Bütün Varlığın Rabbi Allâh’tır — Yaratan, Yöneten, Rızıklandıran ve Geri Aldıran Sâdece O’dur
Bütün varlığın Rabbi Allâh’tır. «Rab» — yaratan, yöneten, rızıklandıran, terbiye eden anlamına gelir. Atom altı parçacıklardan galaksilere kadar bütün varlık — Allâh’ın Rabliği altındadır. «Elhamdülillâhi Rabbi’l-âlemîn» — bütün âlemlerin Rabbidir (Fâtiha 2). Bu — tevhîdin temel ifâdesidir. Allâh’tan başka kimse Rab değil; başka kimse yaratıcı, yönetici, rızık verici değil. Mü’min bu hakîkati kalbinde sâbit tutarak — şirkin bütün incelmiş şekillerinden uzak kalır.
«Rab» — Mânâsı
«Rab» — sâhip, mâlik, terbiye eden, yöneten, geliştiren anlamına gelir. Allâh’ın «Rab» sıfatı — varlığı yaratmakla bitmez; sürekli yönetir, beslemekte ısrar eder. Eğer bir an Rabliği kalksa — varlık yok olur. Bu yüzden Rabb’in fonksiyonu süreklidir. Mü’min her ân Allâh’ın Rabliği altında olduğunu bilmelidir.
Fâtiha 2 — «Rabb’ül-Âlemîn»
«Rabbi’l-âlemîn» — bütün âlemlerin Rabbi. Âlemler çoktur: insânlık âlemi, melekler âlemi, cinler âlemi, hayvanlar âlemi, bitkiler âlemi, cansız âlem, mikromakro âlemler. Hepsinin Rabbi Allâh’tır. Hiçbir âlemin başka bir Rabbi yok. Bu — tevhîdin kapsamı. Bütün varlık — bir tek Rab’a bağlı. Bu — mü’minin huzûr kaynağıdır.
Şirki Hafî — Gizli Şirk
Açık şirk — Allâh’a başka bir tanrı ortak koşmaktır. Bu kolayca kaçınılır. Ama şirki hafî (gizli şirk) çok yaygındır. «Rabb’in sâdece Allâh» dediği hâlde — gerçek hayatta başka şeylere de Rab gibi davranan kişi. Patronundan korkmak, ekonomiden korkmak, başkalarının yargısından korkmak — bunlar gizli şirk tezâhürleri. Mü’min bunları farkedip — kalbi sâdece Allâh’a bağlamalıdır.
Esbâb — Sebepler de O’ndan
Mü’min sebepler ile sonuç arasındaki ilişkiyi tanır; ama bilir ki sebepleri de Allâh yaratır. Yağmur bulutun yağdırması değil; Allâh’ın yağdırması. Doktor şifâ vermez; Allâh şifâ verir, doktor sebeptir. İlaç hastalığı tedâvî etmez; Allâh tedâvî eder, ilaç sebeptir. Bu bilinç — sebebi terk etmez; ama sebebi mutlaklaştırmaz. Sahih tevhîd dengesi.
Modern «Tanrılar» — Para, Bilim, Devlet
Modern dönemde insanın gizli «tanrı» olarak gördüğü şeyler çok: para («para her şeyi çözer»), bilim («bilim her sorunu çözer»), devlet («devlet bizi koruyacak»), teknoloji («teknoloji geleceğimiz»). Bunlar — Allâh’ın yerine konmuş gizli tanrılar. Mü’min bunların hepsini Allâh’a bağlı sebepler olarak görmeli; mutlak değer atfetmemeli. «Bütün âlemlerin Rabbi» bilinci — bu modern şirkleri yıkar.
Korkunun İlâcı — Tevhîd
Bütün korkuların ilâcı — Rabb’in birliğini bilmektir. Korkular niçin var? Çünkü kalp bir şeye değer veriyor; o şeyin kaybedileceğinden korkuyor. Eğer kalp sâdece Allâh’a değer verse — Allâh’tan başkasından korkmaz. «Allâh’tan başka tanrı yok» — başka korkulacak da yok demektir. Tevhîd, korkudan kurtuluşun anahtarıdır.
Niyâz — Sâdece O’nun Rabliği
Niyâz: «Yâ Rab, kalbimi Sen’in Rablığına tam bağla. Bütün varlığın Rabbinin sâdece Sen olduğunu — her ân hissedebilen bir bilinç ver. Şirki hafîye düşmekten beni koru. Sebepleri tanırken — onları mutlaklaştırmaktan beni koru. Modern ‘tanrılar’ — para, bilim, devlet, teknoloji — bunların gerçekteki sebep olmaktan öteye geçmediğini bilmemi nasîb et. Korkularımı tevhîd nûru ile sil. Sâdece Sen’den korkan ve sâdece Sana güvenen bir mü’min eyle.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Rab, Tevhîd, Şirki Hafî. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Fatiha 1/2; alemlerin Rabbi Allah.
- Kur’an-ı Kerim, Enam 6/102; her şeyin yaratıcısı Allah.
- Kur’an-ı Kerim, Müminun 23/86-89; göklerin, yerin ve arşın Rabbi bağlamı.
- Taberi, Camiu’l-Beyan, Fatiha ve Enam 6/102 tefsirleri.
- Fahreddin er-Razi, Mefatihu’l-Gayb, rububiyet ve tevhid bahisleri.
- İmam Gazali, el-İktisad fi’l-İtikad, tevhid ve rububiyet bahisleri.