Pazartesi, 16 Kasım 2026
YOLUMUZ NÜBÜVVET YOLUDUR English
Mustafa Özbağ
İrşad & Tasavvuf · Resmî Site
Dervişlik, Sufilik ·

336. Mesnevi Şerhi | Kibirli Fakir ve Örümcek Ağı Gibi Ev

Bedevî ile Karısı: «Afsununu İstemem» 2315 beyitten devâm ediyoruz. Hani normalde bir bedevî vardı. Bedevî karısıyla berâber sohbet ediyordu. Bedevî karısına normalde…


Bedevî ile Karısı: «Afsununu İstemem»

2315 beyitten devâm ediyoruz. Hani normalde bir bedevî vardı. Bedevî karısıyla berâber sohbet ediyordu. Bedevî karısına normalde kendince nasihatlerde bulunuyordu. Karısı da ona cevap veriyordu. Kadın ona haykırdı. Ey namustan gayri bir şeyi olmayan artık bundan fazla senin afsununu istemem. Yürü git gayri bu davadan bahsetme. Kibir ve azamete dâir saçma sapan şeyler söyleyip durma. Ne vakte kadar bu tumturaklı sözler, bu işler, güçler kendi hâlini, kendi işini gör de utan.

Kibir çirkindir. Ama dilencilerden olursa daha da çirkin. Soğuk gün ortalık kar. Bir de elbise ıslak olunca, «Ey örümcek ağı gibi evi olan! Ne vakte kadar dava, çalım, ne vakte kadar kibir, azamet.» Tabii normalde bedevî eşine kanaatten, tevazudan işte normalde kendince kendisini üstün gören, kanaatkar gören, tevazılı gördüğüne dâir ibareler söylüyordu. O yüzden kadın da ona haykırıyor. Ey namustan gayrı bir şey olmayan artık bundan fazla senin afsununu istemem.

Sözle Sahiplenilen Makām: Zengin ve Şeyh Gibi Görünmek

İnsan normalde hakîkate sâhip olmadığı bir makāmı sözle sahiplenir. Olgunlaşmadıysa yoksulluğuna, güçsüzlüğüne veya gerçek hâline rağmen kibir ve azamet gösterir. Câhil insan aslında o makāmın sâhibi o makāmın ehli değildir. Velakin o makamdaymış gibi gösterir kendini. Aslında hâli vakti yerinde değildir. Zengin değildir. Kendisini zengin gibi gösterir. Aslında hâl dervîşi değildir. Kendini hâl dervîşi gibi gösterir. Aslında normalde üstat değildir, şeyh değildir. Ama kendisini şeyhmiş gibi gösterir. Ve bununla alâkalı da böyle bir kibir sâhibi olur kendince.

Eleştirilen Yoksul Değil, Yoksulluğunda Büyüklenendir

Normalde tabii kadının sözleri yalnızca bu beyitteki kocasını azarlamak için değil. Hazret-i Pîr bu hikayede insanın kendi hâlini görmeden büyük iddialarda bulunmasını dışarıdaki görüntüsüyle iç dünyâsındaki uçurumu sorguluyor. Çünkü dışarıdan görüntü ayrı iç dünyâ da ayrı. Bununla birlikte bu beyitlerdeki eleştiri yoksul insanın kendisine değil, yoksulluğu içinde bile başkasını küçümseyen, kendini büyük gösteren tavra yönelik.

Normalde o kimse yoksul. Yoksulluğuna rağmen kendisini büyük gösteriyor. Aslında o kimse ilim fakiri, fukarası ama kendisini çok âlim bir kimseymiş gibi gösteriyor. Aslında o kimse sûfîlik fukarası ama kendisini çok büyük erdemli sufiymiş gibi gösteriyor.

Afsun: İnsanları Etkilemek İçin Konuşmak

O yüzden hani kadın da haykırıyor. Ey namustan gayrı bir şeyi olmayan artık bundan fazla senin afsununu istemem. Buradaki afsun büyüleceği, büyüleyici söz, etkileyici söz, anlatım, karşısındakini ikna etme, belagatlı konuşuyor ya. Belagatlı konuşunca ikna ediyor veyâhut da gitmiş işte böyle bir konuşma şeyi almış, eğitimi almış. İnsanlara nasıl hitâb edilir, nasıl konuşulur, nasıl vurgulanır? Bu eğitimi almış sırf insanları etkilemek için konuşuyor.

İnsanları etkilemek için konuşan bir kimse cehennemde yerini hazırlasın. İnsanları etkilemek için konuşan kimse cehennemde yerini hazırlasın. Yâni insanları etkilemek için konuşmak. İslâm bunu çok kötü bir şekilde yargıla. Allâh muhâfaza eylesin. Hattâ ilim öğrenen bir kimse sırf insanları etkilemek için ilim öğrenirse o da cehennemde yerini hazırlasın. Yâni bu normalde çünkü insanları etkilemek için konuşuyor veyâhut da aslında normalde kendince gitmiş böyle hani var ya böyle kurslar hani konuşmanı daha düzgün konuşma için filân etkilemek için bunlar normalde Allâh muhâfaza eylesin.

O yüzden bunları böyle yapan kimseler kötülenmiş insanlar. O yüzden hani kadın kocasının güzel sözlerinin arkasındaki gerçekliği sorguluyor. Diyor ki söylediklerinin hayatında karşılığı yok. Sen bana tevazudan bahsediyorsun, kanaatten bahsediyorsun. Sen bana iyi, kendisinin iyi dervîş olduğunu söylüyorsun. Ama bu bunun sende karşılığı yok.

Saff 2-3: «Yapmayacağınız Şeyleri Niçin Söylüyorsunuz?»

Kur’ân bu noktada âyet-i kerimelerde sözle davranışı birlikte değerlendirir. Yâni hattâ Saf sûresi âyet 2. Ey îman edenler yapmayacağınız şeyleri niçin söylüyorsunuz? Yapmayacağın şeyi söyleme. Yapmadığın bir şeyi de yapıyormuş gibi gösterip söyleme. Çünkü ardından gelen âyet bu uyarıyı daha da sertleştiriyor. Şedit bir hâle getiriyor. Üçüncü âyette de yapmayacağınız şeyleri söylemeniz Allâh katında büyük bir öfkeye sebep olur diyor.

O zaman sen bir şey yapmıyorsun. Yapmadın. Yâni tevazu sâhibi değilsin. Kendini tevazu sâhibiymiş gibi gösterme. Sen … kendini cömertmiş gibi söyleme. Sen aslında namaz kılmıyorsun ama namaz kıldığını söyleme. Yapma veyâhut da bir şeyi yapamayacaksın. Senin gücünü aşıyor. Senin gücünü aşan bir şeye de bir şeyde söz verme. Ben bunu yaparım deme. O yüzden buradaki temel mesele insanın her söylediğini kusursuz biçimde yapmaması değildir.

Buradaki mesele o değildir. Yâni bir hakîkati söylersin. Hakîkati söyle. Söyledin hakîkati sen kendin yapamayabilirsin ama hakîkati konuşmak farklı bir şeydir. Ama o hakîkat senin üzerindeymiş gibi davranmak, senin üzerindeymiş gibi tecellî ediyormuş gibi konuşmak farklı bir şeydir. O yüzden normalde bir kimse eksik olabilir, eksik davranabilir ama kendisini de düzeltmeye çalışabilir. Asıl tehlike burada dervîşlerin de asıl tehlikesi kendisini yüksek bir makām iddiâ ederekten hayatında bunun tersini sergilemek.

Yâni kendisine büyük bir makām atfediyor. Ammâ velâkin o makāmın emrettiği gibi, makāmın istediği gibi davranmıyor. Kendisini yücelerde gösteriyor ama kendisi aşağılarda dolaşıyor. Alçak bir kimse. Allâh muhâfaza eylesin.

Cehenneme Atılan Adam: İyiliği Emredip Kendisi Yapmayan

O yüzden Hazret-i Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hazretleri hadîs-i şerîfte Buhârî’de geçiyor. Hem de Müslim’de geçiyor. Kıyâmet gününde bir adam getirilir ve cehenneme atılır. Karnından bağırsakları dışarı fırlar ve o değirmen döndüren eşek gibi cehennemde dönüp dolaşır. Cehennem ehli onun etrâfında toplanıp derler ki, «Ey falan sana ne oldu? Sen dünyâdayken bize iyiliği emreder, kötülükten sakındırmaz mıydın?» O kimse şu cevâbı verir.

Evet. İyiliği emrederdim ama kendim yapmazdım. Kötülükten sakındırırdım ama kendim yapardım. Normalde o zaman bu hadîs-i şerîf iyiliği anlatan kimsenin önce kendisini de o iyiliği yöneltmesini gerektiğini gösteriyor bize. Mâdem ki iyiliği anlatıyorsun, o iyiliğe kendini yönlendir. Mâdem ki sen cömertliği anlatıyorsun, sen de cömert ol. Mâdem ki zikrullahın faziletini anlatıyorsun, sen de zikrullâh ehli ol. Mâdem ki zikr cemaatle zikrullâhın sen faziletini anlatıyorsun, sen de cemaatle zikrullâha devâm et.

Sen günlük virdin çok evla olduğunu anlatıyorsun. O zaman sen de günlük virdini çek. Namaz mü’minin miracıdır. Hadîs-i şerîfi naklediyorsun. Edebiyatın çok güzel ama sen namazı kılmıyorsun. Oruç kalkandır. Hadîs-i şerîfi naklediyorsun ama insanlara da bunu söylüyorsun. Kendin oruç tutmuyorsun. Allâh muhâfaza eylesin. O yüzden sen doğruyu yaşamak için, farzı yaşamak için, bir şeyin iyisini, doğrusunu yapmak için çaba göster. Allâh muhâfaza eylesin.

