Cenâbı Hak Cömertlerin Günahlarını Örter, Affeder — Cömertin Günahından Uzak Durun; Her Ayağı Kaydığında Allâh Onun Elinden Tutar
«Cömertin günahından uzak durun; zîrâ her ayağı kaydığında Allâh onun elinden tutar» buyrulmuştur. Bu — tasavvufî bir prensiptir. Cenâbı Hak cömertlerin günahlarını örter, affeder. Çünkü cömertlik — Allâh’ın sıfatlarındandır; «el-Kerîm» O’nun ismidir. Cömert kul, Allâh’ın bir ismini kendinde tezâhür ettirmiş olur. Allâh böyle kulu sever; ayağı kaydığında elini bırakmaz. Bu mevzu mü’min için büyük bir müjde; aynı zamanda büyük bir sorumluluk.
Cömertlik — Allâh’ın Sıfatı
Cömertlik (kerem) — Allâh’ın sıfatlarındandır. «el-Kerîm» — Allâh’ın güzel isimlerinden. Cenâbı Hak kullarına cömertçe verir; sayısız nimet bağışlar. Mü’min Allâh’ın sıfatları ile ahlâklanmaya çalıştığında — cömertlikten başlamalıdır. Çünkü cömertlik en kolay tezâhür ettirilen ilâhî vasıftır: malını paylaş, vaktini ver, ilmini öğret. Cömert kul — «Tehallaku biahlâkillâh» (Allâh’ın ahlâkı ile ahlâklanın) prensibini yaşar.
Cömertin Ayağı Kayar mı?
Cömert kulun ayağı kayar mı? Evet — kayabilir. Çünkü insan; günahsız değil. Cömert de bir insan; günah işleyebilir. Ama ayağı kaydığında — Allâh elini tutar. Bu hadîs müjdesi, cömertin günahsız olduğunu söylemez; tersine, günah işlediğinde Allâh’ın hıfz ve muhâfazası altında olduğunu söyler. Cömertlik — günahlara karşı bir kalkan, bir koruma.
«Allâh Onun Elinden Tutar» — Anlam
«Allâh onun elinden tutar» — bu mecâzî bir ifâdedir; Allâh’ın eli yoktur, ama yardımı vardır. Anlam: cömert kul günah işleyince — tövbeye sevkedilir, hatâdan kurtarılır, helâkten korunur. Yâni cömert kişi günaha düştüğünde — tövbe etmesi kolay olur; kalbi katılaşmaz. Allâh ona istiğfâr ilhâm eder; pişmanlık verir; düzelmesine kapı açar. Bu — büyük bir mevhibe.
Cömertliğin Mertebeleri
Cömertliğin mertebeleri vardır. 1) Sahâ — malından paylaşmak. 2) Cûd — ihtiyâcından fazlasını vermek. 3) Îsâr — kendisi ihtiyaçlı olduğu hâlde başkasını tercîh etmek. Îsâr en yüksek mertebedir; Kur’ân Ensâr’ın bu vasfını övmüştür: «Kendileri muhtâç olsalar bile onları tercîh ederler» (Haşr 9). Mü’min mümkün olduğunca bu mertebeye ulaşmaya çalışmalıdır.
Cimrilik — Cömertliğin Zıddı
Cimrilik (buhl) — cömertliğin zıddıdır. Cimri kul, malını ne kendisi yer ne başkasına verir. Hz. Peygamber «Cimrilikten Allâh’a sığının» buyurmuştur. Cimri kişi — Allâh’tan uzak; çünkü Allâh’ın «el-Kerîm» ismine zıt yaşar. Cimrinin ayağı kaydığında — Allâh elini tutmaz mı? Bilinmez; ama cömertin hıfzı garantilenmiştir hadîste; cimrinin değil. Bu fark — büyük bir uyarıdır.
Modern Cömertlik
Modern dönemde cömertlik daha geniş anlamı kapsar. Sâdece para vermek değil; vakit vermek, ilim öğretmek, dert dinlemek, fikren destek olmak — bunlar da cömertlik. Belki para verme imkânı yok; ama vaktin var — ihtiyaç sâhibine vakit ver. Bilgin var — paylaş. Sosyal medya çağında — bilgiyi yaymak, helal içerik üretmek, doğruları söylemek — modern cömertlik şekilleridir.
Niyâz — Cömert Kalp
Niyâz: «Yâ Rab, beni cömert kullarından eyle. ‘el-Kerîm’ isminden bana bir hisse ver. Sahâ, cûd, îsâr — cömertliğin üç mertebesini bana yaşatabilmemi nasîb et. Cimrilikten Sana sığınırım; cimri olmaktan beni koru. Cömertin günahını affeden, ayağı kaydığında elinden tutan Rabbim — beni bu müjdeye eren kullarından eyle. Modern dönemde — para ile, vakitle, ilimle cömert olabilmemi nasîb et.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi cömert mü’minler eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Cömertlik, el-Kerîm, Îsâr. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Bakara 2/261; infakın kat kat karşılığı.
- Kur’an-ı Kerim, Haşr 59/9; kendileri ihtiyaç içinde olsa da kardeşlerini tercih edenler.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, cömertlik ve güzel ahlak rivayetleri.
- Beyhaki, Şuabü’l-İman, cömertlik ve infak bahisleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, cömertlik ve infak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, cömertlik, cimrilik ve mal sevgisi bölümleri.