabilir; çünki eşler hayâtın temel mes'elelerinde anlaşamazlar» demektedir. Hanefî mezhebine göre küfüv altı şeyde aranır: dînde, neseb'te, mâlda, mesleğin şerefinde, hürriyetinde, ve hâlinin selâmetinde. Bu altı şart eşit olduğunda, evlilik küfüv açısından meşrû'dur. Lâkin bu şartlar mutlak değildir; bâzı şartlardan vaz geçilebilir, fakat dînden vaz geçilemez. Çünki dîn evliliğin temelidir; dîn olmadan eşler arasında manevî bir bağ kurulamaz, ve manevî bağ olmayan evlilikler bekâ bulmazlar.

Dîn Denkliği

Dîn denkliği, küfüv şartlarının en mühimidir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Dîn denkliği sadece ‘ikisi de Müslümân olsun’ demek değildir; bu kâfi' gelmez. Dîn denkliği, ikisinin de aynı dînî hassâsiyete sâhip olması, aynı dînî pratiği yaşaması, ve aynı dînî kültüre sâhip olmasıdır. Eğer biri çok dîndar ama diğeri lâkayd ise, bu denksizlik çok büyük problemlere yol açar» demektedir. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte «Sen dîni olanı seç, elin toprakla dolsun» (Buhârî, Nikâh) buyurmuştur. Bu hadîsi şerîf evlilikte tercîhin tam olarak dîn üzerine yapılması gerektiğini açıkça gösterir. Bir kişi mâl için, soy için, veya güzellik için evlenebilir; lâkin bunlar sadece geçici şeylerdir. Mâl tükenir, soy unutulur, güzellik yıllarla solar; lâkin dîn kalır, ve dîn üzerine kurulan evlilik bekâ bulur.

Ahlâk Denkliği

Ahlâk denkliği de evliliğin önemli bir şartıdır. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Eşler arasında ahlâk denkliği olmadan beraberce yaşamak çok zordur. Eğer biri sabırlı, mütevâzı, ve dürüst ise; diğeri ise sabırsız, kibirli, ve yalancı ise, bu iki kişinin bir arada yaşaması mümkün değildir. Çünki ahlâk insânın iç yapısıdır; ve iki farklı iç yapının bir arada yaşaması zorludur» demektedir. Bu sebeple evlenecek kişilerin birbirlerini iyice tanımaları, ahlâkî vasıflarını öğrenmeleri, ve uyumlu olduklarından emîn olmaları gerekir. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte «Sizin en hayırlınız, ahlâkça en güzel olanınızdır» (Buhârî, Edeb) buyurmuştur. Bu hadîsi şerîf ahlâkın insânın değerinin ölçüsü olduğunu gösterir; ve evlilikte de bu ölçü uygulanmalıdır.

Kültür ve Eğitim Denkliği

Kültür ve eğitim denkliği de mühim bir şart sayılır. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Kültür denkliği eşlerin aynı dünyâ görüşünü paylaşmaları, aynı kıymetlere sâhip olmaları, ve aynı yaşam tarzına alışmış olmalarıdır. Eğitim denkliği ise eşlerin benzer eğitim seviyesinde olmaları, ve birbirleriyle aynı seviyede konuşabilmeleridir. Bu denklikler olmadığında, eşler arasında bir ‘dil farkı’ oluşur; ve bu fark zamanla iletişimi zorlaştırır» demektedir. Bu denklik mutlak bir şart değildir; lâkin uyumlu bir evlilik için tercîh sebebidir. Eğer bir kişi yüksek eğitimli ise, ve diğeri çok düşük eğitimli ise, ortak bir konuşma zemîni bulmak zorlaşabilir. Lâkin bunun aksi de söz konusudur; bâzen düşük eğitimli bir kadın yüksek eğitimli bir erkekten daha hikmetli olabilir, çünki hikmet sadece eğitimden gelmez; tecrübeden, fıtrattan, ve manevî terbiyeden de gelir.

