Terk: 1. Giriş
Bu sohbette ahde vefâ kavramı, terk edilmiş sünnetlerin yeniden ihyâsı ve insanı hayvandan ayıran insânî sıfatlar ele alınmaktadır. Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) ahlâkî sünnetlerinin nasıl unutulduğu ve vefânın İslâm’daki yeri üzerinde durulmaktadır.
2. Ahde Vefâ — Kaybolmuş Bir Sünnet
Hadîs-i şerîfte buyurulmuştur: “Âhir zamanda terk edilmiş bir sünneti yerine getirene yüz şehit sevâbı vardır.” Günümüzde sünnet denince akla yalnızca kılık kıyafet gelmektedir; oysa asıl terk edilen sünnetler ahlâkî olanlardır. Vefâ, bu terk edilmiş sünnetlerin başında gelmektedir. İnsanlar sözlerinde durmayı, ahitlerine bağlı kalmayı unutmuş, vefâsızlığı kanıksamıştır.
3. Vefâsızlığın Tezâhürleri
Vefâsızlık toplumun her kesiminde kendini göstermektedir. Kadınlar küçücük bir sıkıntıda kocalarını terk etmekte, erkekler eşlerini hastanede bırakıp gitmektedir. Çocuklar anne babalarını terk etmekte, adam iflâs edince kadın onu bırakmaktadır. İstediği manto alınmayınca çocukları alıp baba evine giden kadınlar, çocuklara bakmak zor gelince “dervişlik yapacağım” diye ailesini terk eden erkekler — bunların hepsi vefâsızlığın acı örnekleridir.
4. Vefâ Allah’ın Sıfatıdır
Allah Teâlâ vefâlıdır; kullarını bırakmaz, sözünde durur, tövbe edenleri temizler. Vefâsız insanlar Allah’ın sözlerine güvenemez çünkü kendileri vefâsızdır. Başkasının sözüne güvenemeyen, kendi sözünde durmayandır. Vefâsızlık nihâyetinde imansızlığa giden bir yoldur; zîrâ Allah’a güven duymak vefânın temelidir.
5. Sahâbelerin Bey’at-ı Rıdvân’daki Vefâsı
Sahâbeler ağacın altında Rasûlullah’a (s.a.v.) bey’at ettiler. Allah Teâlâ onların kalplerindekini bildiğini beyân ederek onları methetti. Fetih Sûresi 48/18 âyetinde ağaç altındaki bey’atten bahsedilir. Fetih Sûresi 48/10 âyetinde ise “Sana bey’at edenler ancak Allah’a bey’at etmiş olurlar. Allah’ın eli onların ellerinin üzerindedir” buyurularak sahâbelere “Siz Allah’ın elini tuttunuz” müjdesi verilmiştir.
6. Hz. Ali’nin Sözü ve Vefâ
Hz. Ali (k.v.) buyurmuştur: “Bana bir harf öğretenin kulu kölesi olurum.” Bu söz vefânın en güzel ifâdesidir. Bir harf bile öğretene bu denli bağlılık duymak, vefânın ne kadar yüce bir değer olduğunu göstermektedir.
7. İnsânî Sıfatlar — Oturarak Bevletmek Meselesi
İnsanı hayvandan ayıran en temel özellik insânî sıfatlara sâhip olmasıdır. Ayakta bevletmek hayvânî bir sıfattır; oturarak yapmak ise insânî bir sıfat ve sünnettir. İslâm, insanı her hâlinde kemâle erdirmek ister. En basit gibi görünen davranışlarda bile insanı hayvanlardan ayıran bir edep ve nezâket öğretir.
8. Kaynakça
- Hadîsler: Terk edilmiş sünneti ihyâ eden hakkında hadîs (yüz şehit sevâbı); Bey’at-ı Rıdvân hadîsleri
- Âyetler: Fetih Sûresi 48/18 (ağaç altında bey’at); Fetih Sûresi 48/10 (Allah’ın eli)
- Tasavvufî Kaynaklar: Vefâ ve ahde bağlılık konusundaki tasavvufî eserler
- Fıkhî Kaynaklar: Oturarak bevletmenin sünnet oluşuna dâir fıkhî deliller
9. Sonuç
Vefâ, İslâm ahlâkının temel taşlarından biridir ve günümüzde en çok terk edilen sünnetlerin başında gelir. Allah’ın sıfatı olan vefâyı yaşamak, sahâbelerin bey’attaki kararlılığını örnek almak ve insânî sıfatları korumak her Müslümanın vazîfesidir. Terk edilmiş sünnetleri ihyâ etmek büyük ecir kapısıdır.
Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi
İlgili Sözlük Terimleri: Sünnet, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı