Adaletle: Giriş

Bu sohbette Mustafa Özbağ Efendi, üstada itaatin Kur’ân ve Sünnet dairesinde olması gerektiğini, evlâtlar arasında adaletle hükmetmenin farziyetini, Türkiye’de İslâm miras hukukunun uygulanamayacağını, Allah’ın velîlerine yardım şeklini, ölümün yakınlığını, insanların yaşarken değer bilmesinin önemini ve dâru’l-harp hukuku meselesini ele almaktadır.

Üstada İtaat — Kur’ân ve Sünnet Dairesinde

Bir kimse bir üstadı aktab kabul ettiyse, mürşid kabul ettiyse ve o üstad Kur’ân ve Sünnet dairesinde bir şey söylediyse — kanundur. Tartışması, sözü lafı, acaba’sı ama’sı olmaz. Edebiyatta güzel: Yunus Emre, Taptuk Baba’nın dergâhına on sekiz yıl odun taşımış. Ama öyle gelen “iş yok efendim” diyen, tembellik yapan kimse derviş olamaz.

Mustafa Özbağ Efendi kendi hayatından bir örnek verir: Dükkânına 260 milyar teklif edilmişken üstadı “kalsın” demişti. Sonra “sat” dediğinde 130 milyara sattı — hiç itiraz etmeden, ortağı bile ses çıkarmadan. Aldığı parayı üstadının masasına bıraktı; üstad parayı ikiye ayırıp yarısını geri verdi. O parayla da hacca gitti.

Evlâtlar Arasında Adaletle Hükmetmek

Aileler çocuklarını evlendirirken, çeyiz verirken, sevgi gösterirken adaletle hükmetmelidir. Birine bir zeytin veriyorsan öbürüne de bir zeytin ver. Birine iki zeytin lazımsa iki ver; öbürüne yarım lazımsa yarım ver — ama adaletle. Çocuklar arasında ayrım yapmak, birini öbüründen üstün tutmak büyük zulümdür.

Adaletsizliğe uğrayan çocuk ya hırslanıp her şeyi helâk eder, ya da psikolojik olarak geriye itilir. İslâm adalette hükmeder. Anne babalar muhabbetlerini gösterirken çocukları arasında ayrım yapmamalı, birbirlerine çarpıştırmamalıdır.

Türkiye’de İslâm Miras Hukuku Uygulanamaz

Türkiye Cumhuriyeti devleti İslâm hukukuyla hukuklanmış bir devlet değildir. İslâm hukukuna göre miras paylaşımı yapmak, bütün topluluk İslâm’ın miras hukukuyla hukuklanmadığı müddetçe adaletle sonuçlanmaz.

Bazı aileler kendi aralarında miras hukukunu İslâm’a göre dizayn etmeye çalışıyor. Ama hiçbir şeyleri İslâm’a göre değilken sadece mirası İslâm’a göre uygulamak çarpıklık yaratır. Eşlerini alırken Türk hukukuna göre, miras dağıtırken İslâm hukukuna göre davranmak adaletsizliktir. Kendi aranızda toplumsal hukuk olmayan İslâmî hükümleri bireysel olarak uygulamaya kalkmayın.

Allah’ın Velîlerine Yardım Şekli

Hadis-i şerif sabittir: “Bütün insanlar toplansalar birisine yardım etmek isteseler, Allah izin vermedikçe yardım edemezler.” Allah yardım edecekse bütün insanları seferber ettirir. Allah garip bırakacaksa bütün insanların önü kesilir.

Bir velî, bir üstad “benim şuna ihtiyacım var” demez. Onun hiçbir şeye ihtiyacı yoktur. Ona bir şey lazımsa Allah birinin kalbine ilham eder, birinin gönlünü indirir. Kime nasipse o yapar. İçinizden herhangi birinizden “bana bir lira lazım” dediğim var mı? Yolun başındadır böyle yapan.

Ölümün Yakınlığı ve Yaşarken Değer Bilmek

“Nasıl yaşarsanız öyle ölürsünüz.” Neyi seviyorsan onunla beraber gideceksin. Mal sevdasından gittiyse malını sayarak, hatun sevdasından gittiyse hatununu anarak, Allah’ı sevdiyse “Allah, Allah” diyerek gidecek. Üstadını sevdiyse üstadını seyrede seyrede, cennetini göre göre gidecek.

İnsanlar garip varlıklar: Yaşarken annesinin, babasının, arkadaşının, üstadının değerini bilmiyorlar. Öldükten sonra kıymet veriyorlar. “Kör olur, badem gözü olur” derler ya — öyle. Ölüm size gelmeden etrafınıza değer verin. Nefesiniz geçip bitmeden hayatınıza kıymet verin. Ahlâkınızı güzelleştirin, dilinizde zikrullahı eksik etmeyin.

Dâru’l-Harp Hukuku ve Bıyık Meselesi

Dâru’l-harp’te Müslümanların heybetli görülmesi için bazı ruhsatlar vardır: Bıyık uzatmak, sakal kısaltmak, tırnak kesmemek, ihtiyarların saçlarını-sakallarını boyaması — bunlar savaş hukukunun bir parçasıdır. Düşmana karşı genç ve heybetli görünmek gerekir.

Mustafa Özbağ Efendi “İnsanların sûretleriyle uğraşmayın; yaptıklarına, söylediklerine bakın. Herkesin özel bir hâli, özel bir durumu vardır. O özel hâlini bilmezsiniz” demektedir. Evinden câmiye, câmiden eve gidip bıyığını kırpıp sakalını uzatıp yaşamak kolay; ama asıl dervişlik hayatın içinde yaşanır.

Kaynakça

Hadis-i Şerifler

• Bütün insanlar toplansa hadisi: “Allah izin vermedikçe ne iyilik ne kötülük yapabilirler.” — Tirmizî, Kıyâme, 59
• Nasıl yaşarsanız öyle ölürsünüz: Münâvî, Feyzü’l-Kadîr, V/663
• Kişi sevdiğiyle beraberdir: Buhârî, Edeb, 96; Müslim, Birr, 165
• Allah kulunu sevdirir hadisi: “Allah bir kulu sevdiğinde Cebrâil’e der ki ben fülânı sevdim, siz de sevin…” — Buhârî, Edeb, 41; Müslim, Birr, 157
• Evlâtlar arası adalet hadisi: “Çocuklarınız arasında adaletle davranın.” — Buhârî, Hibe, 12; Müslim, Hibât, 13
• Bıyık ve sakal hadisleri: “Bıyıklarınızı kırpın, sakallarınızı uzatın.” — Buhârî, Libâs, 64; Müslim, Tahâre, 54

Âyet-i Kerimeler

• Şah damarından daha yakınız: Kâf Sûresi, 50/16 — “Biz ona şah damarından daha yakınız.”
• Adaletle hükmedin: Nisâ Sûresi, 4/58 — “Allah size emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında adaletle hükmetmenizi emreder.”
• Hacca gitmenin farziyeti: Âl-i İmrân Sûresi, 3/97 — “Ona yol bulabilenlerin Beytullah’ı haccetmesi Allah’ın insanlar üzerinde bir hakkıdır.”

Fıkhî Kaynaklar

• Dâru’l-harp hukuku: Serahsî, el-Mebsût, X/114-120 — Dâru’l-harp’te Müslümanların ruhsatları
• Miras hukuku: İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr, VI/765 — İslâm miras hukuku ancak İslâm devletinde uygulanır
• Evlâtlar arası eşitlik: Kâsânî, Bedâiü’s-Sanâi, VI/127 — Çocuklara hediye ve sevgide adalet

Tasavvufî Kaynaklar

• Yunus Emre ve Taptuk Baba: Yunus Emre Dîvânı — On sekiz yıl odun taşıma kıssası
• Velînin ihtiyaçsızlığı: Abdülkâdir Geylânî, Fütûhu’l-Gayb, 3. Makale — Velî hiçbir şeye muhtaç değildir

Sohbetin Özeti

Bu sohbette üstada itaatin Kur’ân ve Sünnet dairesinde kayıtsız şartsız olduğu, evlâtlar arasında adaletle hükmetmenin farz olduğu, Türkiye’de İslâm miras hukukunun bireysel olarak uygulanamayacağı, Allah’ın velîlerine yardımın kendi usûlüyle geldiği vurgulanmıştır. Ölümün yakınlığı hatırlatılarak yaşarken değer bilmenin önemi, dâru’l-harp hukukundaki ruhsatlar ve insanların sûretleriyle değil halleriyle değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.

Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi

İlgili Sözlük Terimleri: Hâl, Mürşid, Sünnet, Dervîş, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı