Elbisede Kibir ve Kadınlarda Giyim Hükmü

İzâr iki topuktan aşağıda olursa ateşle büyür. Kadınların giysileri — pantolonu, eteği, mantısı — ayak topuk kemiğinin altından sarkıp yerde sürünüyorsa câiz değildir. Hanefîler, kadınların giysisinin topuk kemiğinden aşağıya sarkmasının haram olduğunu belirtmişlerdir.

Eski Araplar uzun elbiseyi kibirlilikten, insanlardan kendilerini daha elit görmek için giyerlerdi. Erkeklerde de kadınlarda da kibirden dolayı elbiseyi uzun tutmak, uzun kesmek câiz değildir. Gelinliklerin yerde sürüklenmesi de bu ölçüye girer.

İyiliğe ve Kötülüğe Çığır Açmak

Bir kimse kötülüğe bir kapı açarsa, o kötülük devam ettiği müddetçe o kötülüğü yapanların günahından kendisi de pay alır. Meyhane açan, kumarhane açan, şans oyunu bayii açan — kaç kişi oraya gittiyse hepsinin günahından alır.

Bir kimse iyiliğe kapı açarsa, o iyilikten geçen herkesin sevabından pay alır. Bir insanı namaza başlattığınızda o adam ömür boyu kıldığı her namazdan, her okuduğu âyetten, her zikrullahtan size sevap yazılır. O adam hanımını da namaza başlatır — oradan da sevap gelir. Çocuklarını da yetiştirir, çocuklarının çocukları da devam eder — siz kabristanda yatarken bile sevap yazılmaya devam eder. Hayır kapısı kapanmaz; amel defterleri açık kalır.

Nazar: Kıskançlığın Gücü

Nazar, bir şeye kıskançlıkla bakmaktır. Kıskançça bakan kimsenin duyguları kıskançlık üzerine olursa, o bakıştan bakılan kimse zarar görür. Bugünün diliyle “negatif elektrik vermek” budur. Ama hayranlıkla, lütufkârlıkla, himmetkârlıkla, duâ noktasından, merhamet noktasından bakmak farklıdır.

“Onda neden var, bende olması lâzım” — kıskançlık budur. Birisi araba almış, dervişin sakallıyken iyi arabaya binmesini içi kabul etmiyor. Birisi iyi giyinmiş, dervişin takım elbise giymesine ters bakıyor. Bu kötü nazardır.

Dervişlik İmajı: Pasaklılık mı, Ahlâk mı?

İnsanların kafasına yanlış bir derviş imajı yerleşmiş: derviş pasaklı olacak, kıyafeti yırtık sökük olacak, düşük kimlikli, düşük seviyeli bir insan olacak. Televizyonlarda, sinemalarda, eski Türk filmlerinde imamlar namussuz, dervişler uyanık gösterilmiş. Bu imajı dervişler de yerleştirmiş maalesef — kıyafet bozukluğunu dervişlik zannetmişler.

Dervişlik pasaklılık değildir. Derviş takım elbise giyer, kılığı kıyafeti düzgün olur, konuşması düzgün olur, edebi adabı ahlâkı düzgün olur. Dervişlik Allah’a sevdâ, Muhammed’e sevdâ, Kur’ân’a sevdâ, iyi ahlâktır. Tahkeyle, cübbeyle, sarıkla değil — ahlâkla dervişlik olur.

Hadis İnkârı ve Tehlikesi

Hadis ilmine vâkıf bir kimse, râvîleri hakkında şüphesi varsa bir hadisi kabul etmeyebilir. Ancak hadis ilmini bilmeyen bir kimse meşhur bir hadisi reddederse, Hanefî âlimlerinin bir kısmı bunu küfür saymıştır. “Böyle hadis yoktur” demek yerine “Bu hadisin kaynağını göster” veya “Bu hadisi okumadım, bir şey diyecek durumda değilim” demek daha doğrudur.

Düğün Salonu Kiralama

Düğün salonu yapıp kiraya vermek Dârü’l-Harp hukukçularına göre câizdir. Kiralayan kişi karşıdaki kimsenin nasıl düğün yapacağını bilmez. Helâl ticarete haram damgası vurmak uygun değildir. Ancak kadın-erkek oynaşmanın, fahşiyata yol açan düğünlerin kendisi câiz değildir.

Allah’ın Sıfatlarını İdrak Etmek

Allah’ın duyması bizim duyduğumuz gibi, görmesi bizim gördüğümüz gibi değildir. Allah’ın hiçbir sıfatının örneği, karşılığı olamaz. Muhyiddîn-i Arabî Hazretleri bunu şöyle anlatır: Üç âmâya fili tanıttırsanız, biri bacağını tutup “Sütuna benziyor,” biri göğsünü tutup “Tepsiye benziyor,” biri hortumunu tutup “Hortuma benziyor” der. Biz de Allah’ın sıfatları karşısında âmâ gibiyiz — neyi elimizde tutarsak onu Allah zannediyoruz.

Dervişlikte Edep

Derviş dergâha girdiğinde yüksek sesle konuşmaz, gülmez, dünya hevâ-i hevesinden söz açmaz. Üzerinde müsâmaha, tatlılık, lütufkârlık, vazîfekârlık olmalıdır. Derviş kardeşlerine yumuşak, tatlı, sevecen, hoşgörülü davranır. Hakaret etmez, alay etmez, tepeden bakmaz.

Derviş derviş kardeşini üzmez, kırmaz, canına malına eşine aşına zarar getirmez. Başındaki ders yaptıran çavuşuna, zâhirine edepli davranır. Çavuşuna edebi olmayan kimsenin üstâdına da edebi yoktur. Derviş kendi işini kendisi görür, başkasını zorlamaz, mecbur etmez.

Sohbette telefonla ilgilenmek, zikrullah esnasında etrafa bakmak, gözleri açık tutmak — bunlar edep dışıdır. Eskimiş dervişler “eskimişlik hastalığına” tutulmamalı: 15 yıllık derviş yeni gelen kardeşlere örnek olmalı, “Hadi ya, yürü ya” gibi laubâli hitaplar kullanmamalıdır.

Kaynakça

Hadîs-i Şerîfler

• İzârı topuktan aşağı sarkıtmanın ateşle olacağı — Sahîh-i Buhârî, Kitâbu’l-Libâs, Hadis No: 5787; Sahîh-i Müslim, Kitâbu’l-Libâs, Hadis No: 2085
• İyiliğe çığır açanın sevabı, kötülüğe çığır açanın vebali — Sahîh-i Müslim, Kitâbu’l-İlm, Hadis No: 1017; Sahîh-i Müslim, Kitâbu’z-Zekât, Hadis No: 1017
• Nazar haktır — Sahîh-i Buhârî, Kitâbu’t-Tıbb, Hadis No: 5740; Sahîh-i Müslim, Kitâbu’s-Selâm, Hadis No: 2187
• “Bizi aldatan bizden değildir” — Sahîh-i Müslim, Kitâbu’l-Îmân, Hadis No: 101
• Nurdan minberler üzerinde oturacak sâlihler — İbn Teymiyye, Mecmûu’l-Fetâvâ, c. 11; Taberânî, el-Mu’cemü’l-Kebîr

Fıkhî Kaynaklar

• Kadınların elbise uzunluğu hükmü — İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr, Kitâbu’l-Hazr ve’l-İbâhe; Fetâvâ-yı Hindiyye, Bâbu’l-Libâs
• Düğün salonu kiralama — Dârü’l-Harp fıkhı, Serahsî, el-Mebsût; İbn Âbidîn, Bâbu’l-İcâre
• Hadis inkârının hükmü — Teftâzânî, Şerhu’l-Akâid; İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr, Bâbu’r-Ridde

Tasavvufî Kaynaklar

• Fil ve âmâlar örneği — Muhyiddîn-i Arabî, el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye; Mevlânâ, Mesnevî, Defter 3
• Dervişlikte edep — Sülemî, Âdâbu’s-Suhbe; Kuşeyrî, er-Risâle, Bâbu’l-Edeb

Sohbetin Özeti

Bu sohbet, iyiliğe ve kötülüğe çığır açmanın ebedî sonuçlarından nazar meselesine, dervişlik imajının yanlış algılanmasından dergâhta edep kurallarına kadar geniş bir yelpazede ele alınmıştır. Bir insanı namaza başlatmanın nesiller boyu devam eden sevap zincirine vesîle olacağı, kıskançlıkla bakmanın kötü nazar verdiği, dervişliğin pasaklılık değil ahlâk olduğu, hadis inkârının tehlikesi, Allah’ın sıfatlarının insanın idrâkini aştığı ve edepsiz dervişliğin yol alamayacağı vurgulanmıştır. Sohbetin temel mesajı: iyiliğe kapı açın, edepli olun ve dervişliği ahlâkla yaşayın.

Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız.

İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Dervîş. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı