Anne Babalar Çocuklarını Başka Çocuklarla Kıyaslamamalı — Her Çocuğun Allâh’tan Ayrı Bir Verilişi Vardır
Anne babalar çocuklarını başka çocuklarla kıyaslamamalıdır. Çünkü her çocuk — Allâh’tan ayrı bir verilişle, kendi mizâcıyla, kendi kabiliyetleriyle, kendi yolculuğuyla gelir. «Filân çocuk şöyle, sen niçin değilsin?» demek — çocuğa zulümdür. Bu cümle, çocuğun öz güvenini kırar; içinde Allâh’a karşı isyân doğurabilir; kardeşler arası kıskançlık yaratır; psikolojik travmaya yol açar. İslâmî terbiye — her çocuğu kendi içinde değerlendirir. Allâh her insânı «en güzel kıvâmda» yarattı (Tîn 4). Her çocuğun kendi güzelliği var; başkasıyla kıyas — bu güzelliği görememeyi getirir. Mü’min ebeveyn bu hatadan kaçınmalıdır.
Tîn 4 — En Güzel Kıvâmda
«Lekad halaknelinsâne fî ahseni takvîm» — Biz insânı en güzel kıvâmda yarattık (Tîn 4). Allâh — her insânı, her çocuğu en güzel kıvâmda yaratıyor. «En güzel» — her birinin kendine has güzelliği. Tek tip bir güzellik değil; her birine özgü bir güzellik. Bu yüzden kıyaslama — Allâh’ın hikmetine aykırıdır. Allâh çeşitliliği istemiş; ebeveyn de bu çeşitliliği kabul etmeli.
Kıyaslamanın Zararları
Kıyaslamanın zararları: 1) Öz güveni kırar — «ben yetersizim» düşüncesi yerleşir. 2) Allâh’a karşı isyân doğurabilir — «Allâh bana niçin onun gibi vermedi?» 3) Kardeşler arası kıskançlık — Hâbil ve Kâbil hikâyesi gibi. 4) Annebabaya karşı sevgi azalır — «beni sevmiyor» hissi. 5) İçedönüklük, depresyon — kendini değersiz hissetme. 6) Sahtelik — başkası gibi olmaya çalışma. Bütün bu zararlar — bir cümlenin ardından gelir. Ebeveyn dikkatli olmalı.
Mizâç Farklılıkları
Her çocuğun mizâcı farklıdır. Biri sessiz, biri konuşkan; biri çekingen, biri girişken; biri analitik, biri sezgisel; biri hızlı, biri yavaş. Bu farklılıklar — Allâh’ın koyduğu özelliklerdir. «Ablan ders çalışıyor, sen niçin oyun oynuyorsun?» demek — abla ile kız kardeşin farklı mizâcını yok saymak demektir. Belki ablan içe dönük; kız kardeş dışa dönük. İkisi de doğru. İkisi de değerli.
Kabiliyetler — Allâh’ın Verişi
Kabiliyetler — Allâh’tan gelir. Birine müzik kabiliyeti verilir; başkasına spor; üçüncüsüne matematik; dördüncüsüne dil. Hepsi Allâh’ın verişi. Ebeveyn — çocuğun kabiliyetini keşfetmeli; onu o yönde geliştirmeli. «Komşunun çocuğu doktor oldu, sen niçin olmadın?» — çocuğun kabiliyetine karşı bir zorlama. Belki çocuk sanatçı; belki marangoz; belki çiftçi. Bu yollar da değerli.
Allâh’ın Verdiğini Şükür İle Kabûl
Ebeveynin vazifesi — Allâh’ın verdiği çocuğu şükür ile kabûl etmek. «Allâh bana bu çocuğu verdi; bu çocuk benim emânetimdir.» Onu olduğu gibi sevmek; başkasına benzeyişini değil. Bu sevgi — çocuğa çok şey katar. «Annebabam beni olduğum gibi seviyor» bilinciyle yetişen çocuk — sağlam bir öz değer geliştirir. Buna ihtiyâcı var.
Kendi Geçmişiyle Kıyaslama
Kıyaslama gerekiyorsa — başka bir çocukla değil; çocuğun kendi geçmişiyle yapılmalı. «Geçen ay matematik konusunda zorlanıyordun; şimdi ne kadar iyi yapıyorsun!» Bu — kendi gelişimini gösteren kıyastır; sağlamdır. «Geçen sene daha sabırlıydın; bu sene neden sabırsızlandın?» Bu da kendi içinde bir değerlendirmedir; başkalarıyla karşılaştırma değil. Bu tür kıyaslama — gelişme için yapıcıdır.
Övgüde de Kıyas Yapma
Övgüde de kıyas yapma. «Sen ablandan daha akıllısın» demek — ablayı yaralar. Doğrusu: «Sen çok güzel düşünüyorsun, maşallâh.» Karşılaştırma değil; çocuğun kendi başarısına odaklan. Aynı şekilde, hem kıyaslama hem övgü için kardeşler arasında — herkesi kendi içinde değerlendir. Bu adâlet — Hz. Peygamber’in tavsiyesidir; çocuklar arasında — hediyede bile — adâlet emretti.
Niyâz — Çocukları Adâletle Yetiştirme
Niyâz: «Yâ Rab, çocuklarımı kıyaslama hatasından koru. Her birini Sen’in verdiğin emânet olarak — kendi içinde değerlendirmemi nasîb et. Tîn 4’ün sırrını bilebileyim — her insânı en güzel kıvâmda yarattığını. Çocuklarımın farklı mizâçlarını, farklı kabiliyetlerini, farklı yollarını şükür ile kabûl etmeyi nasîb et. ‘Filân çocuk şöyle, sen niçin değilsin’ cümlesinin ağzımdan çıkmasından beni koru. Övgüde ve kıyasta — kardeşler arası adâleti tutabileyim. Çocuklarımı ‘ben olduğun gibi seviyorum’ mesajıyla yetiştirebileyim. Onları Allâh’ın verdiği yolda kemâle eriştir.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Âile, Çocuk Terbiyesi, Adâlet. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Bakara 2/261; Allah yolunda infakın kat kat karşılığı.
- Kur’an-ı Kerim, Tevbe 9/34-35; malı biriktirip Allah yolunda harcamama uyarısı.
- Kur’an-ı Kerim, Haşr 59/9; kardeşini kendine tercih etme erdemi.
- Müslim, Zühd, kulun gerçek malı ve infak rivayetleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, cömertlik ve infak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, cömertlik, cimrilik ve mal sevgisi bölümleri.