Münafıkça hayat standardı içimize yerleşmiş vaziyette. Bu sohbette modern hayatta nifak tezahürlerinin nasıl yerleştiği, şekilsel dindarliğin manevi tehlikesi ve mü’min’in idrak edeceği yön ele alınmaktadır.
Modern Hayat’ta Nifak Tezahürleri
Günümüz müslüman toplumunda nifak tezahürleri, kişinin açıkça münafık olarak ilani şekilinde değil; modern hayatın bir üyesi olarak yaşadiği tezahürler şeklinde tezahür eder. Kişi namaz kılar ama mali işlerinde harama karışır; oruç tutar ama diline hâkim olmaz; hacça gider ama ailesine zarar verir. Bu çelişkeli yaşam tarzı, nifakın modern bir tezahürüdür. Hz. Resulullah, «Şiddetli münafıkın alameti: tartışırken yalan söyler, ahd ettiğinde hiyanet eder, anlaşırken hilekarlık yapar» (Buhârî, İmân, 24) buyurmuştur.
İçe Yerleşmek
Nifakın en tehlikeli tezahürü, kişinin kendi hayatında bunu normalleştirmesidir. Kişi başlangıçta bu tezahürleri hata olarak görür; ancak zamanla alışkinlik haline gelir ve manevi olarak hiç rahatsız etmez. Bu mertebede nifak kişinin manevi yapısına yerleşmiş demektir; manevi olarak kalp kararır ve hayır işleri hiç manevi tat vermez. Mü’min, bu manevi tehlikeyi idrak ederek önine geçmek için sürekli nefis muhasebesi yapmalıdır. Hz. Ömer, «Hesabıa çekilmeden önce kendinizi hesabıa çekin» manasindaki sözüyle bu uyguşmüşu tavsiye etmiştir.
Şekilsel Dindarlik Tehlikesi
Şekilsel dindarlik, kişinin dini uyguşmüşları sadece şekil olarak yaptığı, manevi muhtevayı kazandırmadığı tezahürüdür. Kişi namazın seklesini yapar ama huşuyi kaçırır; oruçu aç-susuz kalarak yerine getirir ama diline hâkim olmaz; hacça gider ama bunu sadece bir turistik geziye dönüştürür. Bu mertebede kişinin ibadetleri manevi semereyi tezahür ettirmez. Hz. Resulullah, «Bir kimsenin namazı namazıdan onu kötülükten aliköymuyorsa, o namaz onu Allah’tan uzaklaştiriyor demektir» manasindaki rivayet ile bu manevi tehlikeyi ilan etmiştir.
Teknik ve Sosyal Medy’a
Günümüzde sosyal medya, nifak tezahürlerinin bir ıcad edildiği yeni mertebedir. Kişiler dindar bir görünümle fotoğraflar paylaşır, âyetler ve hadisler paylaşır, ancak kendi hayatında bu manasını tezahür ettirmezler. Bu manevi tezahür riya uyguşmüşuna yaklaşır; kişi diniye gerçekten bağlanmadan, sosyal kabül almayı ister. Bu manevi tezahür özellikle gençliği etkiler; gençlik dinin manevi muhtevasini idrak etmeden, sadece sosyal medyaşekili bir dindarlik alışkiniğini yaşar.
Nefis Muhasebesi Yönü
Mü’min’in nifakı izale etmek için en önemli uyguşmüşu, nefis muhasebesi yapmaktır. Her gün yatarken, «Bugün hangi işleri yaptım? Niyetim doğru muydü? Allah rızası için mi yaptım, ya da sosyal kabül için mi? Diş görünüşüm ile iç durumum aynı mıydı?» sorularıyla kendini sorgulamalıdır. Bu nefis muhasebesi, kişinin manevi olarak nifaka karşı dikkatıl olmasını sağlar. Sufi büyükleri, «Kişi’nin nefis muhasebesi yapması, kiyamette yapilacak hesabı kolaylaştirir» demişlerdir.
İhlas ile Yönelme
Nifakın izalesi ihlas ile mümkündür. Mü’min ibadetlerini, hayır işlerini, sosyal münasebetlerini sadece Allah rızası için yapmalı, insanların alkışını ve takdırını beklememelidir. Bu manevi tutum, kişinin kalbini nifakın etkisinden korür. Mürşidi kâmilin nezaretine girmek de bu manevi yönelmeyi sağlayıcı bir vesilelerdedir; mürşid, müridinin manevi durumunu takip eder, niyetini doğrüya yöneltir, nifakın her türlü tezahüründen korumaya yardım eder. Mü’min hayatını bu manevi çerçevede gestirirse, nifakın içe yerleşmesini önler ve manevi olarak salim bir mertebede kalır.
Bibliyografya
- Kur’ânı Kerîm, Bakara 2/8-20; Münâfikûn 63/1-8.
- Beyyine 98/5; Tevbe 9/64-68; Haşr 59/11-17.
- Buhârî, İmân, 24; Cihad, 197.
- Müslim, Münafikin, 1-3.
- Tirmizî, İmân, 14; Ebû Dâvûd, Sünne, 15.
- Nesâî, İmân, 13; İbn Mâce, Mukaddime, 9.
- İbn Kesîr, Tefsirul-Kur’âni’l-Azım, münafık âyetleri.
- İmâm Gâzâlî, İhyâu Ulûmid-Din, nifak ve riya bölümü.
- İbn Kayyim el-Cevziyye, Medâricüs-Sâlikîn, nifak babları.
- Ebû Tâlib el-Mekkî, Kûtul-Kulûb, ihlas ve riya bahisleri.
- Küşeyrî, Risâlei Küşeyriyye, ihlas babı.
- İbn Atâullah, Hikemi Ataiyye, ihlas hikmetleri.
- Mevlânâ, Mesnevii Şerîf, c. III-V (nifak türevi konuları).
- Yûnus Emre Divanı, ihlas şühudu.
- Sülâmî, Tabakâtus-Sufiyye, ihlas bahisleri.
- İmâm R&abbacirc;ni, Mektûbâtı Şerîfe, nifak mektupları.
- Mahmud Sami Ramazanoğlu, İhlas-Nifak Sohbetleri.
- Mehmet Zâhid Kotku, Tasavvufî Ahlâk, ihlasnifak faslı.
- Bediuzzaman Said Nursı, Lemalar, ihlas risalesi.
- Mustafa Özbâğ, Sohbetler, Münafık-Tehlik’e serisi.
Sohbetin Tasnîfi
Bu sohbet, modern hayatta nifakın nasıl içe yerleştiği, şekilsel dindarliğin manevi tehlikesi, sosyal medya etkisi, nefis muhasebesi ve ihlas ile yönelmeyi bütünlük içinde sunmaktadır. Münafiktehlike serisinde modern nifak boyutunu vurgulayan ana sohbet niteliğindedir.
Kaynak: Mustafa Özbâğ Sohbeti | Video: YouTube | Seri: Münafık-Tehlik’e
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
- Buhari, İman ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeşlik rivayetleri.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin şerhi.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.