Dünyâda Garîb ve Yolcu Gibi Ol — Mü’minin Duruşu: Geçici Hayata Bağlanmamak, Ahret Hedefini Unutmamak
«Dünyâda garîb veya yolcu gibi ol» — Hz. Peygamber’in meşhûr tavsiyesi. Hz. İbni Ömer rivâyet eder: Hz. Peygamber omuzumdan tuttu; «Dünyâda garîb ya da yolcu gibi ol» buyurdu (Buhârî). Sonra Hz. İbni Ömer eklerdi: «Akşam olunca sabahı bekleme; sabah olunca akşamı bekleme. Sağlığından hastalığın için; hayatından ölümün için al.» Bu tavsiye — mü’minin dünyâdaki temel duruşudur. Dünyâ — asıl yurt değil; geçici bir konak. Mü’min konakta yerleşmez; sâdece geçer. Bu bilinçle yaşayan kişi — dünyaya bağlanmaz; ahret hedefini unutmaz; hayatın her ânını fırsat olarak değerlendirir.
Hadîs Metni
Hz. Peygamber «Kün fiddünyâ keenneke garîbun ev âbiru sebîl» — Dünyâda bir garîb veya yolcu gibi ol (Buhârî). Garîb — vatansız, yabancı. Yolcu — bir yerden bir yere geçen. İki tanım da geçicilik vurgular. Mü’min dünyâda yerleşmemeli; sâdece geçmeli. Asıl yurdu — ahret. Bu hadîs — kısa ama hayatı baştan değiştiren bir prensiptir.
Garîblik — Yabancılık
Mü’min dünyâda — bir yabancı gibidir. Çünkü asıl vatanı bu değil. Vatan — Cennet. Hz. Âdem cennetten çıktı; bizler bu sürgünde, geçici bir yerdeyiz. Yabancı olan kişi — vatana hep özlem duyar; geçici evine fazla yatırım yapmaz; eşyâ biriktirmez. Mü’min de — dünya’da fazla yığmaz; çünkü gidicidir. Bu bilinç — zenginlik tutkusunu, makam hırsını, dünyâ kaygısını azaltır.
Yolcu — Geçicilik
Yolcu metaforu — daha güçlü. Yolcu bir otel odasında bir gece kalır; sabah kalkar gider. O bir gece için odayı dekore etmez; yatağı süslemez; eşyâ taşımaz. Çünkü gidecek. Mü’min de — bu dünya odasında geçici. Onu süslemek için ömrünü harcamak yanlış. Yolcunun hedefi var; o hedefe varmaya bakar. Mü’minin hedefi — ahret. Hedefi unutturan her şey ayartmadır.
«Akşam Sabahı Bekleme»
Hz. İbni Ömer’in eklediği nasîhat: «Akşam olunca sabahı bekleme; sabah olunca akşamı bekleme.» Yâni — şimdi yaşa; gelecek planına ömrünü harcama. Bugünün amelini bugün yap; yarına ertelemese. Çünkü yarın gelmeyebilir. Ölüm — beklenmedik anda gelir. Mü’min her ânı son gibi yaşamalı; «Bu gün ölecekmişim gibi amel et; yarın yaşayacakmışım gibi planla» derler.
«Sağlığından Hastalığın İçin Al»
«Sağlığından hastalığın için al.» Yâni sağlıklıyken çalış; hastalandığında ürünleri yararlanırsın. Sağlık — geçicidir; bir gün gidecek. Sağlıklıyken ibâdet et, hayır işle, ilim öğren — bunlar hastalıkta da, ölümden sonra da fayda verir. Sağlığı kaçırıp eğlenceyle harcamak — büyük bir kayıptır. Hadîsi şerîf: «İki nimette pek çok insân aldanmıştır: sağlık ve boş vakit.»
«Hayatından Ölümün İçin Al»
«Hayatından ölümün için al.» Yâni yaşarken ölüm sonrası için hazırlık yap. Ölüm sonrası — kabir hayatı, mahşer, hesap, cennet/cehennem. Bunlar için hazırlık nedir? İmân, sâlih amel, hayır işleri, helal yaşam, sünnet sevgisi. Bu hazırlığı yaşarken yaparsın; ölünce yapamazsın. «Ölüm geldiğinde ‘bana mühlet ver’ diye yalvarsan da fayda etmez» (Münâfikûn 10-11). Bu yüzden bu fırsatı kaçırma.
Pratik Uygulama
Pratikte nasıl yaşanır? 1) Geçicilik bilincini her gün hatırla — mezarı düşün, ölümü düşün. 2) Aşırı dünya yığmaktan kaç — gereğinden fazla mal, eşya, kazanç. 3) Ahret yatırımı yap — ibâdet, hayır, ilim, sünnet. 4) Her günü son gibi yaşa — yarına ertelemese. 5) Sağlığını ve vaktini hayır için kullan. 6) Aileyle ölümü konuş — onları da hazırla. Bu uygulamalar — garîb ve yolcu bilincini canlı tutar.
Niyâz — Garîb Bilinci
Niyâz: «Yâ Rab, beni dünyâda garîb ve yolcu gibi yaşayan bir mü’min eyle. Hz. Peygamber’in bu kısa tavsiyesini kalbime yerleştir. Geçici hayata bağlanıp asıl yurdumu unutmaktan beni koru. Yarına ertelemeyen — bugünün amelini bugün yapan bir kul eyle. Sağlığımı ve vaktimi — Sen’in yolunda kullanan, hayır işleri için harcayan bir mü’min olarak yetiştir. Ölümü gözümün önünde tutan; ama ölümden korkmayan; vuslat ümîdiyle bekleyen bir hâl ver. ‘Akşamı sabahı, sabahı akşamı bekleme’ bilinciyle her ânı fırsat olarak yaşat. Dünyâ benim için bir otel odası olsun — yığmadan, süslemeden, yolculuğu hatırlayarak geçeyim.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Garîb, Dünyâ, Ahret. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Buhari, Rikak, dünyada garip veya yolcu gibi ol rivayeti.
- Tirmizi, Zühd, dünyanın geçiciliği ve ahiret hazırlığı rivayetleri.
- Kur’an-ı Kerim, Hadid 57/20; dünya hayatının geçiciliği.
- Kur’an-ı Kerim, Ankebut 29/64; asıl hayatın ahiret yurdu oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, zühd ve dünya hayatının geçiciliği bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, zühd ve ahiret hazırlığı bölümleri.