Mustafa Özbağ Efendi bu kısa sohbette gizli kibrin ne olduğunu, ve nasıl tedâvî edileceğini tafsîl eder. Gizli kibir mes'elesinin çok örnekleri vardır, ama dışarıdan insân kibirli değilmiş gibi görünürken aslında kibirli olduğunun farkına varmayabilir. Örneğin: bir şeye ihtiyâcın var; birisi sana bir hediyede bulunuyor, birisi sana bir tasaddukta bulunuyor — sen onu reddediyorsun. İki perdesi vardır gizli kibrin: birisi sana yardım etmeye çalışıyor, sen onu reddediyorsun — bu gizli kibirdir. İslâm'da bir şey istemek yasaklanmıştır — bunu istemezsin. Hani ben bunu yolun başında arkadaşlarıma ilân ettim: «İstersem dilim kopsun; verilende almazsam elim kopsun» dedim. Bu hâl gizli kibrin reddedişle nasıl ortaya çıktığını ortaya koyar; gerçek tevâzu hem istememek, hem de verileni reddetmemektir.
Gizli Kibir: Dışarıdan Görünmeyen Hastalık
Mustafa Özbağ Efendi sohbete temel hakîkati ortaya koyarak başlar: gizli kibir nedir, ve nasıl tedâvî edilir? Gizli kibrin çok örnekleri vardır, ama dışarıdan insân kibirli değilmiş gibi görünürken kibirli olduğunun farkına varmayabilir. Bu hâl kibrin en sinsi ve en tehlikeli tezâhürüdür; çünki kişi kendi kibrini fark etmediği için tedâvî edemez. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Kendi nefsinden gizli olan şeyleri bile Allâh bilir» (Bakara 2/284) buyurmuştur.
Hediyeyi Reddetmek: Birinci Perde
Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir manevî tahlîli tafsîl eder: örneğin: bir şeye ihtiyâcın var; birisi sana bir hediyede bulunuyor; birisi sana bir tasaddukta bulunuyor — sen onu reddediyorsun. Bu birinci perdedir gizli kibrin. Hediyeyi reddetmek görünürde tevâzu, aslında ise kibirdir; çünki «Ben bunu kabûl etmem; ben bunun üzerindeyim» demek nefsin gizli iddiâsıdır. Resûli Ekrem efendimiz ise hediyeyi geri çevirmemiş, dâimâ kabûl etmiştir (Buhârî, Hibe 1).
Yardımı Reddetmek: İkinci Perde
Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir manevî kâideyi tafsîl eder: ikinci perde: birisi sana yardım etmeye çalışıyor, sen onu reddediyorsun — bu gizli kibirdir. İhtiyâcı olan kimsenin yardımı reddetmesi, yardımı sunan kişiyi gücendirmek, ve gizli bir «Ben» iddiâsında bulunmaktır. Hâlbuki gerçek mü'mîn yardımı kabûl ederek hem yardım edenin sevâbına ortak olur, hem de tevâzu gösterir.
İstememek ve Verileni Almamak: Yolun Başı
Mustafa Özbağ Efendi sohbetin sonunda mü'mînin görevini tafsîl eder: İslâm'da bir şey istemek yasaklanmıştır — bunu istemezsin. Hani ben bunu yolun başında arkadaşlarıma ilân ettim: «İstersem dilim kopsun; verilende almazsam elim kopsun» dedim. Bu hakikat hem istememeyi (tevekkül), hem de verileni almayı (tevâzu) ifâde eder. Resûli Ekrem efendimiz buyurmuştur: «Üst el alt elden hayırlıdır» (Buhârî, Zekât 18) — ancak bu kâide istememeyi değil; tasaddukla dilenmeyi yasaklar. Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolunun manevî terbiyesi de mü'mîni gizli kibirden arınmaya, hediyeyardımı kabûle, ve istememeye yöneltir; ve bu vasıflar onun manevî terakkîsinin temel cüzlerini teşkîl eder.
- Kur'ânı Kerîm: Bakara 2/284, 273; Tevbe 9/103; A'râf 7/199; Lokmân 31/18.
- Sahîhi Buhârî, Kitâbü'l-Hibe 1, Hediyeyi kabûl hadîsi.
- Sahîhi Buhârî, Kitâbü'z-Zekât 18, Üst el alt el hadîsi.
- Sahîhi Müslim, Kitâbü'z-Zekât.
- Süneni Ebû Dâvûd.
- Süneni Tirmizî, Velâ 6, Hediyeleşin hadîsi.
- Süneni Nesâî.
- Süneni İbn Mâce.
- İmâm Mâlik, Muvatta.
- İmâm Ahmed, Müsned.
- İmâm Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi'd-Dîn, Gizli kibir bahsi.
- İmâm Kuşeyrî, er-Risâletü'l-Kuşeyriyye.
- İmâm Sühreverdî, Avârifü'l-Ma'ârif.
- İbn Kayyim el-Cevziyye, Medâricü's-Sâlikîn, Gizli kibir mertebeleri.
- İmâm Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb.
- İmâm Kurtubî, el-Câmi'u li-Ahkâmi'l-Kur'ân.
- Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Kibir ve Tevâzu Sohbetleri.
Sohbetin Tasnîfi: Bu kısa sohbet gizli kibrin dışarıdan görünmeyen hastalık olduğunu, hediyeyi reddetmenin birinci perde olduğunu, yardımı reddetmenin ikinci perde olduğunu, ve istememe ile verileni alma kâidesini tafsîl etmektedir.
Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Kibir ve Tevâzu Sohbetleri