Sufi: Başkasının Eksikliğini Görmek — Sufinin Ahlakı
Sekiz senedir sohbet ve zikir halkasına katılan bir derviş kardeşimiz anlatıyor: Başka bir kardeş onun başı açık olduğunu söylemiş ve ‘Sen bu yoldan bir şey öğrenmemişsin’ demiş. Bu kardeşimize şunu söylüyoruz: Başkalarının eksik ve kusurlarını gören kimse, kendi eksik ve kusurlarını görmez. Şeytan insanlara başkalarının eksikliklerini gösterir.
Eğer bir kimse alim, amir veya hakim değilse, bir başkasının eksik ve kusurunu görmüşse şeytan onu aldatmıştır. Sufi ahlakı başkasının eksiğiyle uğraşmayı emretmez. Büyük üstadlar dahi kendi etrafındaki sufi kardeşlerinin eksikliklerini görmekten uzak durmuşlar; görseler de ‘Bu benim eksiğimdendir, kusurumdandır’ demişlerdir.
Eleştiren Kimsenin Yapması Gerekenler
Bir mümin kardeşinin eksiğini, kusurunu görüp ona laf söyleyen kimse şunları yapmalıdır: Tez zamanda tövbe etsin, secdelere kapansın, oruç tutsun. Kelime-i tevhid hatmine niyet edip hatim yapsın. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem hazretlerine 100 bin salatü selam çeksin. Eksik gördüğü kimseyle gidip helalleşsin, mümkünse elinden öpsün.
Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem hazretleri asla bir kimsenin yüzüne onun eksikliğini, hatasını, günahını söylememiştir. İslam ahlakı müminlerin birbirlerinin yüzüne karşı eleştirmelerini haram etmiştir. ‘Ben doğru söylüyorum, adamın yüzüne karşı konuşuyorum’ demek günah-ı kebairdir. Nasihat dolaylı olarak, hayali bir kimsenin üzerinden yapılır; asla birinin yüzüne eleştiri yapılmaz.
Kadının Kocasına Görevleri — Şeriat ve Sufi Ahlakı
Şeriat Perspektifi
Şeriat-ı Ahmediye’ye göre kadınların da erkeklerin de birbirlerine görev ve vazifeleri vardır. Kadın, kocasına Kur’an ve sünnet dairesinde itaat etmek zorundadır. Nikâhta özel bir şart konuşulmadıysa o beldenin örf, adet ve geleneğine uyulur. Bizim memleketimizde adet ve gelenek noktasında evin yemeği, temizliği, çocukların bakımı kadınların vazifeleridir.
Hanefi müctehidlerinin bir kısmı, kadının ev işlerinden sorumlu olmadığını söylemiştir. Büyük bir kısmı ise kadının çocuğunu emzirmek dahi zorunda olmadığını belirtmiştir. Bu mesele kültürle, adetle ve hayat standartıyla alakalıdır; özel hukuka girmiştir.
Kadının temel yükümlülükleri: Erkeğinin gel demesine hayır dememesi, yatağına girmesi, yatağını başkasına çiğnetmemesi, evine kocanın istemediği kimseyi almaması, erkekten izinsiz dışarı çıkmaması. Erkekler de Kur’an ve sünnetin dışında bir şey talep edemezler; bana itaat et deyip zulüm yapamazlar.
Sufi Ahlakı Perspektifi
Sufi ahlakına göre kimsenin kimseden hakkı yoktur. Sufi ‘ben’ merkezi değil, ‘sen’ merkezidir. Karşındaki mutlu olsun, rahat etsin. Sufi eşini yediğinden yedirir, içtiğinden içirir, giydiğinden giydirir. Hatta bir adım ileri: Kendisi düşük, eşini yüksek yedirir-içirir — bu işin takvasıdır.
Erkekler pırıl pırıl giyinirken eşlerini ve çocuklarını perişan dolaştırmamalıdır. Kadınların en az haftada bir gün annelerine gitme hakkı vardır. Erkekler de kendi anne babalarıyla ilgilenmelidir; kadınlar buna karışmamalıdır. Ahir zamanda hakkını isteyene hakkını verin; hakkınız verilmiyorsa Allah’tan bekleyin, kaba kuvvete müracaat etmeyin.
Mehir Meselesi
Mehrin en alt sınırı Hanefi mezhebine göre bir koyun parasıdır. Tavanı yoktur. Hadis-i şeriflerde Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem hazretleri bir ayet-i kerime ezberletmeyi, bir dua etmeyi dahi mehir olarak kabul etmiştir. Fazla mehir istemiş olan hibe edebilir, affedebilir.
Tasavvufta Fenafillah — Kur’an ve Sünnete Sımsıkı Yapışmak
Bir kimse Allah aşkıyla kendinden yok olunca ibadet yapamıyor mu? Tasavvuf, Kur’an ve sünnete sımsıkı yapışmaktır. Her halinde sünnet-i Resulullah’a uyan kimsenin kendisi kalmaz. Aşık olup kendinden geçmek, ancak sünnet-i Resulullah’ın her nefesine uymakla mümkündür.
Fenafi Şeyh, Fenafi Resul, Fenafi Allah
Fenafi şeyh: Üstadın her dediğini yerine getirmektir — namaz kıl kılar, oruç tut tutar, şöyle zikret eder. Sevmek, sevdiğinin yörüngesinde yürümektir. Gezegenlerin güneşin etrafında döndüğü gibi, her sufinin bir yörüngesi vardır. Yaklaştıkça ısınır, kaynamaya başlar, buharlaşır, pişer.
Ancak bugün dikkatli olmak gerekir: Başındaki adam doğru olmayabilir. Peygamberliğini ilan etmiş sapıklar, mehdiliğini ilan etmiş sahtekarlar vardır. O yüzden kurtuluşun yolu sünnet-i Resulullah’tır — batmayan güneş, eskimeyen edep ve adap. Benim tek derdim bütün insanlığın Kur’an ve sünneti yaşaması, bilmesi ve tanımasıdır.
Efe Ruhlu Sufilik — Hak İçin Mücadele
Her sufi efe ruhlu olmalıdır. Efe ruhlu olmak: Dinini, vatanını, memleketini, insanını, akrabasını, evini barkını koruyup muhafaza etmek ve o uğurda feda edilmesi gerekeni feda etmektir. Hak ve hakikatten yana olup zalime ve zulmedene karşı göğsünü siper etmektir.
Ege’deki gerçek efeler kim zulmediyorsa ona karşı durmuşlar, hakka ve hukuka uymayanlara karşı mücadele etmişlerdir. Eğer sufi bu mücadele ruhuna sahip değilse ondan hiçbir şey olmaz. Kadınsa çocuğuna, eşine, evine sahip çıkmaz; erkekse dinine, vatanına, memleketine sahip çıkmaz.
Hadis-i Şerifte Şehitlik
Hadis-i şerifte buyurulmuştur: Evini korurken öldürülmek şehittir, malını korurken öldürülmek şehittir, toprağını korurken öldürülmek şehittir, dinini korurken öldürülmek şehittir, çocuğunu korurken öldürülmek şehittir, arkadaşını korurken öldürülmek şehittir.
Mümin kardeşlerine şefkatli ve merhametli, kâfirlere karşı şedittir. Ama o mümin kardeş de mümince yaşasın; başkasının namusuna, malına, canına tecavüz etmesin. Herkes hakkını ve hukukunu bilsin; bilmiyorsa öğrensin.
Kaynakça ve Referanslar
Ayet-i Kerime Referansları
- Hucurât Suresi, 49/12 — ‘Ey iman edenler, zandan çok sakının… Birbirinizin gıybetini yapmayın’
- Âl-i İmrân Suresi, 3/159 — ‘İş hakkında onlarla istişare et’ (istişare emri)
- Fetih Suresi, 48/29 — ‘Müminlere karşı alçak gönüllü, kâfirlere karşı şiddetli’
- Ra’d Suresi, 13/11 — ‘Bir topluluk kendi durumunu değiştirmedikçe Allah onların durumunu değiştirmez’
- Nisâ Suresi, 4/19 — ‘Hanımlarınızla iyi geçinin (maruf üzere muaşeret edin)’
Hadis-i Şerif Referansları
- Gıybet Yasağı — ‘Gıybet, din kardeşini hoşlanmayacağı bir şeyle anmandır’ (Müslim, Sahîh, Kitâbu’l-Birr, No: 2589)
- Eleştiri Yasağı — Peygamber Efendimiz asla kimsenin yüzüne eksikliğini söylememiştir (Buhârî, Sahîh, Kitâbu’l-Edeb; Müslim, Sahîh, Kitâbu’l-Fedâil)
- Mehir Hadisi — Bir ayet ezberletmeyi mehir olarak kabul etmesi (Buhârî, Sahîh, Kitâbu’n-Nikâh, No: 5029; Müslim, Sahîh, Nikâh, No: 1425)
- Şehitlik Hadisi — ‘Kim malını korurken öldürülürse şehittir, kim canını korurken öldürülürse şehittir’ (Buhârî, Sahîh, Kitâbu’l-Mezâlim, No: 2480; Müslim, Sahîh, Kitâbu’l-Îmân, No: 141)
- Ashabım Yıldızlar Gibidir — ‘Ashabım yıldızlar gibidir, hangisine uyarsanız hidayet bulursunuz’ (Beyhakî, el-Medhal; İbn Abdilberr, Câmiu Beyâni’l-İlm)
- Kadınlara İyi Davranma — ‘Kadınlarınız hakkında Allah’tan korkun, onlara iyilikle muamele edin’ (Müslim, Sahîh, Kitâbu’l-Hac, No: 1218 — Veda Hutbesi)
Fıkıh ve Tasavvuf Kaynakları
- Hanefi Mezhebi — Mehrin asgari miktarı (bir koyun parası), kadının ev işlerindeki sorumluluğu, örf ve adet hükümleri
- Tasavvuf Istılahları — Fenafi şeyh, fenafi Resul, fenafi Allah mertebeleri
- Sufi Ahlak Geleneği — Başkasının kusurunu görmeme, eleştirmeme, dolaylı nasihat etme
- Ege Efe Geleneği — Hak ve hakikat için mücadele, zulme karşı direniş ruhu
Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi