Âdem’in Şeytândan Üstünlüğü: Hatâyı, Kusuru Kendi Üzerine Aldı

Hazreti Âdem aleyhisselâm’ın şeytândan üstünlüğü, hatâ karşısında tutumundaki farklılıktan kaynaklanır. Âdem hatâsını kendi nefsine aldı: «Ben nefsime zulmettim» dedi. Şeytân ise aksini yaptı; suçu Allâh’ın kazâ ve kaderi üzerine yıktı.

Âdem Cebriyye’den de Kaderiyye’den de Korundu

Âdem’in bu duruşu onu Cebriyye tehlikesinden de Kaderiyye yanlışından da korudu. «Sen bana yasakladın; ben de nefsime uydum ve yaklaştım» dedi — sorumluluğu üstlenerek tövbeye yöneldi. Cebriyye, insânı zorla iş yapan, irâdesi olmayan bir varlık olarak görenler; Kaderiyye ise insânın bütün fiilini kadere yığıp, sorumluluğu üstlenmeyenler. Âdem aleyhisselâm her ikisinin de ortasında, dengeli bir tutum sergiledi.

Hatâlarını Kaza-Kader Arkasına Sığınarak Meşrûlaştırmak Yanlıştır

Bu ders hayâtın her alanına uygulanmalıdır: Günâhları ve hatâları kazâ-kader arkasına sığınarak meşrûlaştırmak doğru değildir. «Allâh böyle takdîr etmiş, ben ne yapayım?» demek, şeytânın yoludur. Çünkü Allâh sana akıl, irâde ve seçim hakkı vermiştir; bu lutuflarla sen sorumlu hâle gelmişsindir. Hatânı kabûl edersin, kusurunu üzerine alırsın, tövbeye dönersin — bu Âdem yoludur.

Sıkıntıyı Güneşin Önündeki Bulut Gibi Gör

Başa gelen sıkıntıyı güneşin önündeki geçici bir bulut gibi görmek ve tövbeyle tevhîde devâm etmek gerekir. Bulut geçici, güneş ise dâimîdir. Sıkıntılar gelip geçer; ama tevhîdin nûru dâimâ devâm eder. Sûfî, başına gelen her sıkıntıda «Lâ ilâhe illallâh» demeye devâm eder; tövbeden vazgeçmez; pes etmez. Pes etmek şeytânın işidir; Âdem yolunda pes etmek yoktur.

Tevhîd Zikrine Devâm — Pes Etmemek ve Günâhı Kendi Üzerine Almak

Tevhîd zikrine devâm etmek, hakîkî mânâda «Lâ ilâhe illallâh» demek; pes etmemek ve günâhı kendi üzerine alarak tövbeye dönmek — Âdem yolunun özüdür. Şeytân ise «sen beni azdırdın» diyerek günâhı Allâh’a attı; bu yüzden ebedî lânete uğradı. Hz. Âdem ise «Rabbimiz, biz kendimize zulmettik» diyerek kendi nefsini suçladı; bu yüzden affedildi. Sûfî, hayâtının her anında Âdem yolunda yürür: Kusurunu üstlenir, tövbe eder, tevhîdden ayrılmaz.

Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Tevbe, Tevhîd, Silsile. → Tasavvuf Sözlüğü