Denkliğin Gözardı Edilmesi

Denkliğin gözardı edilmesi, evliliğin başarısızlığına sebep olur. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Modern devirde insânlar evlenirlerken denkliği göz ardı ediyorlar; sadece mâdî imkânlara, sadece güzelliğe, sadece çekiciliğe bakıyorlar. Halbuki bu vasıflar geçicidir; mâl tükenir, güzellik solar, çekicilik unutulur. Lâkin denkliğin yokluğu kalıcıdır; ve evliliğin sonunda iki kişiyi bir arada tutamaz» demektedir. Bu sebeple evlenecek kişilerin akıllı bir tercîh yapmaları, sadece geçici vasıflara değil, kalıcı vasıflara da bakmaları gerekir. Aile büyüklerinin bu tercîhe yardım etmesi de önemlidir; çünki gençler bâzen kendi heves ve duygularına göre tercîh yaparlar, ve aile büyükleri daha tecrübeli oldukları için doğru tercîhi görebilirler. Aile büyüklerinin tavsiyesini dinlemek, gençlerin akıllı bir kararıdır.

Halvetiyye Yolunun Denklik Görüşü

Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolu evlilikte denkliğe büyük önem verir. Mustafa Özbağ Efendi Şerhi Virdi Settâr'ında, «Bu yolda dervîş evleneceği zaman, denkliği aramalıdır. En mühim denklik dîn ve ahlâk denkliğidir; sonra kültür ve aile denkliği gelir. Bu denklikler bir araya geldiğinde, evlilik hem dünyâda hem âhirette bir saâdet vesîlesi olur» demektedir. Halvetiyye dervîşi evleneceği eşi seçerken, sadece dış görünüşe bakmaz; iç yapısına, ahlâkına, dîn anlayışına, ve aile kültürüne de bakar. Bu titizlik onun evliliğinin saâdetini garantilemez, lâkin saâdete ulaşma şansını çok yükseltir. Mustafâ Özbağ efendi de sohbetlerinde, «Sen eşini seçerken ‘dünyâda kim ile yaşamak istiyorum’ diye sor; eşini sadece dış görünüşe göre değil, iç yapısına göre seç. Çünki dünyâda yaşadığın yıllar fânîdir; ve âhirete giden yolda yoldaş olabilecek bir eş, en büyük servettir» diye nasîhat eder.

• Kur'ânı Kerîm: Nûr 24/3, 26; Nisâ 4/3, 25; Bakara 2/221; Mümtehıne 60/10; Furkân 25/74.
• Sahîhi Buhârî, Kitâbü'n-Nikâh, «dört sebeple kadın alınır» hadîsi.
• Sahîhi Buhârî, Kitâbü'l-Edeb, ahlâk hadîsleri.
• Sahîhi Müslim, Kitâbü'n-Nikâh.
• İmâm Serahsî, el-Mebsût, küfüv babı.
• İmâm Kâsânî, Bedâ'i'u's-Sanâ'i', küfüv ahkâmı.
• İbn Âbidîn, Reddü'l-Muhtâr, küfüv babı.
• İmâm Merğînânî, el-Hidâye, nikâh ahkâmı.
• İmâm Nevevî, el-Mecmû'u şerhu'l-Mühezzeb.
• İmâm Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi'd-Dîn, Kitâbü Âdâbi'n-Nikâh.
• İmâm Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb.
• İmâm Kurtubî, el-Câmi'u li-Ahkâmi'l-Kur'ân.
• İbn Kesîr, Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm.
• İbn Kayyim el-Cevziyye, Zâdü'l-Me'âd.
• Mustafa Özbağ Efendi, Şerhi Virdi Settâr.
• Pîr Şâbânı Velî, Sohbet Mecmûası.
• Aziz Mahmûd Hüdâyî, Câmi'u'l-Fadâ'il.
• Hüseyin Vassâf, Sefînei Evliyâ.
• Mevlânâ Celâleddîni Rûmî, Mesnevî-i Ma'nevî.
• Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Aile ve Evlilik Sohbetleri.

Sohbetin Tasnîfi: Bu sohbet küfüv mefhûmunu, dîn denkliğini, ahlâk denkliğini, kültür ve eğitim denkliğini, denkliğin gözardı edilmesinin sonuçlarını, ve Halvetiyye yolunun denklik görüşünü tafsîl etmektedir.

Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Aile ve Evlilik Sohbetleri