Ama sen çaba göstermiyorsun. Tembel tembel yatıyorsun. Sen normalde bunları yapıyormuş gibi gösteriyorsun. Sıkıntı burada. Allâh muhâfaza eylesin. O yüzden sözün tesîri önce insanın kendisinin üzerinde olmalı. Sözü söyleyenin söz tesîri kendisine olmuyorsa, kendisine tesir edemiyorsa o zaman onun sözünün bir anlamı kalmıyor. Allâh muhâfaza eylesin.

«Bu Davadan Bahsetme»: Dava Güdenler

Yürü git gayri bu davadan bahsetme. Kibir ve azamete dâir saçma sapan şeyler söyleyip durma. Burada dava kelimesi yalnızca bir tartışma anlamında değil. İnsanın kendi hakkında ileri sürdüğü iddialarla alâkalı. Yâni sen bir dava güdüyorsun. Ben iyiyim diyorsun. Sen bir dava güdüyorsun. Ben dervîşim diyorsun. Sen bir dava güdüyorsun. Ben zâkirim. Ben nakîbim. Ben şeyhim diyorsun. Sen bir dava güdüyorsun. Ben cömertim diyorsun. Sen bir dava güdüyorsun.

Ben tevazu ehliyim diyorsun. Sen bir dava güdüyorsun. Ben kanaat ehliyim diyorsun. Sen bir dava güdüyorsun. Ben hatâ yaparsam ben beni rüyâmda uyarırlar diyorsun. Sûfî dava sâhibi değildir. İddiâ sâhibi de değildir. Ama sen bir şeyin davasını güdersen Allâh muhâfaza eylesin. Sen kendinde olmayan bir şeyin davasını güdüyorsun. Rabbim muhâfaza eylesin.

Kendini Üst Sınıf Görmek

Ve normalde o kendinde o mertebeyi görüp insanlara da kibirli davranıyorsun. Kendinde bir mertebe görüyorsun. Kendinde bir makām görüyorsun. Kendini üst sınıf görüyorsun. Ama dervîşlikte, ama ticarette, ama sosyal hayatta, ama âile hayatında. O üst sınıf. O üst sınıf olunca herkes ona tâbi olacak. Herkes onu kabûl edecek. Allâh muhâfaza eylesin. Ve o kibir deryasına kendisini atmış. Üst sınıf ya o normalde alkışlanacak bir kimse. O bulutların üstünde dolaşıyor ya. Herkes onu alkışlaması gerek. Allâh muhâfaza eylesin.

Lokman 18: İnsanlara Küçümseyerek Yüz Çevirme

Lokman sûresi âyet 18. İnsanlara küçümseyerek yüz çevirme ve yeryüzünde böbürlenerekten yürüme. Sen insanları küçük küçümseyerekten yüz çevirme. Ben onu beğenmem. O kimdir ki? Ben ona selâm vermem. O ne oluyor ki? O ne oluyor ki bana böyle karışırmış? O kimmiş ki? O nasıl böyle davranırmış? O nasıl böyle edermiş? O nasıl bir şeymiş ki? Ya sen nesin? Sen yukarılarda dolaşıyorsun. Bulutun üstündesin. Allâh muhâfaza eylesin. O yüzden kibirlenmek Cenâb-ı Hakk’ın hiç sevmediği huylardan birisi.

Ancak sana kibirlenene kibirlenebilirsin. Ona da ayna olmak için, ayna tutmak için ona. Yâni sen kibirlisin. Onun kibrini ona göstermek için ancak ona kibirlenirsin. O da bir ders alacaksa, ondan bir ders almayacaksa sal yakasını gitsin. Allâh muhâfaza eylesin.

Furkân 63: Rahmân’ın Kulları Tevazu ile Yürür

Başka bir âyet-i kerîmede de Furkân âyet 63. Rahmân’ın kulları yeryüzünde tevazu ile yürürler. Kendilerine kaba davrananlar olduğunda ise esenlik dilerle. Selâm diyerekten karşılık verir. Neden? Kendisine birisi kaba davranıyor. Kaba davranana kaba davranmak şerîatın hakkıdır. Ama Rahmân’ın kulları deyince yâni Allâh’la yakın olanlar, Allâh’a yakînlik peyda edenler kendilerine kaba davrananlara kaba davranmazlar. Tâbiri câizse ma selameder yürürler geçerler.

Ona kaba davranaraktan onun seviyesine inmezler. Çünkü kaba davranana kaba davranmak şerîat ehlinin işidir. Ona bir tâne tokat vurursan o da sana bir tokat vurur. Bu şerîatın emridir. Ama sen bu noktada bir çıt kendini Allâh’a yaklaştırdıysan kaba davranana kaba davranamazsın sen. Dervîşler ancak kâfirler böyle davranırsa onlara kaba davranır. Münâfıklar onlara kaba davranırsa onlara kaba davranır. Dervîş dervîş kardeşine kaba davranmaz.

Dervîş eşine kaba davranmaz. Dervîş çocuklarına kaba davranmaz. Dervîş annesine, babasına kaba davranmaz. Dervîş evlatlarına kaba davranmaz. Dervîş olan yakın dairesine ve dervîş kardeşlerine kaba davranmaz. Kaba davranmak bu noktada dervîş için gaflete düştüğüne işarettir. Kaba davranan, kaba konuşan, ince davranmayan, tevazulu davranmayan bir kimse nefsine uymuştur. Şeytan ona galebe çalmıştır. O şeytanın evladı olmuştur. O esnâda kim kaba davranıyorsa o davranış noktasında şeytanın evladı oldu.

O davranış noktasında şeytana uydu. Şeytan onun efendisi oldu. Şeytan onun efendisi oldu. O zaman dervîş kaba saba konuşan, dervîşe karşı kaba davranan kimse değildir.

Dervîşin Sert Davranacağı Kimseler

Dervîşin sert davranacağı kimse kâfirlerdir, münâfıklardır, mürtetlerdir, vatan hainleridir. Normalde Ümmet-i Muhammed’in parasını iç edenlerdir. Ümmet-i Muhammed’in içerisinde fitne çıkaranlardır. Ümmet-i Muhammed’in huzurunu kaçıranlardır. Ümmet-i Muhammed’in diniyle, imanıyla, vatanıyla, milletiyle oynayanlardır. Ümmet-i Muhammed hadîs inkarcılarına kaba davran. Âyet inkarcılarına kaba davran. Münafıklara kaba davran. Kâfirlere kaba davran. Mürtetlere kaba davran. Evet. Onlar hak ediyor çünkü.

Dışarıda Yumuşak, Evde Sert

Ama Ümmet-i Muhammed ne yazık ki normalde kâfirlere, münafıklara, mürtetlere, sebateistlere, masonlara, dînini alay edenlere, hadîs inkarcılarına, âyet inkarcılarına, mezhep inkarcılarına yumuşak, kendi dîn kardeşi, Müslüman kardeşine, dervîş kardeşine kaba sert. Dışarıda millete karşı, gayrimüslim unsurlara karşı yumuşacık. Ama kendi evine gelince sert ve kaba. Kendi çocuklarına gelince sert ve kaba. Kadın dışarıda çok iyi.

Ay ne mülayim, ne mülayim. Eve gel çocuklarına sor onu. Evde çocuklarına sert mi sert, kaba mı kaba. Adam erkek dışarıda çok mülayim, çok iyi. Aman ne kadar iyi. Eve geldiğin zaman evde fırtına koparıyor. Evde eş ve çocuklarına zulmediyor. O zaman normalde bu doğru davranış değil. O zaman sen normalde dervîş kardeşlerine, eşine, çoluğuna, çocuğuna kaba davranamazsın. Kaba davranıyorsan dervişlikten uzaksın. Kendini dervîş gibi de gösterme o zaman.

Sen eşine küfrediyorsan, çocuklarına küfrediyorsan, etrâfa hakaret ediyorsan, dervîş kardeşlerinin hatalarından dolayı onlara tepeden bakıyorsan, onları sert bir şekilde uyarıyorsan, dervîşlik sende oturmamış. Senin daha çok fırın ekmek yemen lâzım. Dervîşlik oturunca dervîş dervîş kardeşine mülayim. Dervîş dervîş kardeşine tevazulu, alçak gönüllü. Ona kaba konuşmaz ona kaba davranmaz. Dervîş eş ve çocuklarına kaba konuşmaz.

Kaba davranmaz sert davranmaz eş ve çocuklarına Allâh muhâfaza eylesin. O yüzden Rahmân’ın kulları yeryüzünde tevazu ile yürürler. O zaman tevazu senin bu noktada o ahlakla ahlaklanman gereken bir ahlaki umde. Sen dervîş kardeşlerine, eş ve çocuklarına, annene babana, akrabalarına karşı, kardeşlerine karşı tevazu ehli olacaksın. Allâh muhâfaza eylesin.

Tevazu: Kimseyi Kendinden Aşağı Görmemek

O yüzden sâdece bu iki âyet tevazunun yalnızca insanın başını öne eğmesi veyâhut da alçak sesle konuşması değil. İnsanları küçük görmemesi ve kendisinden başkalarından kendisini başkalarından üstün saymasıyla alâkalı. Yâni bir dervîş kendisini başkalarından üstün sayamaz. Bir dervîş kardeşinden kendisini üstün sayamaz. Sen bir başkasından kendini üstün sayıyorsan, bir dervîş kardeşinden kendini daha önemli görüyorsan sana dervîşlik bulaşmamış.

Sana dervîşlik bulaşmamış. Dervîşlik senin zahirinde kalmış. Senin kalbine inmemiş. Sen eş ve çocuklarına kaba davranıyorsan sana dervîşlik bulaşmamış. Dışarıda kabukta kalmış. Allâh muhâfaza eylesin.

Kalbinde Zerre Kibir Olan Cennete Girmez

Hazret-i Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hazretleri buyuruyor ki, «Kalbinde zerre miktar kibir bulunan kimse aslâ cennete girmeyecektir.» buyurmuştur. «Bir adam kişi elbisesinin güzel olmasını, ayakkabısının güzel olmasını sever.» dedi. Aleyhissalatu vesselam hazretleri de buyurdu ki, «Allâhu Teâlâ Hazretleri güzeldir. Güzelliği sever. Kibir ise hakkın iptali, insanların tahkiridir» buyurdular. Bunun üzerine bir sahabi insanın güzel elbise ve ayakkabı giymeyi sevmesini sorar.

Resûlullâh yine sallallâhu aleyhi ve sellem hazretleri Allâh’ın güzel olduğunu ve güzelliği sevdiğini söyledikten sonra kibri tekrar târif eder. Kibir hakkı reddetmek ve insanları küçümek küçümsemektir. Müslim’de geçiyor bu.

Kibir Hakkı Reddetmektir

O zaman kibir nedir? Hakkı reddetmek. Namaz var. Namazı reddediyorsun. Bile bile kılmıyorsun. Oruç var. Orucu reddediyorsun. Bile bile kılmıyorsun. Zikir var sen zikri reddediyorsun. Bile bile yapmıyorsun. Birisinin hakkına tecâvüz haram. Sen onu bile bile birisinin hakkına tecâvüz ediyorsun. Bile bile yapıyorsun. Hakkı reddediyorsun. Rüşvet haram. Sen rüşveti yiyorsun. Hakkı reddediyorsun. Onu kamufle ediyorsun bir şeyle. Bir müslümanın hakkına girmek haram.

Sen bir Müslümanın hakkına giriyorsun. Bir Müslüman çocuk normalde çalışmış, çabalamış, kendince sınava koymuş ama birisinin babası, birisinin dedesi, birisinin amcası, birisinin siyasi partiden milletvekili devreye girmiş. Çalışmayan kimsenin yerini, çalışan kimsenin yerine çalışmayan oraya atanmış. Hakka girdin sen. Çalışanın hakkına girdin ve hakkı reddettin. Hakkı reddetmekte kibir.

Kamunun Hakkına Girmek ve Kibir

O kibirli olan kimse de aslâ cennete giremeyecek. Neden? Hakkı reddettin. Bile bile Allâh’ın gözünün içine baka baka bir başkasının hakkını yedin sen. Bakın bir başkasının hakkını yedin sen. Göz göre göre bile bile bile bile gittin fun yaptın. Milletin parasını iç ettin. Götürdün Rockfillere yedirdin parayı. Onun banka hesabına yatırdın. Hakka girdin. Fakir fukaranın hakkına girdin. O saf fakir fukara geçim sıkıntısının altında inlerken gitti orada fanfuna girdi.

O da aldandı. Bankacılar onları yönlendirdi. Bilmem neciler yönlendirdi. Götürdü adam üç beş kuruşunu oraya yatırdı. Onlar da geldiler sildiler, süpürdüler, götürdüler. Hakka girdiler. Buna göz yumanlar da hakka girdiler. Buna çanak tutanlar da hakka girdiler. Kibirlerinden dolayı hakka girdiler. Kibirli bunlar. Bunların hepsi de cehennemlik. Neden? Çünkü bunlar hakkı reddettiler. Hakkı reddetmek bir farz farzı reddetmek değil. Bir başkasının hakkına girmek.

Kamunun hakkına girmek. Kamunun hakkına girmek. Vatandaşın hakkına girmek. Vatandaşın hakkına girmek. Ne kadar şimdi bu ülke para ödeyecek? 100 bilmem kaç milyar dolar. Önce işin başında 2224 milyar dolardı. Şimdi 100 milyar dolarlardan bahsediliyor. Bu ülke 100 milyar doları ödeyecek. Benim vergimle ödeyecek. Senin verginle ödeyecek. İnsanların vergileriyle ödeyecek. Ekmek alıyorsun vergi ödüyorsun. Et alıyorsun vergi ödüyorsun.

Et satıyorsun vergi ödüyorsun. Kim yiyecek bu? Fakfı voncular yiyecek. Hakka girdiler. Hakka girdiler. Allâh’ın lâneti onların üzerine olsun. (Âmîn.)

Fakir Milletin Hakkına Girenlere Duâ

Bu fakir milletin kim hakkına giriyorsa, bu fakir insanların kim hukukunu çiğniyorsa, bu fakir insanlara kim haksızlık yapıyorsa Allâh onların kanlarından, canlarından, damarlarından lime lime çıkarıp hepsini de lânet etsin. (Âmîn.) Evet. Çünkü kibir, kibir, kibir insanları o noktaya götürür. Sen hem İslamız diyeceksin hem Muhammedi Mustafâ’nın ümmeti izleyeceksin. Gideceksin fakir fukaranın parasına konacaksın. Milyon dolarlık arabalar alacaksın, yatlar alacaksın.

Milyon dolarları alacaksın, götüreceksin. İngiliz gavruna, İsviçre gavuruna yatıracaksın. Ondan sonra geleceksin. Ben cumaya gideceğim diyeceksin. Edepsiz, terbiyesizler hakka giriyorlar. Allâh onların hepsine de lânet etsin. (Âmîn.) Şimdi diyecekler ki ya koskoca şeyh hoca lânet okuyor. Evet lânet okuyorum. Bu ülkeye zarar veren, bu ülkenin insanların parasına zarar veren rüşvetçiler, bu ülkenin parasını iç eden faizciler, rüşvetçiler, Allâh hepsine de lânet etsin. (Âmîn.)

Yetti artık canımıza yetti bizim canımıza yetti. Kibirliler bir de gidiyor oradan kaydırıp bak bir yerden bir milletvekili olmuş, belediye başkanı olmuş, meclis üyesi olmuş. Kibir abidesi. Her biri kibir abidesi. Vatandaşını küçük gören, insanını küçük gören, mahalledeki insanını küçük gören her kim ise kibir abidesi. Allâh hepsini başımızdan atsın inşâallâh. (Âmîn.) Hepsinin de kibrini yerle eylesin. (Âmîn.) Hepsinin kendilerini de yerleyin. (Âmîn.)

Bunlar çünkü bu ümmetin yakasından düşmesi lâzım. Yakasından düşmesi lâzım. Bunlar kan emici. Bu insanların, bu memleketin kanını emiyor bunlar. Ve bunlara müsâade edenler, bunlara göz yumanlar, bunları normalde alkışlayanlar, bunlara etek kaçanlar, Allâh hepsine de lânet etsin. (Âmîn.) Rabbim cümlemizi muhâfaza eylesin. (Âmîn.)

Sûfî Nasıl Giyinir? Moda Manyağı, Marka Manyağı Olmamak

O yüzden güzel giyinmek, temiz giyinmek bunlar Cenâb-ı Hakk’ın sevdiği şeylerdir. Sûfîler pecurde giyinmezler. Biz moda manyağı olmayız. Biz gidip de marka manyağı da olmayız. Sûfî moda manyağı, marka manyağı değildir. Sûfî temiz giyinir. Sûfî temiz geyinir. Güzel giyinir. Sûfî yerli yerinde giyinir. Sûfî derli toplu giyinir. Sûfî pejmurda geyinmez. Eyvallâh. Sûfî yıkık dökük giyinmez. Eyvallâh. Ama sûfî kıyafetiyle hava atmaz. Kıyafetiyle yükseklik perdesine geçmez.

Kalkıp da milyon dolarlık saatler kullanmaz. 10.000 dolarlık, 20.000 dolarlık, 30.000 dolarlık saat kullanmaz. Sûfî. Utanır. Onu kullanırken. Utanır, çekinir onu kullanırken. Kendince şatafatlı, şataatlı bir yaşantı sûfî yapmaz. Gidip de bilmem ne kafede kahve içip de oradan fotoğraf yayınlamaz. Sûfî. Sonradan görme, dangada ölme derler bizim bayındırda o tip insanlara. Sûfîler bunları yapmaz. Sûfîler tevazu ehlidir. Alçak gönüllüdür.

Mekân mekân dolaşmaz sûfîler. Allâh muhâfaza eylesin. O yüzden normalde Cenâb-ı Hak hani başka bir hadîs-i şerîfte Allâh verdiği nimeti kulunun üzerinde görmek ister. Eyvallâh. Sen temiz giyin, sen güzel giyin, sen kendini yok yoksul da gösterme. Evet. Ama sen moda manyağı olma, marka manyağı olma. Allâh muhâfaza eylesin.

Beyitteki Adamın Problemi Yoksulluk Değil

O yüzden burada hani Mesnevideki beyitlerdeki adamın problemi yoksul olması değil. Adam kendi gerçekliliğini görmeden büyükleniyor. Kendi gerçekliliğini görmüyor. Kendince büyükleniyor, kibirleniyor. Ve hanımı da onun sözleriyle hayâtının arasındaki tenakuza parmak bas diyor. Sen diyor bu sözleri söylüyorsun ama hayatın böyle değil diyor. Allâh muhâfaza eylesin.

«Kendi Hâlini Gör de Utan»

Ne vakte kadar bu tumturaklı sözler, bu işler güçler, kendi hâlini, kendi işini gör de utan. En önemli şey burada ne? Kendi hâlini gör de utan. Yâni kendine râbıta et. Kendini düşün. Kendini bir analiz et. Sûfîler için en zor şey insanın başkasının kusurunu değil de kendi kusurlarını görmesidir. Başkasının kusurunu görmek en kolay şeydir. En kolay şey insanların kusurlarını inceleyip araştırmak, bakmaktır. Âyet-i kerîmede de der ki, «Sen başkalarının kusurlarını inceleyip araştırma.»

Başkalarının kusurlarını araştırma. Âyet-i kerîme yasaklar bunu. Ama normalde insan başkasına kanaati anlatırken kendi kanaatsizliğini örter, görmez. Başkalarına şükrü anlatırken kendi hayâtını kendisi şükretmez. Başkalarına normalde sorumluluklarını anlatırken kendi sorumluluğunu görmez. Başkalarına nasîhat ederken önce nasîhati kendi nefsine yapmaz. Oysa erdemli insan, sûfîlik yolundaki kimse önce kendi kusurlarına bakar.

Kendi kusurunu görür. Bir kimse başkalarının kusurlarını görüp de kendi kusurunu görmüyorsa o çiğ adamdır. O yüzden dervîşin hakikisi kendi kusurunu görür. Kendi kusuruna bakar. Allâh muhâfaza eylesin.

Kasas 83: Büyüklük Taslamayanlara Âhiret Yurdu

Ve Kasas âyet 83. İşte âhiret yurdu. Biz onu yeryüzünde büyüklük taslamayan ve bozgunculuk istemeyen kimselere veririz. O zaman sen kendi hâlini gör. Kendi hâlini görerekten büyüklük taslama. Hiçbir konuda. Hiçbir konuda kendinde büyüklük taslama. O zaman kendinde büyüklük taslarsan bir sen dava ehli olursun. Ve her dava ehli o davasını ispat etmek için uğraşır ömür boyu. Bakın bir kimse iddiâ ederse bir ömür boyu kendisinin ne kadar iyi bir şeyh olduğunu ispatlamakla geçerir.

Ne kadar iyi bir dervîş olduğunu ispatlamakla geçirir. İddiâ sâhibi çünkü. Ne kadar büyük bir zâkir olduğunu göstermek için, o iddiasını yerine getirmek için uğraşır. Ne kadar iyi bir dervîş olduğunu göstermek için, o iddiasını ispatlamak için uğraşır. Veyâhut da bir kimse ustadır kendisi kendince hava atıyordur. Ben şöyle ustayım diye. Bir ömür boyu o ustalığını kendince o iddiasını normalde ispatlamak için geçirir. Her iddiâ sâhibi iddiasını ispatlamak zorundadır. Ömrü geçer onunla. Allâh muhâfaza eylesin.

İddiası Olan İspatla Uğraşır, Çalışan Kalfa Olur

Oysa bu konuda bir iddiası olmayan bir kimse kendi üzerinde bir şeyi ispatlamak için uğraşmaz. O meselede çalışır. Nedir işte motor mekanik ustasıdır … değil mi? Kalfa kendince ben çok iyi kalfayım dediğinde o çok iyi kalfalığını ispat etmek için uğraşır. Ama derse ki ben çalışıyorum. Kalfa olmaya çalışıyorum. Usta olmaya çalışıyorum. Çalışıyor. O bir şeyi ispat etmek zorunda değil. Sen dersen ki ben çok iyi bir dervîşim. Onu ispat etmek yükümlülüğü sana düşer. Allâh muhâfaza eylesin.

Büyüklük Taslayan Küçülür, Tevazu Gösteren Büyür

O yüzden yeryüzünde hiçbir konuda büyüklük taslamayanlar ahirette gerçek yerlerini bulurlar. İnsanlar büyüklük tasladıkça küçülürler. Bunu unutmayın. Siz büyüklük tasladıkça küçülürsünüz. Tevazu gösterdikçe de büyürsünüz. Bâzen tevazu gösteren tersine kibrinden tevazu gösterir. Tevazunun … vardır. O kibrini ortaya koyuyordur. Orası da tehlikelidir. İnsanın aldandığı yerdir. Allâh muhâfaza eylesin.

Kibir İç Dünyadaki Üstünlük İddiâsıdır

O yüzden normalde dışarıdan kibirli görünmek değildir hakîkat. Ya insanın kendi iç dünyasında üstünlük iddiasında bulunmasıdır. Dışarıdan birisi seni kibirli görebilir. Bu önemli değil. Aslında o da olmaması lâzım da kendiliğince böyle suizan besledi. İnsanlar senin hakkında. Senin iç dünyan önemlidir. Çünkü Allâh sizin sûretlerinize değil içinize, kalbinize bakar. Allâh muhâfaza eylesin. O yüzden normalde hani dervîşler böyle sûfîlik tecrübelerini anlatırken, böyle mânevî tecrübelerini anlatırken kendi iç dünyalarında üstünlük mü taslıyorlar yoksa etrafına böyle bir hikmet olsun, etrafına bir iyilik olsun, etrafına bir güzellik olsun diye mi anlatıyorlar?

Allâh muhâfaza eylesin. O yüzden burada en önemli şey insanın kendini diğerlerinden üstün görmesi. Sorgulayıcı olmak. Sorgulayıcı olmak.

Hacda Sütun ve Merdiven Sayan Adam

Yâni Allâh affetsin bir tecrübe olarak anlatıyorum. Bununla çok karşılaşırım ben. Hani bir şeyler anlatıyorsun insanlar Allâh’ı zikretsin, Allâh’ı sevsin diye. O kendince senden kendini üstün görecek. Hani adam bir gün hiçbir şey dayanamadı. Hacca gittin mi dedi. Hamdolsun Cenâb-ı Hak nasîb etti. Gittin dedim ben. Ondan sonra bilmem neredeki merdivenler kaç basamak dedi. Bilmiyorum dedim ben ya dedi. Boşa gitmişsin dedi. Ben böyle baktım haklısın dedim.

Gene bilmem neredeki sütunlar kaç tâne dedi. Bu revaklar var ya Beytullah’ın etrâfında. Bilmiyorum dedim ya dedi hacı efendi burada konuşuyorsun ama dedi boşa gitmişsin dedi. Gene sustum. Haklısın dedim. Gene bir şey oldu gerçekten de. Normalde hani bir sarılıp da millet Beytullâh’a doğru duâ ediyor. Bir sütun var ya o şeyde Altın karşısında pembeydi değil mi orada? Sonradan orayı bir kap gene mi pembe? Gene üstündeki gene sarılıyor mudu millet?

Tabii ben şey efendi de birisine böyle git sarıl orada duâ et demese ben bir şey demeyeceğim yâni ben lâf söyleyeceğim de Allâh rahmet eylesin birisi evlenmek istiyordu. Aha dedi duvara git sarıl dedi. Duâ et oradan dedi. Beytullâh’a döndü. O da böyle bir sarıldı şeye mermere. O sütuna duâ etti. Evlendi o da. Ondan sonra dedi ki ya yan dedi sütuna ulan oğlum sen Beytullâh’a karşı duâ ettin. Sütunla ne alâkası var? Yok inandıramadık adamı şimdi.

Hayır evlenemeyenler koşa koşa gidecek o pembe sütunu bulacak. Çünkü kadınlar …. Önceden polisler kovalıyorlardı. Şimdi kovalamıyorlar mı? Tabii onların işine geliyor abi. Yâni şey değil. O yüzden bekar olanlar, evlenmek isteyenler veya bir sıkıntısı, bir haceti olanlar gidin pembe şeye, ne o? Sütuna sarılın, duâ edin orada. Allâh bizi affetsin. Şimdi adam tekrar o bana pembe şeyi sordu. Sütunu sordu. Ondan sonra ben de şimdi bilmiyorum demedim.

Hangi sütun o dedim. Öyle ya. Aha. O hacı efendi dedi ya sen hiçbir şey bilmiyorsun dedi. Şimdi 1 2 3 bu dedim … doldurdu. Öyle ya ben de bir insanım sonuçta bir de bayındırlıyım. Ya bu kadar ezintiye gelemem ben de. Ya biz de nefis taşıyoruz. Dedim ya sen Beytullah’ı mı tavaf ettin? Sütunları mı saydın dedim sen dedim ibâdete mi gittin? Merdivenleri mi saydın? Böyle baktı şimdi bu. Dedim, «Ne ya sen dedim müşrikler gibi» dedim.

Hazret-i peygamber isrâ yaptı dedim ben. … birisi geldi dedim ben. Ondan sonra Kudüs’te Mescid-i Aksay’yı söyledi dedim. Sen de dedim bunun gibisin ha dedim. Bir farkın yok senin dedim. Adamı otomatikman oraya attım. Gençlik ya bizimki de kaldı böyle yâni. Dedim sen sütun saymışsın dedim ben. Allâh’ı zikredeceğine dedim. Beytullah’ı dedim bir tavaf daha fazla yapacağına dedim bir umre daha fazla yapacağına bilmem neredeki merdivenlerin kaç basamak olduğunu soruyorsun.

Kabre girdiğinde Cenâb-ı Hak sana dedim basamak mı soracak sütun mu soracak dedim. Bu böyle baktı sen dedim mahşere gideceksin sütuna gelecek seni Allâh dedim. Böyle durdu. Sırtına vuracak sütunları senin. Dedim sen bu sütunları saydın Allâh’ı zikredeceğine. Sen bu sütunları saydın Beytullâh’a tavaf edeceğine. Diyecek dedim sütunları senin sırtına saracak. Sen dedim mahşerde o sütunlarla gideceksin dedim. Böyle durdu. Bizi de dedim gelecek Beytullâh diyecek ki dedim ben bunlar her nefeste bizi fırıl fırıl tavaf etti.

Ben şefaatçiyim onlara. Bu da bu da diyecek ki dedim ben bu sütunları saydım alsın sütunlar on olsun diyecek dedim. Adam kaldı. Ben sonra ben üzüldüm kendi kendime. Neyse derledim toparladım. Sonra son fası dedim hakkını helâl et. Ama dedim sen böyle dedim böyle arkadaşlar da duruyor orada. Sen dedim hacca gitmiş gelmiş bir kimseye sütunu gördün mü? Sütunları saydın mı? Merdivenleri saydın mı diye soruyor. Dedim kaç sefer tavaf ettin?

Kaç umre yaptın? Kaç kişiye tasadduk ettin diye sormuyorsun dedim. Bu böyle durdu. Sen haccını yenile dedim. Nasıl dedi? Sen dedi, «Merdiven saymaya gitmişsin.» dedim. Sütun saymaya gitmişsin. Sen Beytullah’ı tavaf etmeye gitmemişsin.

Kibrin En Çirkini Dilencilerin Kibridir

Şimdi kibir karşındaki kimseyi küçük göreceksin ya, hor hakîr göreceksin ya, onu aşağı çekeceksin. Allâh muhâfaza eylesin. Bunlar insanı helâk eden şeyler. Kibir çirkindir ama dilencilerden olursa daha çirkin. Kibrin en çirkini dilencilerin kibridir. Kibrin en çirkini. Bakın kibrin en çirkin. O ihtiyâcı vardır. Sen ona bir şey verirsin. Verdiğin şeyi beğenmez. Sen ona yardımcı olmaya çalışırsın. Senin yardımını beğenmez. Hani az verdin der.

Hani bedeviler geldiler dediler ki, «Ey Muhammed bize bir şey ver.» Allâh Resûlü verdi. Dediler, «Bu az. Bize biraz daha ver.» Allâh Resûlü bir daha verdi. Dediler ki bunlar, «Bunlar da azı. Ey Muhammed, sen bu kadar mısın? Sen böyle mi cömertsin?» Bir daha istediler. Allâh Resûlü bir daha verdi. Üçüncüye de verdi onlara. Onlar dediler ki ya bu kadar mı senin vermen? Senin cömertliğin bu kadar mı? Ondan sonra Allâh Resûlü dedi ki sallallâhu aleyhi ve sellem öyle bir zaman gelecek ki sizler hakkınız olanı dahi alamayacaksınız.

Cimri dediniz ben miyim dedi. Allâh muhâfaza eylesin. Bunlar kibirli dilenci. Kibirli. Allâh muhâfaza eylesin. En çirkini de bunlar. Bakın en çirkini bunlar. Bunlara normalde böyle bir şey yaparsın, bir şey verirsin. O normalde onu hor hakîr görür. Bunlarla karşılaştığınızda sakın tartışmayın. Sakın bir şey demeyin. Ama bilin ki o dilencinin kibirlisi. Dilencinin kibirlisi. Rabbim cümlemizi korusun. Onlardan âmîn. Yaşadıklarından örneklendirmek istemiyorum şu anda bu konuda.

Yâni yaşadıklarımdan örneklendirmek istemiyorum. Rabbim cümlenizi korusun. (Âmîn.) Böyle kibirli dilencilerden. (Âmîn.) Hem istiyor. Sen gücünün yettiğince bir şey yapıyorsun ona. Gücünün yettiğince diyor ki bu mu? Senin yaptığın şey çok ağır. Karşılaştığında şaşkına uğruyorsun. Allâh muhâfaza eylesin. (Âmîn.) Evet.

Hazret-i Pîr Yoksulluğu ve Fakirliği Kınamıyor

Bu tabii bu beyit, bu beyitlerin içerisinde en sert ama en ince ifâde kibir çirkindir ama dilencilerden olursa daha da çirkindir. Bu böyle çok sert bir ifâde. Ama Hazret-i Pîr burada fakirliği, yoksulluğu, kimsesizliği kınamıyor. Buraya ayırt etmek lâzım.

Hani bir kimse kendince bir başkasına göre fakir olabilir. Çünkü o da ayrı bir kıyas. Bir başkasına göre yoksul olabilir. Yâni evi olanın yanında evi olmayan bir kimse yoksul olabilir. Evet. Yâni birinin evi var öbürü kirada. Ama onun kirada olması böyle şeyden yoksulluktan değil. Şimdi bir de normalde kendi evini beğenmeyip daha güzel evlerde, villalarda işte kendi evi var 2 + 1, 3 +1 neyse biz buraya sığamıyoruz artık ya. 5 + 1’e geçmemiz lâzım. 5 + 1’e de sığamıyor. Normalde 10 + 1’e geçmesi lâzım kibirlilikten. Ama normalde kiraya gidiyor.

Ev Kirası ve Poşet Düzeni

Bir de 150.000 lira, 200.000 lira ev kirası ödeyenler varmış. 250.000 … lira ev kirası ödüyormuş adam aylık. Ben şaştım kaldım tabii. Lan adam 250.000 lira kira ödeyeceğine git bir tâne 3 + 1 al başını sok oraya. Biz tabii normalde ruhumuz fakir bizim. Biz normalde ne o Instagram’da bir şey var. Poşet biriktiriyorsan rûhun fakir diye biriktiriyorum ben. Dedim ki tamâm Mustafa Özbağ. Ben poşetleri bir de düzüyorum onları güzelce dürüyorum onları.

Öyle bir şey lâzım. Poşet orada ama öyle poşeti de böyle öyle palas pandaras vermek yok. Ne gidecek? Bu gidecek. Buna göre uygun poşet. Ne gidecek? Bu gidecek. Buna uygun poşet. Ne gidecek? İşte daha büyük. O zaman bir tâne market poşeti. Ne gidecek? Bu gidecek. Buna uygun poşet. Öyle poşetleri harhur harvurganlık yok. Öyle bir şey yok. Mümkün değil. Bu ne? Kâğıt poşet. O ayrı bir şey gidecek ondan. Öyle şey yok. Öyle işte eline geçenin bir şeye katkı.

Böyle bir şey yok. Mustafa Özbağa yok bu. Oğlum bir okudum Instagram’da orada aha dedim Mustafa Özbağ bu sensin dedim içimden. Ama ben bundan mutlu muyum? Evet. Şimdi PDR’ciler orada düşünsünler saplantısı var diye. Evet var. Poşeti biriktirim, çöp poşetlerini biriktiririm, kağıtları biriktiririm. Böyle lâzım olduğum da alırım. Nasıl orada poşetler de mi? Sakın dokunma. He. Sıra hâlinde duruyor. Hepsi de tek düzen hâlinde. Birisi onu karıştırınca da canım sıkılıyor.

Onu karıştırmak yok. Poşet lâzımsa bana söyle. Ben oradan uygun poşet bulacağım sana. Tabii öyle böyle karman çorman öyle bir şey yok. Sait ne gülüyorsun? Sen benden aşağı mısın? A çöpü atmaz o iş yerinde. Bildiğin çöp. Bunlar ne dedim? Naylonlar dedi. Bu ne oluyor dedim. Birikiyoruz onlar dedi. Ne yapıyorsun Sait onları dedim. Sonra satıyorum onları da dedi. Tabii o kağıdı bile atmaz. Tam macir o.

Sait Abi’nin Pilavı: Kuyruk Yağını Bile Atmaz

Atmaz hiçbir şey o hiç ya bir şey böyle hayvanın yağı değil mi atmaz onu bir gün Fatih’in nerede mi Ercan burada mı yok mu Fatih şimdi buna geliyor şimdi ben duymadan söyleyecek şimdi Sait abi karnımız acıktı abi bu gözlerini belertiyor böyle çok yavaş konuşur öyle bir şey olduğunda işi bitireceksin yanı ondan sonra yemek yiyecek ben şimdi bir sefer Sefer işine karışayım dedim. Sait hani yedir çocuklar yemek iş bitsin dedi.

Ha karışma Mustafa Özbağ dedim. Çekildim şimdi. Ne pişirdi onu biliyor musun? Yâni herkese pişirdi. Ne yapacak diye bakıyorum şimdi. 250 gram yukarıdan Kasap Mustafa’dan kuyruk yağı aldırdı. Kuyruk yağını ince ince ince ince küçük küçük doğradu. Uzaktan seyrediyorum ben. Koydu onu tencerenin içerisine bir güzel kavurdu. Ardından pirinç koydu. O pişinceye kadar domateste soğan doğradı. Ben seyrediyorum ne yapacak diye. Ondan sonra o pirinç pilavı tepsinin üzerine ters getirdi.

Üzerine soğanı domates attı. Fatih’e dedi, «Git lan karşıya» dedi, «fırcıya söyle. Sait abim istiyor dedi.» dedi. «Çıtır ekmek al» dedi. 3-4 tâne dedi. Ekmek aldırdı ona. Yeni fırından çıkmış çıtır ekmek. Ben seyrediyorum. Bunlar çıtır ekmekle bir başladılar pilavı yeme dışarıdan benim canım çekti. Ulan bu nasıl pilavmış dedim ya. Gittim verin bakayım bir kaşık bana dedim. Gerçekten çok lezzetli pilav yapmış. Dedim Sait nasıl yaptın bu kasap yemeğe dedi. Ama o kuyruk yağını bile atmaz. Evet. Hayatta kemiği bile atmaz o. Benim kafadan sıkıntı yok.

İsrâf Fukaralaştırır, Tasarruf Zenginleştirir

Şimdi o yüzden isrâf yok. Allâh muhâfaza eylesin. E şimdi şimdi insanlar ne yazık ki her şeyi isrâf ediyor.

Şimdi bir de bizim gibi hani böyle yokluktan gelen insanlar her şeyi kullanacağım diye uğraşıyor. Atmak yok bizde. Allâh muhâfaza eylesin. Şimdi bir kısım fukara insanlar var. Bunlar normalde atıyor. Beğenmiyor bildiğin beğenmiyor. Bildiğin isrâf ediyor. Bakın fukaralığın bir sebeplerinden birisi isrâf etmektir. İsrâf eden insan fukaralaşır. Boşuna böyle havaya para harcayan bir kimse fukaralaşır. Tasarruf eden, kanaat eden zenginleşir.

Allâh bizi onlardan eylesin. O yüzden Hazret-i Pîr burada yoksulluğu aşağılamıyor, fukaralığı aşağılamıyor. Burada yoksul olmasına rağmen, fakir olmasına rağmen böyle beğenmemeyi, kendisini yüksek görmeyi aşağılıyor. Yâni senin marka bir gömlek giyecek paran yok. Gerek de yok zâten. Sen eline geçen üç beş kuruş da gidip kendine bir marka gömlek alacağım diye uğraşma. Sen o marka gömlekle etrafına üstünlük sağlayamazsın. Uğraşma. Git hâline göre giyin. Allâh bizi onlardan eylesin.

Kıyâmet Günü Allâh’ın Yüzüne Bakmayacaklar: Yalan Söyleyen Yönetici

Cenâb-ı Hak kıyâmet gününde üç kişiyle konuşmaz. Onları temize çıkarmaz. Suratlarına bile bakmaz. Onlar için acıklı bir azap vardır. Birisinde alışverişte yalan söyleyen. Başka bir hadîs-i şerîfte de bu hani dört kişinin yüzüne bakmaz diyor. Alışverişte çokça alışverişte yalan söyleyen yâni alırken satarken yalan söyleyen kimse. Allâh muhâfaza eylesin. Birisi kim? Yalan söyleyen devlet başkanı. Yöneticiler, bir devlet başkanı yalan söylüyor.

Bir yönetici yalan söylüyor. Müdür, amir, patron yalan söylüyor. İşçisine yalan söylüyor. Vatandaşına yalan söylüyor. Halka yalan söylüyor. Allâh onların yüzlerine bakmaz diyor kıyâmet gününde. Rabbim muhâfaza eylesin. (Âmîn.) Çünkü neden? Yalancı hükümdar, yalancı yönetici, yalancı devlet başkanı, yalancı belediye başkanı, yalancı vali, yalancı bakan, bir yönetici, elinin altındakilerden sorumlusunuz. Yöneticisin bir yerde. Yalancı bir âile babası.

Baba yalan söylüyor, koca yalan söylüyor. Anne çocuklarına yalan söylüyor. Çünkü elinizin altınlardak altındakilerden sorumlusunuz. Sen elinin altındakilere yalan söylüyorsun. Allâh muhâfaza eylesin. Bir üstat yalan söylüyor. Dervîşlerine yalan söylüyor. O sorumlu. Allâh onun yüzüne bakmayacak. Yalan söylüyor. Çünkü kendisi bir makāmda olmadığı hâlde kendisine makām ihdas ediyor. Yalan söylüyor. Milleti aldatıyor. Milleti kandırıyor.

Yalan söylüyor. Yönetici o kimsen işte bir tarîkat makamında oturmuş. Buraya yurt yapacağız. Buraya cami yapacağız. Buraya medrese yapacağız. Toplayın paraları. Paraları topluyorlar. Adam paraları iç ediyor, yalan söylüyor. Allâh yüzlerine bakmayacak onların. Yalan söyleyen yönetici. Yalan söyleyen. Bu yönetici deyince veya hükümdar deyince bu bütün yönetimi alır içine. Allâh muhâfaza eylesin.

Kibirli Fakir: «Bunu mu Gönderdin Bize?»

Kibirlenen fakir. Sen ona erzak götürmüşün. Bu mu gönderdiğiniz erzak? Allâh Allâh. Biz bunu yemiyoruz ki. Allâh Allâh. Bu kadar mı para gönderdin? Allâh Allâh. Kibirli yâni. Parayı az gönderiyor. Gönderdiğin parayı. Sen bir para göndermişsin. İstemiş senden. Senden isteyince sen de demişsin ki, «Al bu erzakları, alayı da hadi bu adrese götür.» Haydi telefon açıyor, mesaj çekiyor. Bunu mu gönderdin bize? Allâh Allâh. Ne vardı gönderdiğimde?

Bozuk para göndermişsin. Size bunlar yalan gelir. Nasıl bozuk para göndermişim? Basmaya bozuk para göndermişsin sen bana. Ben kendimi çok kötü hissettim. Sen bu bozuk paraları gönderince. Den ben de mesaj yazmış. Özür dilerim. Hakkını helâl et. Bozuk para gönderdiğim için sana. Fakîrin kibirlisi. Gönderdiğimiz para bozukmuş. Gönderdiğimiz erzak bu muymuş? Gönderdiğin erzak fakîrin kibirlisi veyâhut da bir giyecek vermişsin. Hadîs-i şerîf öyle diyor ya.

Sen diyor sakın atma. Sen giymezsen başka birisi giyer diyor. Başka giyecek olan birisine gönder. Göndermişin. Bunu mu gönderdin bana? Allâh Allâh. Özür dilerim. Vakko’dan bir gömlek gönderemedim sana. Öyle ya. Herhalde Vakko’dan gömlek istiyor. Benim bildiğim biz eskide kaldık ya. Bizim için en lükse şey Vakko. Şimdi en lüks şey ne oluyor Murat? Ne? En lüks gömlek erkek gömleği. En yüksek, en pahalı. Sen de geride kalmışım ben Murat.

Bizim şey burada olsaydı Özgür Özgür bilirdi. O normalde nerede çalıştı o insan? O Vakko’da müdürdü değil mi o? Evet. O bilir en üstün markaları olsaydı ona sorarak değil mi? En üstün marka ne yavrum? He he. Söyle söyle. Ne? Armani var gömlekte. Kaç para? Oğlum ev mi satıyorlar lan? Allâh Allâh. Allâh hidâyet eylesin herkese. Şimdi normalde hani beğenmiyor senin gönderdiğini veya gönderdiğin parayı beğenmiyor. Bunu böyle şaka gibi ya.

Para bozuk paraymış. İlk defa karşılaştık biz de onunla. Tabii yâni normalde yaşayacaklarımız, göreceklerimiz var. Allâh muhâfaza eylesin. Bir kısım da neymiş? Zinâ eden ihtiyar. Allâh muhâfaza eylesin. Bunlar da ne yapacak? O Cenâb-ı Hak bunların yüzüne bakmayacak. Konumuzla alâkalı olan ne? Kibirli fakir. Evet.

Gerçek Fakir İhtiyâcını Söylemeyendir

O zaman normal o kibirli fakir hani aslında yoksulluk, fakirlik insanı küçültmez. Bu insanı küçülten şeyler değildir. İnsanın namusu, şerefi önemlidir. Ama normalde o kimse kendisini yüksek hani kendini fakir olarak göstermemeye çalışmak ayrı bir şeydir. Bu sûfî ahlakıdır. Onun güzel giyinir. Hani kendisini fakir göstermek istemez. İhtiyaçlı olduğunu göstermek istemez. Bu da âyetle methedilmiş. On öyleleri vardır ki kendilerinin ihtiyâcı olduğu hâlde bunu hiç kimseye söylemezler.

Bunlar gerçek fakirlerdir. Bunlar kendi ihtiyaçlarını bir başkasına andırmazlar. Açtır, açım demez. Gerçek fakir olur. O bir şeye ihtiyâcı vardır. Şuna ihtiyacım var demez. Gerçek fakir odur. Bakın gerçek fakir odur. İsteyen fakir değildir. Dilencidir o. O istiyor. İsteyen dilencidir. Bir kimse ihtiyâcı olduğu hâlde hâlini kimseye açmıyorsa, arz etmiyorsa o gerçek fakirdir. Onu bulup ona yardım etmek lâzım. Allâh muhâfaza eylesin.

«Birbirinize Karşı Tevazu Gösterin»

O yüzden Hazret-i Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Müslim’de geçiyor hadîs-i şerîf. Allâh bana birbirinize karşı tevazu göstermenizi vahyetti. Öyle ki hiç kimse başkasına karşı böbürlenmesin ve hiç kimse başkasına haksızlık etmesin. Hiç kimse başkasına karşı haksızlık yapmayacak. Hiç kimse de başkasına karşı böbürlenmeyecek. Allâh muhâfaza eylesin inşâallâh. O yüzden tekrar söylüyorum. Yoksulluk, fakirlik, bir şeye ihtiyâcı olması bir kimsenin bu ayıp değildir.

Bu yerilecek, küçümsenecek bir şey değildir. Başkasını küçümsemek, sana gelen hediyeyi küçümsemek ve normalde başkasına karşı kendini yüksek göstermek, başkasına karşı böbürlenmek alçaklıktır. Allâh muhâfaza eylesin.

«Soğuk Gün, Ortalık Kar»: Hayatla Söz Birbirine Denk Olmalı

Soğuk gün, ortalık kar, bir de elbise ıslak olursa yâni normalde bu düşünün şu anda işte yukarılara kar yağmış değil mi? Dağa kar yağmış. Soğuk gün muhtar ne zaman yağış bitecek? Gece kaçta? 4’te. Yukarı kar gösteriyor mu gene? Yukarıda kar var. Yağdı yâni kar. Mübârek olsun. Demek ki kar yağmış, hava soğuk. Soğuk gün ortalık kar. Öyle diyor beyitten. Bir de elbise ıslak olursa yâni normalde soğuk kar ıslak elbise adamın içinde bulunduğu maddî sıkıntıyı gösteriyor.

Ve normalde buna karşılık o kimse maddî durumu zayıf ama kendisinde kibir ve azamet gösteriyor. Bu ama kendisini saklamak için değil, kibrinden dolayı öyle yapıyor. Allâh muhâfaza eylesin. Öyle olunca onun hayatıyla gerçeklik birbirinin zıddı. O yüzden insan içinde bulunduğu şartları görmezden gelip kendisini hakkında büyük hikayeler kurabilir. Kendini kibir ve azamet deryasına atabilir. Allâh muhâfaza eylesin. Ama insanın gerçeği, insanın hakîkati veyâhut da gerçek dün gerçekte yaşadığı hayat onun sözünü desteklemeyebilir.

Onu bahsediyor Hazret-i Pîr. O zaman bizim yaşadığımız hayatla sözümüz birbirine denk olması lâzım. Eğer öyle değilse o zaman biz Allâh muhâfaza eylesin hani hava soğuk, kar da yağmış. Ondan sonra bir de elbise ıslak. Sen neden bahsediyorsun? Otur oturduğun yere. Allâh muhâfaza eylesin.

İsrâ 37: Yeryüzünde Böbürlenerek Yürüme

O yüzden yeryüzünde böbürlerten yürüme. Çünkü burada Cenâb-ı Hak çok müthiş bir insanı sarsıcı bir kaide koyuyor. Yeryüzünde böbürlenerekten yürüme. Çünkü sen ne yeri delebilir ne de boyca dağlara ulaşabilirsin. İsrâ âyet 37. Yâni normalde sen sınırlısın. Sen Allâh’ın bir aciz kulusun. Kendi kendine dağları aşacak sözler söyleme. Sen Allâh’ın aciz bir kulusun. Kendi kendine yerleri delecek bir söz söyleme. Sen normalde sıkıntı içerisindesin, yoksulluk içindesin.

Kendini ondan sonra kibir deryasını atma. Sen ilim fukarasısın, sûfîlik fukarasısın. Kendini yücelerde gösterme. Allâh muhâfaza eylesin.

«Ey Örümcek Ağı Gibi Evi Olan!»: Zayıf Ev, Zayıf Kalp

Ey örümcek ağı gibi evi olan. Ne vakte kadar dava çalım? Ne vakte kadar kibir azamet?

Tabii burada bir hani metafor var. Örümcek ağı. Baktığınızda örümcek ağı normalde zayıftır. Hani örümcek ağı gibi ev olan. Yâni senin evin dört başı mamur değil. Burada evden kasıt zâhirî evse, zâhirî evse o zaman zâhirî evin de senin dört başı mamur değil. Evden kasıt eğer gönül dünyasıysa o zaman senin gönül dünyan da kuvvetli değil. Hem zâhir mânâda alsak senin evin kuvvetli değil örümcek ağı gibi. Hem de biz bunu mânâ noktasında baksak kalbe ev çünkü kalple alâkalıdır.

O zaman senin kalbin de sağlam değil. Yâni senin kalbinde mâneviyât yok. Yâni senin kalbin ilhâm almıyor. Senin kalbin Allâh’tan hitâb almıyor. Senin kalbin Allâh’ın zikrullâh nûruyla nurlanmamış. Senin kalbinde ferâset nuru yok. Sen böyle olunca senin kalbin örümcek ağı gibi basit. Üflesen yıkılacak gidecek. O zaman sen nereye kibir davası, büyüklük davası bu büyüklenmen ne? Bu dava ne? Senin bu normalde kendi kendine bu gösterişin, bu çalımın ne?

Hani sen boynunu bükmüşsin, elinde de böyle tespih hani devamlı zikrullâh yapıyormuş gibi kendini gösteriyorsun. Ama gönlünde ferâset nuru yok. Gönlünde zikrullâh nuru yok.

Senin gönlün darmadağın olmuş, dağılmış. Senin gönlünde kibir var. Senin gönlünde gevşeklik var. Senin gönlün oturmamış yerli yerine. Cenâb-ı Hak’tan hitâb almamışsın. Sen nereye oldum davası güdüyorsun. Cenâb-ı Hak sana hitâb ettiyse otur. O zaman sen zâten kibirlenmeyeceksin. O hitabın karşısında sen daha da kendini aşağıda göreceksin. Cenâb-ı Hak seni arşasına çektiyse sen arş arşa arşanın gölgesinde gölgelendiysen zâten sen tevazu ehli olacaksın.

Kendince kibir dünyâsını atmayacaksın. Ama sen normalde o makamlara gelecek bir kimse değilsin. O makamlarda da değilsin. Sen nerede yüceler yücesinde dolaştığını iddiâ ediyorsun? Sen nerede makām atladığını sen normalde seyrü sülûk makamlarını bitirdiğini normalde yi makāmın yedini bitirdik. Elhamdülillâh diyorsun. Sana demezler mi sen Arşla’nın nuru ne renk? Sana demezler mi sen hitaba mazhar oldun mu? Sana demezler mi? Nerede hitaba mazhar oldun?

Bunların hepsi de hâl dünyasında, sûfîlik dünyasında farklı farklı perdeler. E sen oldum davası güdüyorsun. Sen nereden oldum davası güdüyorsun? Allâh muhâfaza eylesin. O zaman sen Allâh’tan başka dayanaklara dayanmışsın. Sen Allâh’ı unutmuşsun. Sen insanların elindekine gözünü dikmişsin. Sen makāma gözünü dikmişsin. Sen oldum davasına gözünü dikmişsin. Sen nerede kendi kendine oldum davası güdüyorsun? Allâh muhâfaza eylesin.

Kalbinde Allâh’tan Başka Her Şey Olan

Beyit çünkü çok ince. Ey örümcek ağı gibi evi olan. Ne vakte kadar dava çalım? Ne vakte kadar kibir azamet? O zaman sen örümcek ağı gibi senin kalbin yâni zayıf mı? Zayıf. Birisi üf yapsa senin kalbin dağılacak ki dağılmış zâten. Senin kalbinde dünyâ sevgisi oturmuş. Senin kalbinde kibir oturmuş. Senin kalbin dağınık. Sen odağını toplayamamışsın. Sen kalbinde Allâh’tan başka her şey var. Oysa Allâh’tan başka ne varsa kalbinden dışarı çıkması gerekirken sende Allâh’tan başka kalbinde her şey var.

Kalbinde Allâh yok senin. Kalbinde Allâh’ın sıfatsal tecelliyâtı olmayan bir kimsenin kalbi dağınıktır. Sen nereden ahkâm kesiyorsun? Sen nerede büyüklük tasıyorsun? Allâh muhâfaza eylesin.

Ankebût 41: Evlerin En Zayıfı Örümcek Evidir

Ankebût âyet 41’de bunu normalde hani bu Hazret-i Pîrin beyti ondan sonra bu âyet birbirine örtüşüyor mânâ Ankebût âyet 41. Allâh’tan başka dostlar edinenlerin durumu kendine bir ev edinen örümceğin durumu gibidir. Evlerin en zayıfı ise örümcek evidir. Yâni sen kalbinde Allâh’tan başka her şey var. Senin kalbin örümcek evi gibi zayıf. Senin kalbinde kibir var. Kibir bulunan yere Allâh tecellî etmez. Senin kalbinde büyüklük var.

Senin kalbinde büyüklük olan yere Allâh tecellî etmez. Senin kalbinde kin var. Senin kalbinde kibir var. Senin kalbinde dervîş kardeşlerine karşı suizan var. Senin kalbinde Allâh’a, ondan sonra annene, babana, peygamber’e isyan var. Senin kalbinde şataat var, şatafat var. Senin kalbinde gösteriş var. Senin kalbinde fütursuz davranışlar, fütursuz konuşmalar var. Senin kalbin örümcek ağı gibi zayıf. Senin bu çalımın kime? Sen süslü kıyâfetlerle çıkıp kendine şeh ettirebilirsin.

Sen asayı eline alıp sakalını da daha da uzatıp süslü afilli cübbeler giyip ortalıkta şeyhim diye dolaşabilirsin. Kalbinde ne var senin? Senin giyimin, kılığın, kıyafetin hârika. Dervîş kıyâfeti, şeyh kıyâfeti olabilir. Senin kalbinde ne var? Senin kalbin ne âlemde?

Kalpteki İlâhlar: Lüks Ev, Yat, Araba

O yüzden normalde senin dayanağın, senin dayanağın ilaheler, ilâh değil. İlaherin hepsi geçicidir. İlâh kalıcıdır. İlâh kimdir? Allâh’tır. Ama sen Allâh’tan başka ilahilere tapınmışsın. Lâ ilâhe dediğinde bütün ilahileri sıyırıp batırman lâzım kalbinde. Ama sen kalbinde ilaherle berâber dolaşıyorsun. Bir de onu ilâh edinmiş sen.

Sen lüks evler senin kalbinde o var. Lüks yatlar senin kalbinde o var. Lüks arabalar senin kalbinde o var. Lüks hayat kāl senin kalbinde o var. Sen normalde rahatı seviyorsun. Senin kalbinde o var. Sen sabah akşam ört uyusunlar seni. Senin kalbinde o var. Sen rahat etmek istiyorsun. Rahat bir dünyâ hayâtı istiyorsun. Senin kalbinde o var.

Burası Dervîşlik Yeri, Kuğu Balesi Yeri Değil

Sen çileğe rağ olmuyorsun. Sen yola rağ olmuyorsun. Sen sıkıntıya rağmuyorsun. Küçücük bir sıkıntıda kirişi vuruyorsun. Kaçıp gidiyorsun. Dönüp gidiyorsun. Senin uykuna dokunmayacaklar. Senin rahatına dokunmayacaklar. Yemene dokunmayacaklar. İçmene dokunmayacaklar. Dokun sana hiç dokunmayacak hiçbir şey. Sen dervîş oldun ya sen kuğular gibi dolaşacaksın kardeş. Bunları burası balerin yetiştiren yer değil. Bale de değil bize. Sen bizde kuğu balesi oynamayacaksın.

Dervîşlik yapacaksın. Çileğe rağzu yeri, kibirlilik yeri değil. Burası hiç olma yeri, dava yeri değil. O zaman sen eğer öyle yaşıyorsan senin o zaman kalp evin örümcek ağı gibi zayıf. O zaman senin çalımınla, senin çalımınla, senin kibirlenmeyle kalbin aynı noktada değil. Allâh muhâfaza eylesin.

Sûfîler «Ev» Deyince Kalbi Kasteder

O yüzden sûfîler evden kastedince barınacağı yeri atfetmezler. Ya kalbi atfederler. Allâh muhâfaza eylesin.

Kibir Belâsından Muhâfaza Duâsı

O yüzden Cenâb-ı Hak bizleri Kur’ân ve sünnete sımsıkı yapışıp kibir belasından uzaklaştırsın inşâallâh. (Âmîn.) Ve başkalarını yargılamadan kendimizi bu noktada sigaya çekenlerden eylesin. (Âmîn.) Nefsin iddialarından uzaklaşıp hakîkate ram olanlardan eylesin. (Âmîn.) Bizleri çirkin dilencilerden eylemesin. (Âmîn.) Nefsimize uyup çirkin dilencilerden olanlardan eylemesin. (Âmîn.) Zayıf dayanaklara güvenip kibir satan, çalın satanlardan eylemesin. (Âmîn.) Rabbim cümlemizi muhâfaza eylesin. (Âmîn.) Cümlemizi hak ve hakîkati uyanlardan eylesin. (Âmîn.) Ecmaîn.


Not: Bu yazı, sohbetin kaydındaki konuşmanın kendisidir: yalnız imlâ ve noktalama düzenlenmiş, altyazıdaki açık işitme hataları düzeltilmiştir; anlaşılamayan birkaç kelimenin yeri «…» ile gösterilmiştir. Mesnevî beyitleri, âyet mealleri ve hadîs metinleri sohbette okunduğu şekliyle verilmiş; âyetlerin Diyanet meali aşağıda Kaynakça’dadır. Bölüm başlıkları okumayı kolaylaştırmak için eklenmiştir. Sohbetin başındaki giriş sözleri alınmamıştır.

Kaynakça

▸ Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Mesnevî, I. defter — «Bedevî ile karısı» hikâyesi; sohbette 2315. beyitten devam edilir. Okunan beyitler: «Ey namustan gayrı bir şeyi olmayan, artık bundan fazla senin afsununu istemem», «Yürü git gayri bu dâvâdan bahsetme, kibir ve azamete dâir saçma sapan şeyler söyleyip durma», «Ne vakte kadar bu tumturaklı sözler… kendi hâlini gör de utan», «Kibir çirkindir, ama dilencilerden olursa daha da çirkin», «Soğuk gün, ortalık kar, bir de elbise ıslak olunca, ey örümcek ağı gibi evi olan! Ne vakte kadar dâvâ, çalım, ne vakte kadar kibir, azamet.» İşlenen beyit aralığı sohbette belirtilmez.

▸ Kur’ân-ı Kerîm, Saff 61/2-3 — Diyanet İşleri Başkanlığı meali: «Ey iman edenler! Yapmayacağınız şeyleri niçin söylüyorsunuz?» «Yapmayacağınız şeyleri söylemeniz, Allah katında büyük gazap gerektiren bir iştir.» Sohbette «yapmayacağınız şeyleri niçin söylüyorsunuz» ve ardından gelen âyetin daha sert olduğu anlatılır.

▸ Kur’ân-ı Kerîm, Lokman 31/18 — Diyanet İşleri Başkanlığı meali: «”Küçümseyerek surat asıp insanlardan yüz çevirme ve yeryüzünde böbürlenerek yürüme! Çünkü Allah hiçbir kibirleneni, övüngeni sevmez.”» Sohbette «insanlara küçümseyerek yüz çevirme ve yeryüzünde böbürlenerek yürüme» diye okunur.

▸ Kur’ân-ı Kerîm, Furkân 25/63 — Diyanet İşleri Başkanlığı meali: «Rahmân’ın kulları, yeryüzünde vakar ve tevazu ile yürüyen kimselerdir. Cahiller onlara laf attıkları zaman, “selâm!” der (geçer)ler.» Sohbette «Rahmân’ın kulları yeryüzünde tevazu ile yürürler» diye okunur.

▸ Kur’ân-ı Kerîm, Kasas 28/83 — Diyanet İşleri Başkanlığı meali: «İşte ahiret yurdu. Biz onu yeryüzünde büyüklük taslamayan ve bozgunculuk çıkarmayanlara has kılarız. Sonuç, Allah’a karşı gelmekten sakınanlarındır.» Sohbette «âhiret yurdu, yeryüzünde büyüklük taslamayan ve bozgunculuk istemeyenlere verilir» diye okunur.

▸ Kur’ân-ı Kerîm, İsrâ 17/37 — Diyanet İşleri Başkanlığı meali: «Yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Çünkü sen yeri asla yaramazsın, boyca da dağlara asla erişemezsin.» Sohbette «yeryüzünde böbürlenerek yürüme; sen ne yeri delebilir ne de boyca dağlara ulaşabilirsin» diye okunur.

▸ Kur’ân-ı Kerîm, Ankebût 29/41 — Diyanet İşleri Başkanlığı meali: «Allah’tan başkalarını dost edinenlerin durumu, kendine bir ev edinen örümceğin durumu gibidir. Evlerin en dayanıksızı ise şüphesiz örümcek evidir. Keşke bilselerdi!» Sohbette «Allâh’tan başka dostlar edinenlerin durumu, kendine ev edinen örümceğin durumu gibidir; evlerin en zayıfı örümcek evidir» diye okunur.

▸ Kur’ân-ı Kerîm, Bakara 2/273 — Diyanet İşleri Başkanlığı meali: «(Sadakalar) kendilerini Allah yoluna adayan, yeryüzünde dolaşmaya güç yetiremeyen fakirler içindir. İffetlerinden dolayı (dilenmedikleri için), bilmeyen onları zengin sanır. Sen onları yüzlerinden tanırsın. İnsanlardan arsızca (bir şey) istemezler. Siz hayır olarak ne verirseniz, şüphesiz Allah onu bilir.» Sohbette ihtiyâcını kimseye söylemeyen gerçek fakirler anlatılırken «Bu da âyetle methedilmiş» denilir; sûre adı verilmez, âyetin bu olduğu kaynakçada belirtilmiştir.

▸ Hadîs-i Şerîf — İyiliği emredip kendisi yapmayan — Kıyâmet günü cehenneme atılan, bağırsakları dışarı fırlayıp değirmen eşeği gibi dönen adamın «iyiliği emrederdim ama kendim yapmazdım» demesi. Sohbette «Buhârî’de geçiyor, hem de Müslim’de geçiyor» denilir.

▸ Hadîs-i Şerîf — Kalbinde zerre kibir olan — «Kalbinde zerre miktar kibir bulunan kimse aslâ cennete girmeyecektir»; ardından kibrin «hakkı reddetmek ve insanları küçümsemek» olarak tarifi. Sohbette «Müslim’de geçiyor bu» denilir.

▸ Hadîs-i Şerîf — Allâh sûretlerinize değil kalbinize bakar — «Allâh sizin sûretlerinize değil, içinize, kalbinize bakar.» Sohbette kaynak adı verilmeden okunur.

▸ Hadîs-i Şerîf — Kıyâmet günü Allâh’ın konuşmayacağı kimseler — «Cenâb-ı Hak kıyâmet gününde üç kişiyle konuşmaz; onları temize çıkarmaz, suratlarına bile bakmaz, onlar için acıklı bir azap vardır.» Sohbette yalan söyleyen yönetici, zinâ eden ihtiyar ve kibirli fakir anılır; kaynak adı verilmez.

▸ Hadîs-i Şerîf — Birbirinize karşı tevazu gösterin — «Allâh bana birbirinize karşı tevazu göstermenizi vahyetti; öyle ki hiç kimse başkasına karşı böbürlenmesin ve hiç kimse başkasına haksızlık etmesin.» Sohbette «Müslim’de geçiyor» denilir.

▸ Hadîs-i Şerîf — Allâh verdiği nimeti kulunun üzerinde görmek ister — Sohbette «başka bir hadîs-i şerîfte» denilerek, kaynak adı verilmeden anılır.

▸ Mustafa Özbağ Efendi, «336. Mesnevi Şerhi (2315. Beyitten)» — Bu yazının kaynağı olan sohbetin tam kaydı (18 Ekim 2026).

Mesnevî hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız.

Ek kaynaklar:

İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Dervîş, Şeyh, Vird, Nefs, Hakîkat. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı