Zikrullâh: İnsânlarla İyi Geçinmek: En Önemli Nâfile İbâdet
Aykırı işlerden, aykırı noktalardan uzak durun. Harâmlardan uzak durun ve insânlarla iyi geçinin. Bizim yolumuz Kur’ân, Sünnet ve imâmların ictihâdıdır. En önemli özelliğimiz insânlarla iyi geçinip onlara hizmet etmektir. Nâfile ibâdet olarak bunu seçin: insânlarla iyi geçinin.
Önce eşlerinizle iyi geçinin, çocuklarınızla iyi geçinin, anne ve babalarınızla iyi geçinin, komşularınızla, kardeşlerinizle, akrabâlarınızla, iş arkadaşlarınızla iyi geçinin. Burada derviş kardeşlerinizle bir-iki saat berâber olup güzel yüzler gösterirken evde eşlerinize zulmetmeyin, çocuklarınıza zulmetmeyin, dilinizle etrâfınıza zarar vermeyin.
Emîn İnsân Olmak
İnsânlar sizin elinizden, dilinizden, kalbinizden, gözünüzden emîn olacaklar. İnsânlar size nâmûslarını, eşlerini, çocuklarını, mallarını teslim edebilmeli. Âhir zamânda denecek ki ‘Filânca beldede bir emîn insân var, o da filâncadır.’ O emîn insân siz olmalısınız; apartmanınızda, mahallenizde, akrabâlarınız içinde en emîn insân siz olmalısınız.
Etrâfınızdaki en fazla hasta olanın, borcu olanın, yemeğe ihtiyâcı olanın, işsiz kalanın aklına siz gelmelisiniz. Ben size geceler boyu namaz kılmanızı söylemiyorum; dînin bize emri bu değil. Sizin en hayırlınız etrâfına zararı dokunmayanınızdır ve etrâfına en fazla faydası dokunanınızdır.
Cömertlik ve Cûhûd Tehlî Ayrımı
Cûhûd tehlî olmak ile cömertlik farklıdır. Cömertlik, bir kimse istediğinde vermektir — herkesin işidir. Cûhûd tehlî ise istenmeden, o kişinin ihtiyâcını görüp gidip vermektir. Bu Allâh’ın ahlâkıdır. Allâh’ın öyle kulları vardır ki onlar Allâh’la sohbetten ve zikrullâh’tan kendi ihtiyâçlarını söylemek akıllarına gelmez. Allâh onların ihtiyâçlarını görür, istenmeden gönderir.
Siz de Allâh’ın gören gözü, tutan eli olun. Nerede eksiklik var, nerede yardıma ihtiyâç var görün ve elinizi uzatın. Kul Allâh’ı sever, Allâh da kulunu sever; Allâh kulunu sevdiğinde onun gören gözü, tutan eli olur.
Kadınların Cenâze Namazı Kılması
Kadınlar cenâze namazı kılarlar; bunu yasaklayan herhangi bir hüküm yoktur. Kadınlara mecbûriyet yoktur, erkeklere de mecbûriyet yoktur ama kılınması gerekir. Cenâze namazı Hanefî mezhebine göre üç kişi kıldığı zamân mesele hallolur. Peygamber sallâllâhu aleyhi ve sellem Hazretlerine ‘Cenâze namazını nasıl kılalım?’ diye sorulduğunda önce erkeklerin, sonra kadınların kılmasını bildirmiştir.
Çocuk Sâhibi Olmak ve Âile Hukûku
Eğer bir erkek mâkul noktada çocuğuna bakabilecekse, maddî durumunda problem yoksa ve çocuk istiyorsa kadın ona tâbi olur. Kadının ‘Ben çocuk istemiyorum’ deme hakkı yoktur. Erkeğin fıtratında çocuk isteği vardır; Allâh insânlığın çoğalması için bu fıtratı koymuştur.
Ancak kadının fiziksel veya psikolojik olarak çocuğa bakamayacak durumu varsa ve erkek de bakıcı tutamayacaksa, o zamân dîn başka kadın almaya müsâade etmiştir. Dînin çocuk doğurmaya ilişkin hükmü açıktır: İslâm çok eşlilikte sınır koymamış, aksine dört eşe indirerek büyük bir reform yapmıştır. Ardından ‘Sizin için en güzeli tek eşlilik’ âyeti gelmiştir. Kadın nikâh sırasında ‘Üzerime başkasını almayacaksın’ şartı koşabilir; bu şart geçerlidir.
Zikrullâh Halkasına Devâm Etmenin Önemi
Zikrullâh halkasına gelen kişi Allâh’ın seçtiği kişidir. Allâh en büyük işini sevdiklerine yaptırır; o kimseye af murâd etmiş, dost etmeyi murâd etmiştir. Allâh onu istediği için o zikrullâh halkasındadır. Herkes zikrullâh halkasında duramaz; yirmi yıllık tecrübe bunu göstermiştir. Nicelerini geldik, nicelerini gitti.
Haftada iki-üç gün zikrullâh halkasına oturun. Eğer haftada iki-üç sefer oturamıyorsanız Allâh’la muhabbetinizde problem var demektir; aranıza bir kesiklik girmiştir. Sık ve bol tövbe ederek geri dönün. Zikrullâh halkasına oturamadığınız her hafta sizin için çok büyük bir kayıptır.
Nefis insâna tatlı gelir; maça gönderir, misâfir gönderir, bin bir bahâne üretir. Hepsi şeytânın ve nefsin oyunudur. Gelmemekle Allâh’tan uzaklaşırsınız. İmâmlar ittifâk etmişlerdir ki zikrullâh halkasından kalkan bir kimse ‘Acabâ günâhlarım affoldu mu?’ derse günâhını kebâletmiş demektir. Şüphe yoktur; zikrullâh halkası öyle bir iksirdir ki Allâh günâhları affeder.
Kaynakça
- Kur’ân-ı Kerîm, en-Nisâ Sûresi 4/3 — Çok eşlilik sınırı ve tek eşliliğin tavsiyesi
- Kur’ân-ı Kerîm, el-Bakara Sûresi 2/186 — ‘Kullarım beni sorunca ben yakınım, duâ edenin duâsını kabul ederim’
- Kur’ân-ı Kerîm, el-Hucurât Sûresi 49/13 — ‘Allâh katında en değerliniz en çok takvâ sâhibi olanınızdır’
- Sahîh-i Buhârî, Kitâbu’r-Rikâk, Hadîs No: 6502 — Hadîs-i kudsî: ‘Kulum nâfilelerle yakınlaşır, onu sevdiğimde gören gözü, tutan eli olurum’
- Sahîh-i Buhârî, Kitâbu’l-Îmân, Hadîs No: 11 — ‘Müslüman, elinden ve dilinden diğer Müslümanların emîn olduğu kimsedir’
- Sahîh-i Müslim, Kitâbu’l-Birr ve’s-Sıla, Hadîs No: 2553 — ‘Sizin en hayırlınız âilesi için en hayırlı olanınızdır’
- Sünen-i Tirmizî, Kitâbu’z-Zühd, Hadîs No: 2378 — ‘Bana arkadaşını söyle sana kim olduğunu söyleyeyim’
- Sahîh-i Buhârî, Kitâbu’l-Cenâiz, Hadîs No: 1254 — Cenâze namazının kılınış şekli ve kadınların katılımı
- Sahîh-i Müslim, Kitâbu’n-Nikâh, Hadîs No: 1418 — Nikâhta şart koşmak ve kadının hakları
- Sahîh-i Müslim, Kitâbu’l-Birr, Hadîs No: 2577 — ‘Sizin en hayırlınız insânlara en fazla faydası dokunan kimsedir’
- el-Aclûnî, Keşfu’l-Hafâ, Cilt 2, Hadîs No: 2686 — ‘Zikrullâh halkası cennet bahçesidir’
- Sahîh-i Müslim, Kitâbu’z-Zikr, Hadîs No: 2689 — Allâh’ın melekleri zikir halkalarını araştırması
Diğer sohbetler: Dergâh Sohbetleri
Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi
Ek kaynaklar:
- Kur’an-i Kerim: Kalem 68/4; Fussilet 41/34; Hucurat 49/13: iyi geçinmek, güzel ahlak ve insan onuru.
- Kur’an-i Kerim: Müminun 23/8; Enfal 8/27: emin insan olmak, emanet ve güvenilirlik.
- Kur’an-i Kerim: Ra’d 13/28; Kehf 18/28: zikrullah halkası ve salih meclislerde sebat.
- Buhari, Iman; Muslim, Iman: müminin güvenilirliği, emanete riayet ve güzel ahlak rivayetleri.
- Buhari, Edeb; Muslim, Birr: insanlarla iyi geçinme, yumuşaklık ve kardeşlik hadisleri.
- Muslim, Zikir; Tirmizi, Daavat: zikir meclisi ve Allah’ı anmanın fazileti rivayetleri.
- Nevevi, Riyazu’s-Salihin, Güzel Ahlak, Emanet, Zikir ve İnsanlarla İyi Geçinmek bölümleri.
- Gazzali, Ihyau Ulumi’d-Din, Dil Afetleri, Sohbet Adabı, Emanet ve Zikir bahisleri.
- Kuseyri, er-Risale, sohbet adabı, zikir ve emin mürid vasıfları bahisleri.
- Diyanet İslam Ansiklopedisi, Emanet, Ahlak, Zikir ve Sohbet maddeleri.
İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı