Senin Doğrun Benim Doğrum Yok — Doğru Kur’ân ve Sünnet; Görelilik Tehlikesinin İslâmî Reddi
«Senin doğrun, benim doğrum» yok; doğru — Kur’ân ve sünnettir. Modern dönemde — «herkesin kendi doğrusu» düşüncesi yaygınlaştı. Görelilik (relativizm) — hiçbir mutlak doğru yok; herkes kendi bakış açısına göre doğru sahibidir. Bu düşünce — İslâm akîdesine aykırıdır. İslâm’da mutlak doğru vardır; bu doğru Allâh’tan gelmiş Kur’ân ve sünnette ifâdesini bulmuştur. «Benim doğrum farklı» diyen kişi — aslında «Ben Kur’ân ve sünnete tâbî değilim» diyor. Bu — vahyin yetkisini reddetmek. Mü’min — kendi doğrusu değil; Allâh’ın doğrusu peşinde.
Görelilik Felsefesi
Görelilik (relativism) — modern Batı felsefesinin bir akımı. «Mutlak doğru yok; her şey perspektife göre.» Bu, modern dönemde popüler. «Sen kendi doğruna sâhipsin; ben benimkine; ikimizinki de eşit doğru.» Bu, müslüman kültürüne sızdı. Sosyâl medyada, akademide, sıradan konuşmalarda kullanılıyor. Ama bu — İslâm’a temelden aykırıdır. Çünkü İslâm — mutlak hakîkat iddiâsında bulunur. Allâh hakîkattir; vahyi hakîkattir.
Kur’ân — Mutlak Doğru
Kur’ân — Allâh’tan gelmiştir; mutlak doğrudur. «Bu, kendisinde şüphe olmayan kitaptır» (Bakara 2). «Şüphe» yok. Eğer şüphe olmaz ise — mutlak doğru. Bu — sıradan bir kitap değil; vahyin direkt metni. Onun hükümleri «benim doğrum» seviyesinde değil; «mutlak doğru» seviyesinde. Buna karşı çıkmak — Allâh’a karşı çıkmaktır. «Benim doğrum farklı» — kabul edilemez.
Sünnet — Vahyin Tatbîkâtı
Sünnet — Hz. Peygamber’in söz, davranış, takrirleri. O, vahyi yaşayarak göstermiştir. Bu yüzden sünnet — Kur’ân’ın canlı tatbîkâtı; yine mutlak doğru kapsamında. Allâh «Rasûl size ne verirse onu alın; sizi neyden men ederse ondan da kaçının» (Haşr 7). Yâni Rasûl’un emrettiği — alınmalı; yasakladığı — kaçınılmalı. «Benim görüşüm farklı» geçerli değil. Sünnete uymak — vahyin gereği.
İçtihâd Alanı
Tabiî — bazı konularda farklı görüşler olabilir. Bunlar ictihâd alanlarıdır; mezhepler farklı görüşler tutar. Burada «sen ve ben farklı doğruları savunabiliriz» bir noktaya kadar geçerli. Ama bu — sıradan müslümanların yaptığı değil; müctehid imâmların yaptığı bir şey. Sıradan müslüman — bir mezhebe tâbî olur; o mezhebin doğrusunu takip eder. Mutlak temel meselelerde — Allâh’ın açık emirlerinde — görelilik yoktur.
Mutlak ve İctihâdî Ayrımı
Mutlak meseleler: Allâh’ın varlığı, peygamberlik, ahret, namaz, oruç, zekât, hac, helâlharam. Bunlarda görelilik yok. İctihâdî meseleler: namazda detaylar, fıkhî incelikler, yeni meselelerin hükümleri. Bunlarda mezhepler farklı görüş tutabilir; ama hepsi sahihtir. Karıştırılmamalı. Modern «görelilik» — mutlak meseleleri ictihâdî sayıp esnetmeye çalışıyor. Bu yanlış.
«Senin Doğrun» Tehlikesi
«Senin doğrun» diyen kişi — kendi nefsini hakîkat sahibi sanıyor. Bu — kibir. Allâh «Hevâsını tanrı edinen kimseyi gördün mü?» (Furkân 43). Yâni hevâsını mutlaklaştıran — onu tanrı edinmiş demektir. Mü’min — kendi nefsini değil; Allâh’ı mutlak alır. Allâh’ın hükmü doğru; kendisinin görüşü ona uyduğu kadar doğru. Uymadığında — kendi görüşünü düzeltir.
Sahih Çözüm
Sahih çözüm: 1) Mutlak meselelerde Kur’ân ve sünneti esas al — «benim doğrum» yok. 2) İctihâdî meselelerde bir mezhebe tâbî ol — kendi başına ictihâd yapma. 3) Tartışmalarda — kendi nefsini değil; vahyi savun. 4) Görelilik felsefesini reddet — mutlak doğru var. 5) İlmî temelde konuş — «bana göre» değil; «Kur’ân’a göre, sünnete göre, ulemâya göre.» 6) Hevâdan uzaklaş — kendi arzunu hakîkat sayma.
Niyâz — Sahih Doğru
Niyâz: «Yâ Rab, beni ‘senin doğrun, benim doğrum’ görelilik tuzağına düşmekten koru. Mutlak doğrunun Sen’in Kur’ân’ın ve Hz. Peygamber’in sünneti olduğunu bilen bir mü’min eyle. Hevâsını tanrı edinmekten beni muhâfaza eyle. Mutlak meselelerde — Allâh’ın açık hükümlerinde — gevşeklik göstermemeyi nasîb et. İctihâdî meselelerde — bir sahih mezhebe tâbî olarak gerekli derinliği bulayım. Kendi görüşümü değil; Sen’in vahyini savunan bir kul eyle. Görelilik felsefesinin modern aldatıcılığından beni uzak tut. Kur’ân ve sünnete sıkı sıkıya bağlı, sahih bir mü’min olarak yetiştir.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Mutlak Doğru, Görelilik, Vahiy. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nisa 4/59; Allah’a, Resule ve emir sahiplerine itaat ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Buhari, İ’tisam, Kitap ve sünnete bağlılık rivayetleri.
- Müslim, Cuma, hutbe ve sünnete bağlılık rivayetleri.
- Şatıbi, el-Muvafakat, sünnet, bidat ve şeri deliller bahisleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, sünnete ittiba ve takva bölümleri.