Uyanık Olmak — Îmân, Sâlih Amel, Günahlardan Uzaklık
Uyanık olmak — îmân edip iyi ameller işlemek; günahlardan uzaklaşmak demektir. Bu, mü’minin temel hâlidir. Modern dünyâda «uyanık» olmak farklı şeylere kullanılır: Politik uyanış, sosyal uyanış. Halbuki gerçek uyanış îmânın canlı olması, amelin sâlih olması, günahtan uzak olmaktır. Uyumayan mü’min bu üçünü hayâtının merkezine alır.
«Gaflet» — Uyumakla Aynı
«Gaflet» — mâneviyâtta uyumak demektir. Kişi nefes alıp veriyor; yemek yiyor; çalışıyor — ama mâneviyâtta uyuyor. Yâ’nî Allâh’ı düşünmüyor; âhireti unutmuş; ölümü hesâba katmıyor. Bu uyku tehlikelidir; çünkü ölüm gelir, ve mü’min uyanamadan göçer.
İlk Şart — Îmân
Uyanışın ilk şartı îmândır. «Allâh’a îmân ettim» diyen kişi mâneviyâta uyanmıştır. Eğer îmânsızsa, geri kalan ne yaparsa boş. Îmân temeldir; sonra ameller ve günahtan kaçınma gelir. Îmân sahih olunca, hayât anlam kazanır; ve uyanış yaşanır.
İkinci Şart — Sâlih Amel
İkinci şart sâlih ameldir. Kur’ân’da «îmân edip sâlih amel işleyenler» tâbiri sıkça geçer. Yâ’nî îmân ve amel birlikte gider. Sâlih amel — Allâh’ın razı olduğu davranışlar: Namaz, oruç, zekât, hac, sadaka, hizmet, doğruluk, edeb. Mü’min bu amelleri yapar; ve uyanış canlı kalır.
Üçüncü Şart — Günahlardan Uzaklık
Üçüncü şart günahlardan uzaklaşmaktır. Mü’min hem iyi yapar hem de kötüden kaçar. Yalan, gıybet, haram yeme, zinâ, içki, kumar — bunlar günahlar. Mü’min uzak durur. Eğer günah varsa, uyanış zedelenir. Çünkü günah kalbi kararltır; uyanışı söndürür.
Üçünün Birleşmesi — Hakîkî Uyanış
Bu üçünün birleşmesi hakîkî uyanışı verir. Sâdece îmân var ama sâlih amel yok — eksik. Sâlih amel var ama îmân tam değil — eksik. İmân ve amel var ama günah da işliyor — eksik. Üçü birlikte: Hakîkî uyanış. Mü’min bu üçlü hedefe çalışır.
Sahâbenin Uyanışı — Örnek
Sahâbenin uyanışı tam idi. Îmân güçlü; sâlih amel sürekli; günahtan uzak. Bu yüzden onlar «en hayırlı nesil» oldular. Modern müslüman bu üçlüyü yaşatmaya çalışmalıdır. Bir tanesini ihmâl ederse, uyanışı eksik olur. Bütün üçü için çaba gerek.
Niyâz — Üçlü Uyanış İçin
Niyâz: «Yâ Rab, beni uyanık bir mü’min eyle. Îmânımı kuvvetli, amelimi sâlih, günahlardan uzak olmamı nasîb et. Gafletten beni koru. Sahâbe gibi üçlü uyanışı yaşatmamı sağla. Modern dünyânın ‘uyanıklık’ yanılgılarından koru; gerçek uyanışı bana göster.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi uyanık mü’minler eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Uyanış, Îmân, Sâlih Amel. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
- Buhari, İman ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeşlik rivayetleri.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin şerhi.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.