Saygı Kimin Hakkıdır?

Âlimlere, üstâdlara, anne-babaya, aile büyüklerine, yaşça kendinden büyük olanlara saygılı olmak, ellerini öpmek, edepli davranmak gerekir. Hanefîler devlet büyüklerine de saygı duyulmasını, ayağa kalkılmasını kabul etmişlerdir.

Ancak bir kimseye sadece zenginliğinden dolayı saygı duyulursa, malından mülkünden dolayı hürmet edilirse imanın yarısı gider. Fakir birisi gelince yer göstermeyip zengin birisi gelince arabasına kadar uğurlamak — bu saygı değil yalakadır. Ehl-i tasavvuf padişahlara, sultanlara yalakalık yapmamış, dînî tavsiye noktasında görüşmüş ama yamanlık etmemiştir.

Cömertlik Cennet Kapısını Açar

Peygamber Sallallâhu Aleyhi ve Sellem Hazretleri buyurur: “Cennetle cimri yan yana gelmez.” Cimriler asla cennete giremezler. Cömertler ise asla cehenneme girmezler. Cenâb-ı Hak cömertlerin ufak tefek hatalarını, kusurlarını affeder. Cömertlik mânevî yol aldırır, cennet kapılarını açar, semânın kapılarını açar. Cömert olan kimsenin Allah duâsını kabul eder.

Sıla-i Rahim ve Akrabalarla İlişki

Sıla-i rahim’i terk etmemek için aileleri telefonla aramak yeterlidir. Onlar kasılsa da, ilgisiz davransalar da gücünüzün yettiği yere kadar sıla-i rahmi terk etmeyin. Ancak ne zaman kimliğinizi, kişiliğinizi, çoluk çocuğunuzu rencide ederlerse o zaman şerîat sıla-i rahmi kesmeye hak tanımıştır.

Dervişlik yapıyoruz diye alttan alıyoruz, yumuşak davranıyoruz. Karşıdaki bizi saf, salak, kimliksiz, kişiliksiz zannediyor. Ama şunu hiçbir zaman unutmayın: herkesin dudağının altında bir dişi saklıdır. Diş ısırmak içindir. Karşıdaki kimsenin seni ısırmayacağını zannetme. Takva dâiresinde de davranabilirsin, şerîat dâiresinde de. Şerîat dâiresinde “Neden böyle davranıyorsun?” demek de hakkındır.

Gelin-Kaynana Meselesi

İki kadın birbirlerine zıtlaştığında dünyanın en zor meselesi ortaya çıkar. İkisi de birbirlerini kuş tutsa inandıramazlar. Hanefîlere göre kadının kayınvalidesine bakma zorunluluğu yoktur ama erkek anne-babasına bakmak zorundadır.

Bu noktada erkek, hem annesinin hem hanımının haklarını koruyacaktır. Kadınlar kocalarına yardımcı olmalı, kaynanamla geçinemem diye inat etmemeli. Erkekler de hanımlarının sözüne bakıp anne-babalarıyla aralarını bozmamalı, onlara hakaret etmemeli. Anne-baba yaşlıdır, hoşgör, idare et — meseleyi böyle halledelim. İnada girilirse Allah muhafaza eylesin, ailenin köküne baltayı vurulur.

Zikrullahtan Kasıtlı Kaçmanın Hükmü

Bir kimse zikrullahı sevmiyor, zikrullah meclislerinden kaçıyor ve kasıtlı olarak zikrullah başladığında çekip gidiyorsa Allah’ın laneti onun üzerine olur. Ama vardiyası var, işi var, belli bir saatte bir yere gidecekse — gönlü burada olduğu hâlde — on dakikalığına bile sohbet dinleyen, iki kere “Allah” diyen kimseye lânet değil rahmet edilir.

Dervişlikte Alttan Almak ve Sınırlar

Dervişlik yapıyoruz diye herkesin her hakaretine katlanmak gerekmez. Karşıdaki insan dervişliği anlamıyorsa, seni korkak, kimliksiz, kişiliksiz görüyorsa — ârif olan cevherini boş yere saçmaz. Avâma, dervişlikten anlamayacak kimseye şerîat dâiresinden davranmak abes olmaz.

Fenâ Fillah ve Bekâ Billah

Fenâ fillah, Allah’ta fânî olmaktır — kişinin kendi benliğinden, nefsinden geçip Allah’ın sıfatlarında erimesidir. Bekâ billah ise Allah ile bâkî olmaktır — o fânîlikten sonra Allah’ın irâdesiyle var olmaya devam etmektir.

Çeşitli Fıkhî Meseleler

Namazda Dua Geçmesi

Namaz kılarken kalpten ferdî veya umumî dua geçmesi namazın ehemmiyetine zarar vermez. Fâtiha okunurken zaten namazın içinde dua vardır.

Defîne Hükmü

Tapulu arazi içinde değilse, umuma açık bir yerdeki defîneyi kim bulursa onundur.

Peygamber Efendimiz’in İkindi ve Yatsı Sünneti

Peygamber Efendimiz ikindi ve yatsının sünnetlerini bazen terk etmiştir; bir ya da iki kere. Ama namazın kendisini asla terk etmemiştir. Bizim gibi “sünneti komple at kenara” değil.

Çocuğa İsim Koymak

Hayırlı isimler koyun: Hatice, Ayşe, Esma, Hasan, Hüseyin, Mustafa, Ali, Bekir, Ömer, Osman. Kur’ân’dan teker teker isim aramakla uğraşmayın. Hayırlı insanların isimlerini koyun, müsemmâ olsun yeter.

Kaynakça

Hadîs-i Şerîfler

• “Kim birisine zenginliğinden dolayı saygı duyarsa imanının yarısı gider” — Taberânî, el-Mu’cemü’l-Evsat; Beyhakî, Şuabu’l-Îmân
• “Cennetle cimri yan yana gelmez” — Sünen-i Tirmizî, Kitâbu’l-Birr, Hadis No: 1961; Ahmed bin Hanbel, Müsned
• “Cömertlerin ufak tefek hatalarını Allah affeder” — Sünen-i Tirmizî, Kitâbu’z-Zühd; Taberânî, el-Mu’cemü’l-Kebîr
• Sıla-i rahim emri — Sahîh-i Buhârî, Kitâbu’l-Edeb, Hadis No: 5988; Sahîh-i Müslim, Kitâbu’l-Birr, Hadis No: 2556
• Zikrullah meclislerine meleklerin gelmesi — Sahîh-i Müslim, Kitâbu’z-Zikr, Hadis No: 2689; Sahîh-i Buhârî, Kitâbu’d-Da’avât

Fıkhî Kaynaklar

• Kadının kayınvalidesine bakma zorunluluğu olmaması — Merğînânî, el-Hidâye, Kitâbu’n-Nafakât; İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr
• Defîne hükmü — el-Kâsânî, Bedâiu’s-Sanâi’, Kitâbu’l-Lukata
• Devlet büyüklerine saygı — Fetâvâ-yı Hindiyye, Bâbu’l-Kerâhiyye

Tasavvufî Kaynaklar

• Fenâ fillah ve bekâ billah — Kuşeyrî, er-Risâle, Bâbu’l-Fenâ ve’l-Bekâ; Hücvîrî, Keşfü’l-Mahcûb
• Velîlerin devlet büyüklerine karşı tutumu — Münâvî, Feyzü’l-Kadîr; Şa’rânî, et-Tabakâtü’l-Kübrâ

Sohbetin Özeti

Bu sohbet, saygının kime ve nasıl gösterilmesi gerektiğinden cömertliğin cennet kapısını açmasına, sıla-i rahim zorunluluğundan gelin-kaynana meselesine, zikrullahtan kasıtlı kaçmanın lânetinden dervişlikte sınır bilmenin önemine kadar geniş bir yelpazede ele alınmıştır. Zenginliğe saygı imanı yarılar, cimrilik cennet kapısını kapatır, sıla-i rahim gücün yettiğince devam etmeli, gelin-kaynana meselesinde erkek denge kurmalı ve dervişlik alttan almak demek değildir — şerîat dâiresinde hakkını savunmak da meşrûdur.

Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız.

İlgili Sözlük Terimleri: Fenâ, Bekā, Zikir, Sünnet. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı