Sufiliğin: Giriş

Allah bereketinizi eylesin inşallah. Cenab-ı Hakk yüzünüzü hayırlı eylesin. Hayırlısı, yolunuzu Cenab-ı Hakk hayırlı eylesin.

Sufiliğin Adabları: Her Halde Allah’a İtaat

Sufiliğin adablarından biri bütün hallerde Allah’a itaat etmek, nefsi suçlamak ve dostlardan öğüt kabul etmektir. Sufi, günlük hayatının her saatinde, her dakikasında Allah’a itaati yani ibadeti düşünür. Sufi için günlük yaşantı tespih tanesi gibidir; akla gelen her anı ibadetle süslenir.

Bu demek değildir ki bir kimse camiye, mescide veya tekkeye kendini kapatacak ve bütün gün ibadet edecek. Hz. Ömer radıyallahu anh hazretleri, devamlı mescitte ibadet eden bir genci sorgulamıştır: ‘Senin iaşeni kim sağlıyor?’ Genç ‘Abim’ deyince Hz. Ömer buyurmuştur: ‘Abin senden hayırlıdır. Senin için çalışıp, alın teriyle yiyerek ibadet üzerindedir.’

Namazdan Namaza İbadet

Bir sufi sabah namazını kılar, öğle namazına niyet eder. İkisinin arasında iaşesini temin etmek için çalışması ibadet üzerinedir. Öğle namazını kılar, ikindi namazına niyet eder; çoluğunun çocuğunun nafakası için uğraşmak ibadet üzerinedir. Akşamı yatsıyı kılar, evine gelir; eşiyle, çocuklarıyla, ailesiyle geçirdiği zaman ibadet üzerinedir.

Dünyayı terk edip, işi gücü bırakıp ‘Ben Allah’a ibadet ediyorum’ demek doğru bir hal ve hareket değildir.

Haramlarla Sufilik Yan Yana Yürümez

Sufi dergah dairesi ile ev dairesi ayrı değildir. Her halinde Allah’a ibadeti tercih edecek, her halinde haramlardan uzak duracak. Haramla iç içe sufilik olmaz. Haramla iç içe dervişlik olmaz. Ağzında haramla dervişlik olmaz. Elin haramda sufilik olmaz. Gözün haramda sufilik olmaz.

Buraya terbiye olmak için toplandık hepimiz, terbiyemizi bozmak için değil. Dilinize hakim olun diye yalvarıyorum. Gözünüze hakim olun diye yalvarıyorum. Sufilikle haram yan yana yürümez.

Tövbe ettin, döndün mü? Bıraktın, bitti. İçkiye tövbe mi ettin? Bitti. Haram bir hayata tövbe mi ettin? Bitti. Onun geri dönüşü yok artık. Geri dönüyorsa o sufi değildir, sufi hayatı değildir.

Nefsi Suçlamak ve Adem Aleyhisselam’ın Yolu

Sufi için ‘Ben haklıyım’ yoktur. Sufi ‘Hata benim, kusur benim, yanlışlık benim, eksiklik benim, ben nefsime uydum’ der. Adem aleyhisselam’ın yolunu tercih eder. Adem aleyhisselam, şeytanın yolunu izlemedi; ‘Ben haklıyım’ demedi. ‘Ben nefsime uydum, ben günahkarlardan oldum’ dedi.

Kendini haklı gören şeytanın yolunu tutmuş olur. Sufilik nefsi ezmektir. ‘Bende yanlışlık, bende kusur, bende hata var’ demektir. O horoz gibi dikildiği müddetçe yol yürümek mümkün değildir.

Büyüklere Hürmet ve Nasihat Adabı

Büyüklerin nasihatini kabul etmek yolun adabındandır. Bir gün önce gelen bizim büyüğümüzdür, abimizdir. Onun Kur’an ve Sünnet dairesinde, dergahın adab ve erkanı dairesinde söylediği bir şeyi kabul ederiz.

‘Büyüklerine hürmet etmeyen bizden değildir’ buyurmuştur Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem. ‘Küçüklerine merhametle, şefkatle davranmayan bizden değildir’ buyurmuştur. O zaman sufi her haliyle Sünnet-i Resulullah’a uyandır.

Bizim yolumuz nübüvvettir. Her dakikamızı, her saatimizi Sünnet-i Resulullah’a uydurmakla mükellefiz. Bizim adab ve erkan olarak gördüğümüzün temelinde Sünnet-i Resulullah vardır.

Kardeşlerin Hata ve Kusurlarını Örtmek

Etrafımızdaki insanlardan hata, kusur, eksiklik sudur ederse biz onları mazur göreceğiz. Onların affedilmesi için dua edeceğiz. ‘Ya Rabbi, kardeşimin üzerinde böyle bir şey gördüm. Muhakkak bizde de o kusur vardır ki bize gösterilmiştir. Allah onu da beni de affetsin.’

Hata ve kusurları örtmekte gece gibi olunmalıdır. Onları başkalarına aktarmayalım, başkalarının önünde rezil etmeyelim, bir başkasına aktararak o kardeşin gözünden düşmesini sağlamayalım.

Bu tip meseleler ancak üstada, alime, amir hükmündeki kimselere söylenebilir. O da dua niyetine: ‘Böyle bir hata gördüm, bu noktada dua istiyorum.’ Bu gıybet değildir, dedikodu değildir, iftira değildir. Alime ve amir hükmündeki kimselere bu tip meselelerin söylenmesi gıybet hükmünden çıkmıştır.

Nasihat Etmenin Adabı

Bir kardeşinizin günah-ı kebairini gördüyseniz ancak o kardeşe nasihat edebilirsiniz. Arkasından konuşamazsınız. Yüzüne karşı ‘Sen bu günahı işliyorsun, nasıl bu günahı işlersin?’ deyip utandıramazsınız.

Ona namazın faziletini anlatırsınız, namazın tatlılığını anlatırsınız, namazın ehemmiyetini anlatırsınız. ‘Neden namaz kılmıyorsun, namazını kıl!’ denmez. Kardeş kardeşe nasihat eder.

Sakın bir başkasının günahını onun yüzüne vurma; kendini iyilerden görmüş olursun, kibirlilik olur. Eşlerinizin önünde kendinizi öne çıkarmayın. ‘Ben namazımı kılıyorum sen kılmıyorsun, ben dergahta hizmet ediyorum’ demeyin. Kibirlilik yapmayın; etrafınıza tatlı tatlı nasihat edin.

Müminliğin Vasıfları

Kul gizli ve açık her zaman Mevla’sına itaat eder. Hiçbir an onun emirlerine aykırı gitmez. Kendisine kötülük edene iyilik eder. Nefsin arzusuna uymaz. Nimet zamanında şükreder. Şiddet zamanında sabreder. Kendinden aşağı olana ikram eder. Kendisiyle müşavere edenin sözünü dinler.

Sana kötülük yapsa da sen iyilik yap. Sana gelmese de sen git. Senin aleyhine konuşsa da sen konuşma. O seni aç bıraksa da sen aç bırakma. O sana zarar verse de sen zarar verme. Gelmeyene gitmektir bizim adabımız. Vermeyene vermektir bizim adabımız. Selam vermeyene selam vermektir bizim adabımız.

Nişanlılık ve Zina Meselesi

Bir kızın nişanlısıyla cinsel ilişkiye girmesi caiz değildir. Nişanlı da olsa ortada nikah yoksa cinsel ilişki zinadır. Hazreti Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem hazretleri, kızına ve hanımına dikkat etmeyen, onların namuslarına ve ahlaklarına dikkat etmeyen kimseyi deyyus olarak nitelendirmiştir.

Bir baba kızının bir başka erkekle konuşmasına, çıkmasına müsaade edemez. Bir anne oğlunun bir başka kızla çıkmasına müsaade edemez. Bunu bile bile göz yummak deyyusluk hükmündedir.

Hanefiler demişlerdir ki: Evlenecek olan kişiler üç sefere kadar birbirlerini görebilirler, konuşabilirler; bu sünnette sabittir. Ve o esnada şehvetle de bakabilirler. Demek ki şehvet insanın fıtratındadır. Ama bunun ötesine geçmek haramdır.

Evlenmek İsteyen Gençlerin Ailelerine Nasihat

Anne babalar, evlenmek isteyen çocuklarınızı evlendirin! Aileler bu noktada Kur’an ve Sünnet bilincinden uzak kalıyor. ‘Biraz para biriktirelim, eşyaları alalım, düğünü güzel yapalım’ diye uzatıyorlar. Ama din uzatıp geciktirmeyin diyor.

Acele ediniz: Evlenmek isteyen çocuklarınızı evlendirmekte, ölüyü gömmekte, namazı kılmakta, hayır hasenat işlemekte, iyilik yapmakta, tövbe etmekte acele edin.

Evlenecek olan dosdoğru evlensin. Hataya düşmeden, yanlışa düşmeden, eksikliğe düşmeden dosdoğru evlensin. Evlenecek olan gidecek, ailesini gönderecek: ‘Selamün aleyküm, aleyküm selam. Bizim oğlumuz sizin kızınızı istiyor.’ Bitti. Bu kadar.

Kaynakça

Hadis-i Şerif Kaynakları

• Hz. Ömer’in mescitte oturan genci sorgulaması — İbn Ebi Şeybe, el-Musannef, Kitabu’z-Zühd
• ‘Büyüklerine hürmet etmeyen bizden değildir’ — Ebu Davud, Kitabu’l-Edeb, Hadis No: 4943; Tirmizi, Kitabu’l-Birr, Hadis No: 1919
• ‘Din nasihattir’ — Sahih-i Müslim, Kitabu’l-İman, Hadis No: 55
• Deyyus hakkında hadis — Riyazü’s-Salihin; Nesai, Kitabu’z-Zekat, Hadis No: 2562; Ahmed bin Hanbel, Müsned
• Evlenmekte acele etme: ‘Üç şeyi geciktirmeyin: Vakti gelince namazı, hazır olunca cenazeyi, dengi bulununca bekârı’ — Tirmizi, Kitabu’s-Salat, Hadis No: 171
• Evlenecek kişilerin birbirini görmesi — Tirmizi, Kitabu’n-Nikah, Hadis No: 1087; Nesai, Kitabu’n-Nikah, Hadis No: 3235

Ayet-i Kerime Kaynakları

• ‘Hiç günah işlemezseniz Allah bir kavim yaratır, günah işlerler, tövbe ederler, Allah da onları affeder’ — Sahih-i Müslim, Kitabu’t-Tevbe, Hadis No: 2749 (Kudsi hadis)
• Nefsi suçlama ve Adem aleyhisselam’ın tövbesi — A’raf Suresi, 7:23

Tasavvuf Kaynakları

• Sufiliğin adabları: Kuşeyri Risalesi, Ebu’l-Kasım el-Kuşeyri — Adab bahsi
• Nefsi suçlamak ve dostlardan öğüt kabul etmek — el-Luma’, Ebu Nasr es-Serrac
• Hata ve kusurları örtmekte gece gibi olmak — Mevlana Celaleddin-i Rumi, Mesnevi
• Yolun silsilesi: Torunlu Hacı Bekir Baba → Hacer Aydar Efendi → Hacı Usta Efendi → Şeyh Efendi → Mustafa Özbağ Efendi; Mahmud Hüdai Dergahı bağlantısı, Asule Tantavi Hazretleri icazeti

Cenab-ı Hak cümlemizi muhafaza eylesin. Hakkınızı helal edin, sürç-i lisan ettiysek affola.

Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi

İlgili Sözlük Terimleri: Nefs, Sünnet, Şeyh, Silsile, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı